Nú skellir mbl.is því upp á forsíðu að við séum með lakari árangur í PISA en aðrar þjóðir. Finnar og Nýsjálendingar séu góðir.
Hér ber að gera nokkra fyrirvara.
1. Áhugaleysi
Íslenskir nemendur eru (og voru sérstaklega á þessum tíma) rannsakaðir gríðarlega mikið. Það líður ekki einn einasti mánuður að skólastjórar fái ekki beiðni um einhverja könnun sem leggja á fyrir nemendur. Víða eru nemendur allt annað en ánægðir með þessar kannanir og því fleiri sem þær verða, því kærulausari verða svörin. PISA er tveggja tíma skriflegt próf með miklu lesefni. Það hefur engin persónuleg áhrif og er nafnlaust.
2. Þensluáhrif
Það var áberandi við 2006 prófið hve árangur versnaði hjá nemendum á þenslusvæðum. Höfuðborgarsvæðið og Austfirðir skáru sig úr með versnandi árangri. Norðurland vestra bætti sig mjög. Þessi breyting sást ekki í samræmdum prófum. Það virðist vera að „góðærið“ hafi haft letjandi áhrif á frammistöðu nemenda.
3. Gamaldags
Tveggja tíma skriflegt próf er ekki sá veruleiki sem íslenskir grunnskólanemendur búa alla jafnan við. Auðvitað er hægt að þjálfa upp hæfileikann við að draga fram atriði úr texta og – það er brýn nauðsyn að það verði betur gert á Íslandi en gert er í dag. En því má ekki heldur gleyma að samfelldur texti er ekki endilega besta leið til miðlunar upplýsinga – og lestur er að breytast. Kröfur um læsi eru aðrar en þær voru. PISA er gamaldags að þessu leyti. Hún byggir á gamaldags skýrslulæsi. Íslendingar mælast vissulega verr „læsir“ en jafnaldrar þeirra – en það merkir ekki að þeir séu síður „hugsandi“. PISA leggur lestur til grundvallar hugsun og þykist mæla getu í einstökum greinum, eins og vísindum, en fylgnin á milli læsis og greinagetu er nær algjör (hún er 0,8). Prófið þyrfti að uppfærast til nútímans og vera helst margmiðlunarpróf ef það ætti að vera mjög „relevant“ í nútíma samfélagi.
4. Þýði
Íslenskir nemendur taka nær allir PISA prófin. Af 4.900 nemendum tóku 4.819 prófið 2006. Í flestum löndum eru valdir nokkrir skólar og gerð krafa um 85% svarhlutfall og ef það er lægra þá eru valdir skólar til vara. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það hvaða skólar eru líklegastir til að sinna ekki beiðni um könnun. Í Bretlandi voru nemendur í „sérskólum“ t.d. ekki teknir með.
5. Aldur
Þátttakendur í könnunum PISA eru jafnaldrar. Ekki er tekið tillit til þess að skólakerfin geta verið mismunandi uppbyggð. Það hefði t.d. verið hægðarleikur að breyta skólanámskrám í íslenskum skólum þannig að lögð væri áhersla á þá þætti sem rannsaka átti í PISA 2006 hjá þeim aldurshópi sem tók þátt. Það er eðli námskráa að úr þeim þarf að velja og hafna. Það eru ekki allir 15 ára nemendur búnir að læra það sama, ekki einu sinni í sama sveitarfélagi (þannig er það þó reyndar í Finnlandi). Þess vegna er ljóst að þessi munur mun veita einhverjum forskot og verða einhverjum fjötur í könnun sem metur alla út frá sömu atriðunum. Þar með er ekki sagt að það sem hinir hafa verið að læra sé minna virði. Það er erfitt að kanna námsárangur nemenda án miðlægrar námskrár.
Loks læra nemendur hlutina ekki allir í sömu röð. Íslenskir nemendur læra kannski x í 9