Skjölin eru komin inn

Skjölin, sem ég bað Steingrím J. náðarsamlegast að birta í dag, eru komin inn á Ísland.is.

Og hefst nú lesturinn.

Kók vs Pepsi, Icesave vs ?

Nú á það að skipta máli að Steingrímur sagði ekki að það væri „of flókið“ að leggja Icesave í þjóðaratkvæðagreiðslu heldur að það væri erfitt að leggja fram hinn kostinn.

Samkvæmt því þarf að kjósa á milli hluta. En ekki kjósa um einn hlut, af eða á.

Hver var hinn kosturinn þegar Vg heimtaði þjóðaratkvæðagreiðslu um Kárahnjúka? Var hann ekki sá að halda málinu áfram opnu og finna aðrar leiðir og þá sérstaklega leiðir sem Kárahnjúkastífla útilokaði?

Kæri Steingrímur J.

Nú hefur þú sagt zpfilljón sinnum að Icesave samningurinn sé ógnarsannfærandi fái maður að sjá öll gögnin. Viltu því ekki drífa í að gera þessi gögn opinber, t.d. á ísland.is, og setja málið svo í þjóðaratkvæði?

Ég hélt alltaf...

... að Peter Sellers hefði dáið við matarborðið, kafnað á kartöflu. Svo fékk hann bara skítt hjartaáfall. Hnuss.

Mér finnst að allir...

...sem snefil hafa á raunvísindum ættu að mæta í Háskólabíó eftir hálftíma.

Þar fer fram dagskrá sem stendur til hálf tíu um stjörnulíffræði. Sjá nánar hér.

Það sem vantar á netið

Fyrst þegar netið var að ryðja sér til rúms voru það aðallega nördar sem voru með heimasíður. Þær voru einhvernveginn allar eins. ógeðslega ljótar og skrifaðar frá grunni í html.

Nú sakna ég þeirra. Því þær voru yfirleitt „um eitthvað“, þ.e. um eitthvað annað en höfundinn sjálfan.

Og þótt margar af þessum síðum séu enn til og aðrar álíka þá eru þær fáar og fjarlægar.

Hvernig væri að stofna íslenska heimasíðukeðju þar sem hver einasta síða er helguð einhverju fyrirbæri og aðeins því?

Er skjaldborg það sem þarf?

Síðustu vikur hef ég heyrt fleira fólk tala á rasískum nótum við mig en ég hef heyrt síðan sláturhúsið á Húsavík fylltist af útlendingum á haustin og ístöðulausasta liðið í bænum sá þeim allt til foráttu.

Það sem vekur mér ugg er að nú er harkaleg kreppa hafin. Hún á líklega eftir að versna mjög þótt einhverjir bjartsýnismenn haldi í þá von að einhvernveginn verði hægt að hókuspókusa Icesave í burtu með því að fella samninginn.

En svo virðist sem eina gagnrýnin sem kemur á störf stjórnvalda sé frá blönku millistéttarfólki. Fólki sem nú situr uppi með timburmenn eftir eðslufyllerí síðustu missera. Með fullri virðingu fyrir því fólki þá hef ég ekki mestar áhyggjur af því.

Áhyggjuefnið er fólk sem á lítið til að missa en missir það líklega samt.

Það er verulega misráðið að hækka álögur á nautnaefni: sykur, áfengi og tóbak. Verðhækkanirnar koma beint úr vasa þeirra sem í dag hafa hvorki efni á að fara með börnin sín til tannlæknis né veita þeim annað það sem talið er sjálfsagt í Vestrænu samfélagi.

Kreppa er ekki tíminn til að knýja fólk með kúgunum til að taka upp betri lífsstíl. Í kreppu þarf að fyrirbyggja siðferðilegt og efnahagslegt gjaldþrot þeirra hópa sem höllustum standa fæti. Stór hluti erlendra á landinnu er án atvinnu. Eitthvað af því fólki á börn. Hvernig eiga þau börn að alast upp án þess að fá á tilfinninguna að samfélaginu sé skítsama um þau? Er einhver að hlúa að þeim? Er einhver sendur út af örkinni með líflínu til þeirra allra fátækustu og vesælustu?

Eða þarf þetta fólk að fara bónleiðina að hjálpinni? Suða og sníkja inni á kontórum hjá fólki sem klæðist skóm sem kosta jafnmikið og það sem auminginn hefur til framfærslu?

Ris og hrun Moggabloggarans

Moggabloggið er sálfræðilegt rannsóknarefni. Sérstaklega ef skoðað er hverjir ná það „vinsældum“. Það varpar dálitlu ljósi á þjóðarsálina.

Trekk í trekk hefur sama mynstrið endurtekið sig. Eina leiðin fyrir venjulegt fólk, og þá er ég að meina fólk sem ekki er dauðvona (eða skrifar fyrir hönd einhvers sem er dauðvona) eða sérfræðingar (t.d. um veður eða stjórnmál), er að hafa brodd í skrifunum og skrifa mikið og oft.

Í upphafi voru ekki sérlega margir sem höfðu þennan brodd. Þá nægði að skrifa mikið. Þá var Stefán Fr. með vinsælli mönnum og, ef ég man rétt, oftar en einu sinni hampað í fjölmiðlum sem bloggsérfræðingur.

Í dag eru vinsældir Stefáns næstum engar. Hann er aðallega lesinn vegna þess að það er auðveldara að fá yfirlit frétta hjá honum en á fréttasíðunum.

Þá eru það broddbloggararnir. Sumir hafa of beittan brodd, eru of kjaftforir eða endalaust að predika, og njóta ekki vinsælda því þeir gefa aldrei á sér höggstað. Sýna ekki auðmýkt. Moggabloggarar vilja smá tissjú með blóðbaðinu.

Hinn fullkomni Moggabloggari er á miðjum aldri, kjaftfor og gífuryrtur, en brotin, og á stundum viðkvæm sál.

Þannig fólk nær furðuoft að dilla sér í takt við einhverja mergðartíðni og magnast upp í dansi við hina bloggarana.

En þannig fólk er oft að upplagi allt annað en venjulegt. Og oft kemur í ljós að brestirnir í sálarlífinu eru stærri og meiri en menn hugðu. Og þess vegna ná fáir að halda leikinn út. Fara á endanum yfir strikið og hrapa í vinsældum. Hverfa svo og aðrir koma í staðinn.

Það mætti nefna mörg dæmi.

Keli Danmerkurfari sem var einn af forsvarsmönnum kjötbloggvinahittinga en endaði í beiskju þegar enginn kom í kveðjuhóf sem hann hélt sjálfum sér á Kringlukránni. Þá höfðu vinsældir Kela dvínað mjög því hann var byrjaður á því að segja bara það sem hann vildi, umbúðarlaust og með koffíni.

Magnús Korntopp er þroskaheftur og naut töluverðra vinsælda og velvilja. Hann kallaði alla elsku vini sína og var lungnamjúkur og umtalsgóður. En af og til frussuðust frá honum fullyrðingar sem báru djúpstæðri karlrembu og kvenfyrilitningu hans vitni. Oft var honum fyrirgefið en í dag er þetta búið hjá honum. Síðasta afrek hans var að óska femínistum dauða.

Jens Guð verður á stundum hroðalega taktlaus og ósmekklegur. Þá finnst honum hann alltaf vera að standa á einhverjum prinsippum og áttar sig ekki á að vindar hafa breyst. Og eins og Keli og Korntoppurinn þá upplifir hann sig sem píslarvott. Hann er að verða búinn á því.

Konum gengur töluvert betur en körlum á Moggablogginu. Félagsmynstrið þar er enda fyrst og fremst kvenlegt. Það þarf samskiptalegt tóneyra til að vita hvenær á að gefa í og hvenær á að draga úr. Þannig tekst kjaftforustu kerlingum að viðhalda vinsældum sínum á meðan karlarnir brenna upp eða halda sig á jöðrum bloggheimsins (þar sem endalaust er rifist (t.d. um trúmál) eða einhverfunördast).

Gallinn við kvennanetheima eins og moggabloggið (og er.is) er að smám saman taka samskiptalegu þarfirnar öll völd. Til verður risastórt félagsheimili með átökum, einelti, foringjum, undirokuðum og þorpsfíflum. Til verður samfélag inni í samfélaginu. Netheimurinn verður heimur sem að flestu leyti er jafnvígur „raunheiminum“ ef svo mætti kalla. Og smám saman, eftir því sem netheimurinn fer að passa betur og spila stærri rullu í lífi einstaklingsins, skapast þörf fyrir status quo. Umræðurnar og orðræðan mega ekki ógna jafnvæginu sem fram er komið. Það má ekki takast of harkalega á. Allt þarf að vera dálítið fyrirsjáanlegt.

Það er algjör grundvallarforsenda fyrir framvindu samfélags að hvorttveggja sé til staðar: kvenleg næmni og karllæg samskiptablinda. Stundum þarf að einblína á málefnin. En málefnarúnk án samskiptafærni er ófrjótt. Rökræður krefjast þátttakenda. Hugmyndum er kastað fram og aftur.

Ég les miklu oftar bloggara sem eru ósammála mér en sammála. T.d um Icesave. Mér finnst það miklu meira gefandi. Ég er ekki endilega að skilja eftir athugasemd hjá þeim eða taka það sérstaklega fram í því sem ég skrifa.

Bloggheimurinn í heild er nokkuð þroskaður á Íslandi. En mér finnst sem hann sé tvískiptur. Kvenlega moggabloggið og karllæga restin (og svo ein og ein eyðieyja).

Michael Jackson og einkaleyfið

Jackson átti það til að bjóða þyngdarkraftinum birginn á þann hátt sem sést í þessu myndbandi:



Það vita ekki allir að hann hafði einkaleyfi á þessari brellu, sem er ekkert annað en ofurvenjuleg sjónhverfing. Skórnir sem Jackson og dansararnir eru í er með klauf í hælnum. Klaufin vísar fram. Á gólfinu eru fleygar negldir ofan á gólffjalirnar. Þegar komið er að atriðinu hleypur apaköttur inn á sviðið með blys. Allir horfa á hann. Á meðan smeygja dansararnir fleygunum í klaufirnar og festa þannig skóna við sviðið. Síðan er bara að halla sér. Þegar þeir vilja losna er nóg að draga fæturna aftur.

Hér má skoða einkaleyfið.

Fréttamaður óskast...

...sem tilbúinn er að spyrja Jóhönnu, Steingrím J., Gylfa Magnússon eða Þórólf Matthíasson (eða bara einhvern) hvers vegna enginn innan ESB sjái tilgang í því að hnoða Ísland í duftið þegar það lendir í vandræðum eftir tæpan áratug – en allir bíði í ofvæni eftir að sprengja það aftur á steinöld ef Alþingi hafnar fyrirliggjandi samningi um Icesave og reynir að gera nýjan.

Egó og innri tregða

Nú er sú einkennilega staða komin upp að margt fólk er búið að átta sig á að það er ekki samansemmerki á milli þess að vilja að Ísland borgi Icesave og þess að Alþingi samþykki fyrirliggjandi samning. Það er tvennt við samninginn sem er óþolandi. Ísland tekur alla áhættu og samningsaðilarnir hafa ekki af því neina hagsmuni að mikið fáist upp í skuldina með eignum. Og hitt eru vextirnir. Svo mætti nefna aðfararhæfið.

En ef Alþingi hafnar samningnum verður það ekki SJS og JS að þakka. Það verður þvert á móti þrátt fyrir þau og tilraunir þeirra til að sveigja flokksmenn sína til hlýðni.

Og nú standa egó þeirra í vegi fyrir þjóðarhag. Ef við náum betri samningum þá tapa JSJ og JS andlitinu. Þá verður þeirra minnst fyrir að hafa næstum hneppt Ísland í óþolandi áhættuánauð. Og það er ekki eitthvað sem fólk vill hafa á ferilskránni.

Það hefur því myndast innri tregða gegn hagsmunum Íslands. Það þarf að rúlla vagninum yfir tvö risaegó.

Nú kemur í ljós hvað er í fyrirrúmi: formaðurinn, flokkurinn eða þjóðin.

Tók annars einhver eftir hvað stöðugleikasamningarnir minntu mikið á Icesave? Sama samningatækni. Sama óvissan. Sömu endurskoðunarákvæðin.

Segið svo að þetta fólk hafi ekkert lært.

Löglegt? Siðlegt?

Samantekt
Þessi pistill er viðbragð við grein Þorvaldar Gylfasonar í Fréttablaðinu um siðferðilega ábyrgð Íslendinga á Icesave. Niðurstaða mín er að rök Þorvaldar séu ósannfærandi og að hann sleppi raunar veigamestu röksemdinni. Ég tel að réttaróvissa vegna ríkisábyrgða minnki ekki verulega við það að Íslendingar borgi möglunarlaus.t Það sé óeðlileg og óvenjuleg eftirgjöf á sjálfsögðum rétti. Þá tel ég ábyrgð þjóðarinnar á ítrekuðum loforðum stjórnvalda tvö takmörk sett. Þau eru vilji þjóðar og vald þingsins. Þjóðin kom ríkisstjórninni frá og þingið getur hafnað samningnum telji það hann ekki í samræmi við heimildir sem það gaf. Þá er siðferðiskrafa Breta tæp þar sem þeir hafa gerst sekir um brot gagnvart samskonar skyldu. Loks er ekki í alvöru hægt að skuldbinda þjóðina á þeim forsendum að eigendur Landsbankans hafi vafasama fortíð og slæmt orðspor.

Löglegt? Siðlegt?



Þorvaldur Gylfason skrifar grein í Fréttablaðið þar sem hann kemst að þeirri niðurstöðu að Íslendingar beri siðferðilega ábyrgð á Icesave hvað sem þeirri lagalegu líði.

Greinin er undarleg.

Rökin sem fram koma:

1. Ekki er hægt að vefengja það viðhorf Evrópuþjóða að réttaróvissa um innistæðutryggingar væri óhugsandi.

2. Íslensk stjórnvöld sögðu ítrekað að þau myndu standa við skuldbindingar sínar. Enginn vill skipta við mann sem notar formsatriði til að víkja sér undan kröfum.

3. Bretar myndu halda kröfunni á lofti þótt hún yrði dæmd ógild, af siðferðilegum ástæðum. Aðrar Evrópuþóðir myndu styðja Breta.

4. Bretar myndu horfa til samskipta íslensku stjórnvaldanna við fyrrverandi eigendur Landsbankans, sem voru vafasamt lið. Ábyrgð Íslendinga á þeim er mikil.

Ekkert af þessum rökum er sérstaklega sannfærandi. Og lang veigamestu rökunum er sleppt. Íslendingum ber vissulega skylda til að borga eins mikið af Icesave skuldbindingunum og hægt er vegna fólksins sem í trausti heiðarleika lagði fé sitt inn í landsbankann og hefur nú tapað fénu. Missir þess er mikill og það eina sem takmarkar siðferðilega skyldu okkar til að borga þessu fólki er geta okkar til þess.

En skoðum rök Þorvaldar.

1. Það er vissulega rétt að það væri slæmt ef í ljós kæmi að við kerfishrun þá dugi tryggingarkerfi þjóða ekki til. Það myndi líka flækja málin ef í ljós kæmi að bankaeftirlit í þeim löndum sem útibú eru rekin beri hluta af ábyrgðinni. En það getur verið óraunsætt að gera ráð fyrir því að allt sé eins einfalt og Bretar vilja vera láta. Hvaða gagn er af því ef Íslendingar borga brúsann til að koma í veg fyrir að reynt sé á grunsemdirnar? Hverfa þær með öllu? Munu sparifjáreigendur um alla Evrópu þar með álíta fé sitt fullkomlega öruggt? Að sjálfsögðu ekki. Það vita allir að ef eitthvað annað ríki, t.d. Bretland, lenti í sambærilegri stöðu, þá léti það ekki kúgast eins auðveldlega. Bretar myndnu líta á það sem skyldu sína gagnvart eigin þegnum að láta reyna á þessa réttaróvissu. Og réttaróvissan er þegar til staðar og verður áfram til staðar. Leikurinn felst í að almenningur í öðrum ríkjum en Íslandi viti ekki af henni og heyri bara af annari hlið málsins. Slík and-upplýsing er hvorki holl, lýðræðisleg né siðferðileg. Íslendingar væru með því að fallast á allar kröfur að taka þátt í hylmingarleik.

2. Þessum íslensku stjórnvöldum sem ítrekað sögðust ætla að borga var hvorki meira en minna komið frá í uppþotum og byltingu. Þau voru hrakin frá völdum. En því miður tókst hluta þeirra að hanga áfram við kjötkatlana, þó með loforðum um betrun. Þegar þjóð hefur komið valdhöfunum frá þá er fráleitt að segja að þjóðin sé bundin af þeim loforðum sem þeir valdhafar gáfu. Skylda ríkisstjórnarinnar gagnvart þjóðinni í þessu máli er enn skýrari en gagnvart Bretum. Hún brást þeirri skyldu ítrekað. Og nú hefur SJS sem komst á valdastóla m.a. vegna þess að hann sagðist ætla að rifta nauðarsamningum við Breta og Hollendinga snúist í trúnni án þess að gefa fyrir því ástæður. Hans rök eru nú þau sömu og ISG notaði. Og þau rök lágu öll á borðinu þegar SJS hótaði riftun. Ef hann veit eitthvað sem þjóðin fær ekki að vita ber honum að skýra frá því.

Loks geta ráðamenn engu lofað án þess að þingið samþykki það. Þingið gaf ríkisstjórn heimild til tiltekinna viðræðna. Miklar efasemdir eru um að niðurstaða viðræðnanna séu í samræmi við þær heimildir sem fyrir lágu. Þingið hefur því fulla heimild til að hafna samningunum. Þingið ræður þessu fyrir hönd þjóðarinnar. Það gæti því t.d. sett málið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Enginn ráðamaður getur gefið loforð án þess að hafa þann fyrirvara á að þingið þurfi að samþykkja gjörninginn. Þetta vita allir. Bretar, Hollendingar og ESB. Það á ekki að koma neinum á óvart.

3.Bretar myndu vafalaust halda kröfunni á lofti. En eins og ég hef áður bent á yrði það heldur hjáróma rödd. Bretar hafa nefnilega sjálfir hlaupist undan nákvæmlega samskonar ábyrgð gagnvart eigin lífeyrisþegum. Og það þrátt fyrir að hafa beitt öllum vörnum sem mögulegar hafa verið. Það getur enginn gert kröfu á nokkurn mann sem hann stendur ekki sjálfur undir. Við höfum fulla heimild til að grípa til varna. Bretar gerðu það, hví skyldum við ekki mega það?

4. Síðasta röksemdin er óskiljanleg. Þar er gefið í skyn að þjóðin beri ábyrgð á því að hafa hleypt óþjóðalýð í bankann. Að hrun bankans sé glæpsamleg afleiðing af því að hafa gefið glæpamönnum banka. Hér er Þorvaldur að reyna að gera hrun bankans tortryggilegt með því að benda á hve skuggalegir eigendurnir voru. Þetta er rökvilla. óþokkarökvilla í þokkabót. Skítlegt eðli manna getur í réttarríki orðið röksemd fyrir sekt þegar glæpur er rannsakaður. Þannig getur Rúnar rolluriðill verið sterklega grunaður um dýraníð ef hann er einn þeirra manna sem voru sannanlega á vettvangi. En í réttarríki er ekki hægt að gera athafnir glæpsamlegar með því einu að benda á hverjir eru að verki. Glæpurinn þarf að standa fyrir sínu. Það er ekki hægt að handtaka Rúnar rolluriðil þótt það kvikni í Húsdýragarðinum meðan hann er þar staddur. Fyrst þarf að hafa rökstuddan grun um að kveikt hafi verið í.

Ef hrun Landsbankans var afleiðing af glæp þá taka lög á því. Til þess eru þau. Til þess eru dómsstólar. Íslenska ríkið gat hvorki stöðvað Landsbankann vegna Hafskipsmálsins né rússnesku mafíunnar. Kjaftasögur duga ekki til. Og þær gera það hvorki á Íslandi né annarsstaðar.

Ef kjaftasögur og óbeinar sannanir dygðu til slíkra dóma þá væri nóg að afskrifa grein Þorvaldar með því einu að hann sé hirðhagfræðingur ISG og sé að reyna að taka þátt í að móta almenningsálit sem kemur okkur í náðina hjá ESB og þangað inn. Hann sé því að blekkja (því ekki eru rökin merkileg) í pólitískum tilgangi.

En svoleiðis gerum við ekki. Við metum orð hans sem slík en ekki sem afkvæmi hans eða þeirrar myndar hans sem slúðurtungurnar halda á lofti.

En þótt við metum þau sjálf þá hljótum við að verða fyrir vonbrigðum.

Much Ado About Nothing

Samantekt
Hér fjalla ég um hvernig ræður Steingríms J. í Þinginu breytast við það að hann kemst í stjórn og verða að lokum nákvæmlega eins og ræða ISG, sem hann réðst harkalega á.

Much Ado About Nothing

Á þessari upptöku má heyra Ingibjörgu Sólrúnu fá á baukinn frá Steingrími J. Sigfússyni. Síðan koma háu ljósin úr ræðum Steingríms um Icesave. Eftirtektarvert er að það heyrist frekar lágt í honum því hann reigir sig í allar áttir í ræðustól og snýr gjarnar að ráðherrum og skammar blóðugum skömmum.

Svo heyrist í sjokkeruðum Steingrími J. Þá hafði hann fengið að sjá fundargerðir sem sönnuðu fyrir honum að harka ESB var mikil og það þýddi kannski ekki að rífa kjaft.

Svo heyrist í úrvinda sölumanninum Steingrími að reyna að selja þjóðinni að samninganefndin hafi gert góðan samning. Nú er hann hættur að teygja úr sér í ræðustól og talar hátt og skýrt í hljóðnemann.

Eftirtektarvert er að þegar hér er komið sögu er málflutningur Steingríms nákvæmlega sá sami og hjá ISG í upphafi.

Loks heyrist í pirruðum og reiðum Steingrími skamma Framsóknardrenginn.

Síðustu ræðurnar eru þær nýjustu, þær eru í fullri lengt. Hitt eru bútar.



Ef ég nennti myndi ég klippa þetta þannig til að ég léti Steingrím rökræða við sjálfan sig. En orð hans eru einfaldlega of ódýr í hlutfalli við tíma minn.

Ég mun aldrei kjósa VG framar undir hans forystu.

Samræmdu prófin

Samantekt
Hér fjalla ég aðeins um samræmd próf og þau skaðlegu áhrif sem þau höfðu á skólastarf. Þá fjalla ég líka um einkunnaverðbólgu sem kemur í kjölfar þess að framhaldsskólar velja inn eftir einkunnum og hvernig það getur verið skaðlegt fyrir framhaldsskólana sjálfa. Niðurstaða mín er að það sé á ábyrgð framhaldsskólanna að setja sér skynsamlegri og skýrari inntökureglur og meta fleiri þætti en einkunnir.

Samræmdu prófin

Samræmdu prófin eru enn komin í umræðuna. Tilefnið nú eru erfiðleikar framhaldsskóla við að velja inn nemendur og meint einkunnaverðbólga í kjölfar þess að skólaeinkunnir voru látnar gilda.

Staðan sem nú er komin upp stafar af öryggisleysi. Öryggisleysi framhaldsskólanna.

Framhaldsskólar hafa notað samræmd próf sem inntökupróf og það er því eðlilegt að foreldrar álykti sem svo að einkunnir á samræmdum prófum séu gjaldmiðill í baráttunni um sætin í „bestu“ skólunum.

Þetta mat framhaldsskólanna stafar fyrst og fremst af leti. Skólarnir hafa sjálfir ekki nennt eða ekki kunnað að marka sér stefnu í inntöku nýnema. Þeir hafa því miðað við meðaltal skólaeinkunnar og samræmdra prófa þar til nú, að engri samræmdri einkunn er til að dreifa.

Það hlýtur að gefa auga leið að um leið og framhaldsskólar miða eingöngu við einkunnir þá er komin mikil pressa á grunnskóla að hafa háar meðaleinkunnir – alveg eins og pressa var á grunnskólum að hafa háar meðaleinkunnir á samræmdum prófum.

Þannig verður til einkunnaverðbólga sem veldur því að fáranlega háar einkunnir þarf til til að komast inn í vinsælustu skólana. Það er ekkert eðlilegt við það að nemendur heils skóla séu allir af sama eins og hálfsstiga bilinu.

Samræmd próf voru orðin helsi á skólastarfi. Fyrir það fyrsta voru þau átakanlega illa samin eins og ég hef áður fjallað um hér.

Í öðru lagi var allur samanburður löngu orðinn ómarktækur þótt framhaldsskólarnir þráuðust við. Hver nemandi mátti taka samræmt próf tvisvar frá 8. og upp í 10. bekk og seinni einkunn gilti þá. Hann mátti líka taka þau próf sem hann kaus. Í flestum skólum merkti ljúkning samræmdra prófa að viðkomandi nemandi fékk að fara í framhaldsskólaáfanga í viðkomandi grein í fjarnámi.

Það þýddi að ef við höfðum áþekka nemendur þar sem annar tók samræmt próf í stærðfræði í áttunda bekk en hinn í tíunda bekk þá hafði sá fyrri lokið 1 til 4 framhaldsskólaáföngum í stærðfræði þegar hann útskirfaðist úr grunnskóla en hinn engum. Allar líkur voru samt á því að sá síðarnefndi hefði hærri einkunn úr samræmdu prófi enda búinn að hafa tvemur árum lengri tíma til að undirbúa sig undir það.

Hvor nemandinn skyldi vera betur búinn fyrir framhaldsskólann?

Samræmd próf hafa verið alltof stýrandi í skólastarfi. Fjöldi námsgreina líður fyrir það að þær hafa verið kenndar til samrmdra prófa. Um leið hverfur úr þeim öll kyngi og eftir situr það þurrasta.

Samræmd próf eru ekki horfin. Þau verða strax í haust hjá þáverandi 4., 7. og 10. bekk. En einkunnir verða ekki aðgengilegar fyrir framhaldsskóla. Einkunnir verða matstæki á gæði skólastarfs og framfarir nemenda í skólakerfinu.

Framhaldsskólarnir þurfa ekki seinna en núna að fara að hugsa fyrir því með hvaða hætti á að velja úr umsækjendum.

ICESAVE snýst um sanngirni

Samantekt
Ég tel eðlilegt að Íslendingar geri allt hvað þeir geta til að sjá til þess að eigendur Icesave-reikninga fái bætur. Það sé bara ekki sama hvernig það er gert. Bretar hafi t.a.m. brugðist samskonar skyldu gagnvart eigin lífeyrisþegum. Það geri þá ekki þess umkomna að gera siðferðilegar kröfur á okkur. Við eigum að taka þessa ákvörðun á eigin forsendum. Okkar forsendur séu aðrar en Breta og ESB. Við erum ekki að reyna að viðhalda fjármálaveldi við erum að laga til eftir hrun. Það getur kallað á aðrar aðferðir. Alþingi ber að hafna samningnum eða setja í þjóðaratkvæði. Síðan á að semja aftur með siðferðilegt sjálfræði Íslands að leiðarljósi.

ICESAVE snýst um sanngirni

Á Nýfundalandi er bær sem kallast Gander. Þar búa um 10 þúsund manns. Þar urðu 6500 manns strandaglópar ellefta september 2001 þegar flugvélum var vísað þangað í massavís eftir að lofthelgi BNA lokaðist.

Bærinn er síðan frægur.

Allir bæjarbúar tóku þátt í að hlúa að aðkomufólkinu sem margt hvert var fast þar í nokkra daga. Verslunareigendur gáfu matvöru, drykki, dýnur og teppi og fjöldinn allur af fólki bauð ókunnugum ferðalöngum heim til sín.

Móttökurnar komu strandaglópunum svo á óvart að síðan hefur staðið yfir frægingarherferð gagnvart bænum. Ávísanir streyma inn hvaðanæva að til skólans á staðnum, vegagerðar og svo framvegis.

Bæjarstjórinn sagði réttilega að bærinn ætti sér enga óvini. Og þetta vinsamlega viðhorf til heimsins varð þeim mun meira áberandi þennan tiltekna dag þegar öll athygli manna var einmitt á óvinskap milli menningarheima.

Fólkið, fyrirtækin og stonfnanirnar sem áttu pening inn á ICESAVE á heimtingu á peningunum sínum aftur. Um það finnst mér að Íslendingar ættu að sameinast. Ísland á að standa í fararbroddi þeirra sem krefjast þess að því sé skilað sem ólöglega var fengið.

En það er ekki alveg sama hvernig farið er að því.

Bretar gera um þessar mundir kröfu á hendur Íslendingum sem þeir hafa ekki staðið undir sjálfir. Þeir hafa fyrir löngu verið dæmdir til að borga fólki bætur vegna sviksemi lífeyrissjóða fyrir 9 árum. Þeir bera þar samskonar ábyrgð og Ísland gagnvart ICESAVE. Þeim bar að sjá til þess að lífeyrissjóðirnir væru öruggir samkvæmt evróputilskipun sem er næstum nákvæmlega eins og sú sem skipar Íslendingum að sjá til þess að innistæður í bönkum séu tryggðar. Breska ríkið fullyrti ítrekað að lífeyrissjóðirnir væru öruggir, þótt þeir væru það ekki. Breska ríkið brást líka eftirlits og stjórnunarhlutverki gagnvart sjóðunum.



Á hverjum degi deyja 15 af kröfuhöfunum sem sviknir voru um lífeyri. Þeir sem deyja í dag hafa beðið í 9 ár eftir leiðréttingu. Bretland hefur staðið í veginum allan tímann. Enn hafa þeir ekki borgar krónu. Þótt þeir hafi verið dæmdir til þess.



Bretar eru þess ekki umkomnir að gera siðferðilegar sanngirniskröfur á hendur Íslendingum. Þeir hafa ekki staðið undir þeirri ábyrgð sem þeir ætlast til að Ísland standi undir.



Ísland á að taka ákvörðun á eigin forsendum.

Þegar Northern Rock féll tóku Bretar þá ákvörðun að mikilvægara væri að tryggja breska banka en breskan lífeyri. Þar borgaði ríkið reikningin.

Sú ákvörðun hafði ekkert með sanngirni að gera. Hún var sjálfselsk ákvörðun sem laut að því að tryggja London sem fjármálahöfuðborg.

Ísland hefur enga slíka hagsmuni. Ferill okkar sem fjármálaveldi er á enda. Það sem nú þarf að passa er mannorð okkar og réttlætið.

Hagsmunir Íslendinga og Breta fara hér ekki endilega saman. Þótt endanlega markmiðið, að fólk fái greitt það sem það á heimtingu á, sé það sama. Bretar eru að reyna að halda sjó – við erum að reyna að ná farminum upp af hafsbotni. Það segir sig sjálft að óðagotið er meira við það fyrra.

Alþingi á að hafna ICESAVE-samningnum sem er algjörlega á forsendum Breta. Eða setja málið í þjóðaratkvæði. Síðan á ríkið að marka stefnu sem byggir á almennu réttlæti og hagsmunum Íslands. Síðan á að semja upp á nýtt.

Við eigum að hafa siðferðilegt sjálfræði að leiðarljósi en ekki dansa eftir boðum hræsnara sem hafa haft stórfé af öldruðu fólki með því að hlaupast undan ábyrgð.

Tvískinnungur breskra stjórnvalda

Samantekt
Fyrir 9 árum hrundu bresk fyrirtæki og með þeim lífeyrissóðir starfsmanna. Þrátt fyrir að breskum stjórnvöldum bæri skylda samkvæmt evróputilskipun að tryggja rétt starfsmanna hafa þau neitað að borga. Umboðsmaður fann að því hattalagi og benti á að stjórnvöld hefðu gefið í skyn í ræðu og riti að sjóðirnir væru öruggir. Hann krafðist þess að bætur kæmu fyrir. Eftir mikið þóf hafa stjórnvöld verið dæmd til greiðslu bóta. Ráðherrar gáfu í skyn að þeir mndu standa í vegi fyrir slíkum bótum en sú rödd þagnaði þegar Icesave málið kom upp enda óþægilega líkt. Niðurstaðan er sú að bretar eru hræsnarar.

Tvískinnungur breskra stjórnvalda

Eftir að hafa skoðað lífeyrissjóðsmálin betur fann ég vísbendingu um að málið var eitthvað rætt í Bretlandi síðasta haust, sbr. grein eftir Malcolm Wheatley sem ber heitið It's An Inequitable Life: Icesave vs. Equitable.

Lykilatriðið er það að breskum stórnvöldum bar, samkvæmt evróputilskipun 80/987/EEC frá 1980 að tryggja að lífeyrissjóðsréttindi borgaranna væru tryggð.

Grein 8 er þannig:

Member States shall ensure that the necessary measures are taken to protect the interests of employees and of persons having already left the employer's undertaking or business at the date of the onset of the employer's insolvency in respect of rights conferring on them immediate or prospective entitlement to old-age benefits, including survivors' benefits, under supplementary company or inter-company pension schemes outside the national statutory social security schemes.

Til að gera langa sögu stutta var regluverk og eftirlit breskra stjórnvalda hraksmíð og tæplega 200 þúsund manns töpuðu verulegum hluta af lífeyrisréttindum sínum vegna þess að stjórnendur sjóða fóru illa með sjóðina.

Bresk stjórnvöld neituðu að bera á því nokkra ábyrgð.

Svo liðu 9 ár.

Umboðsmaður sagði ábyrgð stjórnvalda mikla, ekki síst í ljósi þess að stjórnvöld höfðu gefið út upplýsingabæklinga sem gáfu til kynna að lífeyrissjóðir væru tryggðir. Stjórnvöld ættu því að greiða bætur.

Stjórnvöld brugðust ókvæða við og höfnuðu áliti umboðsmanns.

Hæstiréttur Bretlands sendi spurningar til Evrópudómstólsins til að fá nokkur atriði á hreint.

Spurt var:

(i) are the Member States required to fund themselves the rights to old-age benefits and if so to fund them in full?

(ii) is the United Kingdom legislation compatible with the directive? and

(iii) what is the liability of the Member State in the case of incorrect transposition of the directive?

Niðurstaðan varð sú að (i)ríkin þurfa ekki að standa straum af greiðslum sjálf til að tryggja greiðslur til lífeyrisþega ef sjóðirnir klikka.

(ii) að nokkuð vantaði upp á að breska kerfið væri fullnægjandi þar sem dæmi væru um að fólk hefði tapað miklu fé, og

(iii) að Hæstiréttur Bretlands ætti að taka ákvörðun um bætur út frá aðstæðum og gögnum.

Hæstiréttur fékk málið til sín, ákvarðaði að ríkið hefði ranglega hunsað ráðleggingar umboðsmanns – og þar með skyldu sína til að greiða bætur.

Þá sögðu stjórnvöld að erfitt yrði að bæta fólkinu þetta upp (en um 15 kröfuhafar deyja nú á degi hverjum). Fór svo að stofnaður var dómstóll (tribunal) til að taka ákvörðun. Hann hefur ekki enn kynnt niðurstöðu en ráðherrar hótuðu að standa í vegi fyrir greiðslum sem ákveðnar yrðu.

Þar til Northern Rock málið kom upp og svo ICESAVE.

Breska ríkinu er mjög í mun að bankainnistæður séu tryggðar. En þær eru tryggðar með eftirfarandi ákvæði:

Lágmarkstryggingin samkvæmt þessari tilskipun má ekki
leiða til þess að of stór hluti innlána verði óvarinn, sem
snertir bæði neytendavernd og stöðugleika fjármálakerfis-
ins. Þó er ekki viturlegt að festa ákveðið tryggingarstig
í öllu bandalaginu, því það gæti í vissum tilvikum hvatt
til óábyrgrar stjórnunar lánastofnana. Taka verður tillit til
kostnaðar við að fjármagna kerfin. Það virðist hæfilegt að
samræmda lágmarkstryggingin sé 20 000 ECU. Það kann
að vera þörf fyrir afmarkað fyrirkomulag til bráðabirgða
svo að kerfin fái tækifæri til að fullnægja þessum kröfum. (94/19/EB)

Hér er munurinn sá að kveðið er á um tiltekna upphæð í stað þess að segja að ríkið skuli tryggja réttindi, punktur.

Flestir vildu túlka ákvæðið sem snýr að Bretum þannig að þeir ættu að tryggja að fullu. En Evrópudómstóllinn taldi það ekki nauðsynlegt af orðanna hljóðan og fól Hæstarétti landsins að meta hvað vernd réttinda teldist eðlileg.

Bresk stjórnvöld sögðu að dómurinn væri sigur heilbrigðrar skynsemi, að það væri ljóst að stjórnvöldum bæri ekki að tryggja lífeyrissjóðina upp í topp. Fram að dómnum sjálfum voru þeir eina röddin sem hélt því sjónarmiði á lofti.

En líkindin milli málanna eru mikil.

Bretar hafa alla tíð neitað að bera ábyrgð gagnvart Evróputilskipuninni. Þeir hafa látið draga sig organdi úr einu vígi í annað. Tugir þúsunda kröfuhafa eru dánir. Og svo þögnuðu þeir skyndilega.

Opnuðu svo munninn aftur og voru jafnsannfærðir um ríkisábyrgðina og þeir höfðu verið heitir í afneituninni áður.

Það, gott fólk, er hræsni.

Brown myndi ekki borga ICESAVE. Sagan sannar það.

Gordon Brown heldur á lofti einarðri afstöðu gagnvart íslenskum stjórnvöldum. Evrópusambandið bakkar hann upp. Núna bakka Steingrímur Joð og Jóhanna hann líka upp.

Á sama tíma hefur Gordon Brown persónulega og um áraraðir haldið uppi fullkomlega gagnstæðri afstöðu í algjörlega sambærilegu máli.

Þannig var að upp úr aldamótum fóru fjölmörg bresk fyrirtæki á hausinn. Mörg þeirra tóku með sér lífeyri starfsmannanna. Þá var fjármálaráðherra téður Brown.

Í ljós kom að margir lífeyrissjóðir höfðu komist upp með að hafa ekki til reiðu fé til að standa við skuldbindingar sínar. Og þrátt fyrir það höfðu bresk stjórnvöld fullyrt að þeir væru öruggir.

Svo hrundu þeir og hundruð þúsunda manna og kvenna sáu á eftir sparnaði sínum í hyldjúpt svarthol.

Sá munur var á sjóðum þessa fólks og innistæðueigenda ICESAVE að margir höfðu tilneyddir greitt í sjóðina (það var skilyrði fyrir ráðningu) og flestir höfðu ekkert annað lifibrauð.

Viðbrögð ríkisstjórnar Bretlands var að harðneita ábyrgð á málinu og fullyrða að fólk yrði að sækja bætur í eignir sjóðanna sem fóru á hausinn.

Næsta skref var að breyta reglum og stofna bótasjóð sem öryggisnet ef sjóðir brygðust – en það var ekki gert afturvirkt.

Tony Blair viðurkenndi að staðan væri hörmuleg en að allt sem ríkið gerði til að hjálpa yrði að vera viðráðanlegt (affordable). Og þótt þeir vildu vissulega hjálpa væri ekki hægt að réttlæta notkun á skattfé almennings.

Og það varð uppreisn.

Fjölmiðlar fóru í stríð við stjórnvöld. Báðir flokkar fóru í stríð við stjórnvöld. Það varð uppreisn í Verkamannaflokknum. Fólkið, sem tapað hafði sjóðum, fór í mál og gerði kröfu um að málið yrði lagt fyrir Evrópudómstól því það fullyrði að það hefði mál gegn ríkisstjórninni samkvæmt evrópskum reglum.

Því neitaði ríkisstjórnin. Vildi ekki fara með málið þangað.

Þangað fór það nú samt, án þess að niðurstaðan yrði bindandi fyrir málsaðila, og niðurstaðan var sú að ríkinu hefði borið að sjá til þess að sjóðirnir hefðu betri tryggingar. Stjórnuninni hefði verið áfátt (inadequate).

Umboðsmaður breska þingsins tók málið fyrir og mælti á sömu leið. Sagði ríkið sekt um raðóstjórn (serial maladministration).

Og ríkið tapaði líka fyrir hæstarétti (High Court).

Ríkisstjórnin kaus að hunsa tilmæli umboðsmanns og mótmælti áliti Evrópudómstólsins.

En eftir gríðarlegan pólitískan þrýsting er svo komið að ákveðið hefur verið að stofna dómstól (tribunal) til að ákvarða bætur til þess fólks sem tapaði peningum við hrun sjóðanna. En ríkisstjórnin hefur gætt þess að viðurkenna aldrei að ríkið beri ábyrgð á tapinu þrátt fyrir að regluverki og eftirliti hafi verið ábótavant. Og það er talið útilokað að ríkið beri nema hluta af ábyrgðinni. Aðalábyrgðin sé hjá fyrirtækjunum sem fóru illa með fé fólks.

En það er vitað að Brown fer varlega í þessu máli. Ekki síst vegna þess hversu líkt það er máli íslensku bankanna.

Málin eru enda alveg eins.

Um er að ræða einkafyrirtæki sem komust upp með að fara óvarlega með sjóði fólks. Eftirliti hins opinbera var ábótavant og regluverkið ekki nógu traust. Allir eru sammála um ábyrgð ríkisins en þar sem engin lögsaga nær yfir málið hefur einföld neitun ríkisins dugað. Ákvörðun um að borga bætur er pólitísk fyrst og fremst. Það lítur enda illa út að hafa fé af gömlu fólki. Fimmtán manns deyja á hverjum degi frá peningunum sem það fær aldrei.

Íslenska ríkið getur hæglega neitað að borga ICESAVE og notað nákvæmlega sömu rök og breska ríkisstjórnin sjálf.

Kannski er merkilegast að upphæðirnar sem Brown hefur þrást við að borga og Blair á undan honum, m.a. með þeim rökum að ríkið hafi ekki efni á þeim, eru mjög sambærilegar við þær upphæðir sem nú er rætt um að íslenska ríkið taki á sig vegna ICESAVE.

Sjá t.d. hér.

ICESAVE (nei) TIT FOR TAT (já)

Ísland er Roy Sullivan fjármálaheimsins. Roy þessi komst í metabækur fyrir að vera sá maður sem oftast varð fyrir eldingu, eða sjö sinnum. Hann lifði allar eldingarar af og dó rétt rúmlega sjötugur – þegar hann framdi sjálfsmorð vegna óendurgoldinnar ástar.

Á Íslandi gerðist allt sem ekki mátti gerast – og ekki átti að geta gerst. Svotil allt bankakerfið fór á hausinn og tryggingarnar sem fyrir voru dugðu ekki. Ofan á það voru viðbrögð erlendra þjóða fjandsamleg. Ofan á það var stjórnarkreppa og leiðtogar þjóðarinnar fengu báðir krabbamein. Þar af sá, sem átti að sjá um samskiptin við erlendu þjóðirnar, mjög alvarlegt og hamlandi krabbamein. Ofan á það varð bylting (með táragasi og öllu). Ofan á það eyðilögðu bankarnir gengið og afkomumöguleika stórs hluta þjóðarinnar. Ofan á það var búið að ginna stóran hluta þjóðarinnar til að taka lán sem hann gat illa eða aldrei borgað til baka. Ofan á það er Landsvirkjun líklega að fara á hausinn.

Maður hefði haldið að eftir svona taplotu þá yrðu stjórnvöld varkár. Jafnvel verulega íhaldssöm. Myndu líta í eigin barm og komast, réttilega, að þeirri niðurstöðu að svona heiftarleg ógæfa getur aldrei verið hrein óheppni – sá sem fyrir henni verður hlýtur að hafa teflt á tæpasta vað.

Ísland er spilafíkillinn sem áttar sig skyndilega á að hann er búinn að spila rassinn úr buxunum.

Fyrsta viðbragð fíkilsins er að rasjonalæsa tapið og kenna einhverjum öðrum um. Næsta viðbragð er örvænting. Í framhaldi af því kemur ráðagerðin um að vinna tapið til baka.

Og nú horfir spilafíkillinn ekki til þess að allt hafi farið á afturfæturna fram að þessu. Hann horfir til þess að allt geti mögulega gengið betur héðanaf. Hann býr til plan með nokkrum breytum. Og ef breyturnar skila allar hagfelldri niðurstöðu þá er honum borgið.

Svo til alltaf er ráðabruggið lykillinn að endanlegri glötun fíkilsins.

Síðustu daga hafa forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar komið fram með lausnina á vandanum. Samninga við Breta og Hollendinga um ICESAVE. Í samningunum eru margir óvissuþættir. Það er ólóst hve há upphæð lendir á ríkinu. Það er óljóst hvernig við ætlum að eiga fyrir henni. Það er óljóst hvernig AGS vill haga seglum í mögulegum erfiðleikum. Það er óljóst hvernig samningsþjóðirnar munu taka á erfiðleikunum.

Eina svar ríkisstórnarinnar til þjóðarinnar við þessum efa er að skammast út í svartsýnisspár og hræðsluáróður. Eina svar ríkisstjórnarinnar er að segja að okkur standi ekki annað til boða. Öðruvísi vinnum við ekki upp tapið.

ICESAVE-samningur Svavars Gests er eini samningurinn sem liggur á borðinu. Hann er hinsvegar ekki eini samningurinn sem til greina hefði komið. Sá sem hefur orðið fyrir eldingu fimm sinnum hann heldur sig inni í rigningu (en Roy Sullivan sagði að í sjötta skiptið sem hann var stuðaður hefði hann verið á hlaupum undan þrumuskýi sem hann sór að hefði elt sig). Hann tekur enga sénsa. Og ef hann þarf að taka sénsa þá byggir hann ákvörðun sína á því hvernig fer í versta falli – hann vonar ekki bara það besta.

Allir þeir þættir í ICESAVE sem valdið geta Íslandi frekari skaða og hörmungum eru óljósir og illa skilgreindir. Það er ekki búið að meta mögulegt tjón eða viðbrögð við því. Það eina sem treyst er á, er velvilji alþjóðasamfélagsins. Það geti barasta ekki verið að Ísland verði hnoðað endanlega í duftið þegar það hefur ekki lengur fætur til að standa á.

Slík bjartsýni er í hæsta máta óeðlileg. Við erum í duftinu. Erlend ríki tröðkuðu á okkur og hafa fyrir löngu sannað að hagsmunir okkar eru tilfallandi áhyggjuefni fyrir þeim.

Aðeins tvennt getur útskýrt slíka bjartsýni.

Annaðhvort er þetta óskhyggja spilafíkilsins sem sér leið til að vinna allt aftur ef aðeins bara nokkrir hlutir ganga upp.

Eða að eitthvað annað samkomulag liggi undir þessu. Eitthvað draugasamkomulag sem taka á gildi ef þetta verður undirritað. Loforð um hjálp á móti hjálp. Heiðursmannasamkomulag sem jafnvel leggur beinan og gylltan stíg til Brussel.

Ef vonin um að allt gangi upp er óskhyggja þá er hún ekki aðeins óskynsamleg í þeirri stöðu sem við erum – hún er heimskuleg.

Ef undir býr fullvissa vegna loforða þá ber að gera það opinbert og skjalfest. Ekki aðeins svo þjóðin geti gert upp hug sinn og afstöðu til málsins út frá raunverulegum grunni samkomulagsins heldur líka vegna þess að Gordon Brown er líklega sá leiðtogi í Evrópu sem hefur slakast framtíðarlánstraust á loforðum.

Það er töluvert raunhæfara að eignir ICESAVE dugi fyrir skuldbindingum en að Gordon Brown eigi sér pólitíska framtíð umfram allra næstu misseri.

Það er fáránlegt að koma sér í mjúkinn hjá leiðtoga sem allir hata.

En hvað á þá að gera?

Það er ofur einfalt. Það er búið að margrannsaka hvernig höndla á svona deilur. Það eru til doktorar í því. Leikmenn vita það. En þó eru greinilega dæmi þess að tilteknar flugfreyjur, jarðfræðingar og stúdentar hafi ekki hugmynd.

Þegar maður er í vafa um hvernig á að haga sér í deilu þá notar maður aðferðarfræði sem kallast TIT FOR TAT. Það er aðferðafræði sem til varð þegar Robert Axelrod hélt nokkur mót í upphafi níunda áratugarins til að finna bestu taktíkina í einföldum deilum. Í sem einföldustu máli þá er ein aðferð sem skilar bestum árangri þegar tveir deila eða berjast um tiltekin gæði.

Hún er svona: Í upphafi sýnir þú samvinnuvilja og gerir aðeins það sem hentar ykkur báðum. Eftir það þá lætur þú nægja að meta síðustu aðgerðir mótherjans og gerir eins.

Þannig að ef mótherji þinn er aggresívur þá ert þú aggresívur á móti. Ef hann breytir um stefnu þá gerir þú það líka.

Það sem þarf að gerast núna er að þingið þarf að hafna ICESAVE. Síðan þarf að semja upp á nýtt.

Í þeim samningum verðum við ósveigjanleg ef Bretar verða ósveigjanlegir. Ef þeir gefa eftir, þá gefum við eftir. En við hættum ekki fyrr en við erum komin með raunsæja leið út úr vandanum. Sóber leið. Sem ekki treystir á óskhyggju eða heppni. Það væri tildæmis hægt að gera svona:

Við semjum við Breta og Hollendinga um framkvæmd á sölu eigna ICESAVE og setjum svo inn ákvæði um að ef eignirnar dugi ekki fyrir skuldum þá séum við skuldbundin til að setjast niður með þeim og ákveða hvort samið verði um afganginn.

Það hlýtur að vera sanngjarnt. Þeim þótti það sanngjarnt í núverandi samkomulagi.

En lykilatriðið er að þótt okkur bæri óefuð og siðferðileg skylda til að borga ICESAVE skuldbindingarnar þá ber okkur engin skylda til að samþykkja fyrirliggjandi samkomulag. Þvert á móti ber okkur skylda til að hafna því. Og í framhaldinu ber ríkisstjórninni skylda til að vinna málin miklu betur.

Var Jóhanna hársbreidd frá að auka ICESAVE skuldirnar?

Skylda okkar til að borga ICESAVE kemur til af tilskipun sem kallast 94/19/EB. Um hana má lesa hér.

Þar kemur fram að mikilvægt sé að innlánsfyrirtæki fái óheftan aðgang að markaði Evrópu og að innlánavernd sé á ábyrgð viðkomandi fyrirtækja og heimaríki setji þeim reglur. Lágmarkstrygging skal vera 20.000 evrur.

Áhugavert er að lesa þessa grein:

„Það er ekki bráðnauðsynlegt í þessari tilskipun að samræma leiðirnar við fjármögnun kerfa sem tryggja innlánin eða lánastofnanirnar sjálfar, meðal annars vegna þess að lánastofnanirnar skulu sjálfar almennt bera kostnaðinn við fjármögnun slíkra kerfa og einnig vegna þess að fjárhagsleg geta kerfanna skal vera í samræmi við tryggingaskuldbindingarnar. Þetta má samt ekki stefna stöðugleika bankakerfis aðildarríkisins í hættu.“

Það má vel vera að stöðuleiki bankakerfis aðildaríkis skipti miklu máli og takmarki skyldu ríkis til að koma bönkum til hjálpar bregðist þeir sjálfir. Þarna liggur a.m.k. einn hundur grafinn sem þyrfti að fá dæmt um.

Um ábyrgð ríkisstjórna stendur líka:

„Tilskipun þessi getur ekki gert aðildarríkin eða lögbær yfirvöld þeirra ábyrg gagnvart innstæðueigendum ef þau hafa séð til þess að koma á einu eða fleiri kerfum viðurkenndum af stjórnvöldum sem ábyrgjast innlán eða lánastofnanirnar sjálfar og tryggja að innstæðueigendur fái bætur og tryggingu í samræmi við skilmálana í þessari tilskipun.“

Það virðist vera að tvennt geti leitt til ábyrgðar ríkis gagnvart innistæðueigendum.

A. að ríkið hafi ekki staðið sig í að setja tryggingarkerfi

eða

B. að ríkið skuldbundi sig sjálft í slíku tryggngarkerfi.

Á Íslandi var tryggingarkerfi sem hlýtur að ætla að sé sambærilegt við kerfi annarra ríkja. Þar með hlýtur ríkið að hafa uppfyllt skyldu sína og er þ.a.l. ekki ábyrgt umfram það.

Og varðandi B. þá er í íslensku lögunum heimild til að styðja sjóðinn með lánum en ekki skylda. Það er sagt „má“ en ekki „á“. Ríkið má sum sé hjálpa til við að útvega lán fyrir tryggingarsjóðinn ef þarf.

En nú líta Jóhanna og Steingrímur svo á að okkur beri að greiða 20.000 evrurnar. Bent hefur verið á að það sé engin ofrausn því Bretar muni sjálfir líklega greiða meira en það (það sem vantar upp á fulla tryggingu umfram 20 þ evrurnar).

Það er þá lítil huggun harmi gegn að Jóhanna Sigurðardóttir kom ekki í gegn breytingartillögu á sínum tíma þegar íslensku lögin um tryggingarsjóðinn voru sett. Hún sótti fast að gera tiltekna breytingu. Gefum henni orðið:

„Síðan kem ég að 2. tölul., sem er veigamesta brtt. okkar í minni hlutanum sem skipa ásamt mér hv. þm. Margrét Frímannsdóttir og hv. þm. Ögmundur Jónasson, en hún lýtur að aukinni tryggingavernd frá því sem frv. gerir ráð fyrir. Þar leggjum við til að einstaklingar skuli fá kröfur sínar vegna tryggðra innstæðna í hlutaðeigandi aðildarfyrirtækjum greiddar að fullu. Hér er sem sagt lagt til að full tryggingavernd sé hjá þeim sem eiga innstæður sínar í innlánsstofnunum og bönkum, þannig að þeir geti verið rólegir hvað sem á dynur, hvaða skakkaföll sem verða í bankakerfinu, þá munu þeir að fullu og öllu fá sínar innstæður greiddar.“

Jóhanna og Ömmi reyndu að breyta lögunum þannig að sjóðurinn bæri fulla ábyrgð á öllum innistæðum einstaklinga. Þannig væri það í Finnlandi og þannig ætti það að vera hér.

Hefði sú tillaga náð í gegn værum við að tala um miklu hærri upphæð.

En hún var stöðvuð.

Lögin má lesa hér.

Hér er 10. greinin um hvað gera skal ef eignir hrökkva ekki til:

„ Nú hrökkva eignir viðkomandi deildar sjóðsins ekki til þess að greiða heildarfjárhæð tryggðra innstæðna, verðbréfa og reiðufjár í hlutaðeigandi aðildarfyrirtækjum og skal þá greiðslu úr hvorri deild skipt þannig milli kröfuhafa að krafa hvers þeirra allt að 1,7 millj. kr. er bætt að fullu en allt sem umfram er þessa fjárhæð skal bætt hlutfallslega jafnt eftir því sem eignir hvorrar deildar hrökkva til. Fjárhæð þessi er bundin við gengi evru (EUR) miðað við kaupgengi hennar 5. janúar 1999. Sjóðurinn verður ekki síðar krafinn um frekari greiðslu þótt tjón kröfuhafa hafi ekki verið bætt að fullu.
Hrökkvi eignir sjóðsins ekki til og stjórn hans telur til þess brýna ástæðu er henni heimilt að taka lán til að greiða kröfuhöfum.“

Hvernig má skilja þetta öðruvísi en svo að sjóðurinn skuli ausinn þar til allt er búið hvort sem 20þ evru markinu er náð eða ekki?

Það er að vísu heimild til að taka lán en benda þarf nákvæmlega á þessa brýnu ástæðu sem sjóðsstjórnin á að sjá fyrir því auk þess sem réttlæta þarf hvers vegna ríkið á að greiða af því láni en ekki sjóðurinn sjálfur með peningum þeirra sem hann tryggir, þ.e. bankanna.

Ríkið á nebblega ekki að bera kostnað af tryggingunum. Fyrirtækin eiga að gera það sjálf.

Það versta sem gæti gerst í töpuðu dómsmáli væri að við værum skylduð til að greiða 20 þ evrurnar. Við höfum engu að tapa nema meintum velvilja Breta og Hollendinga.

Við eigum að neita að borga.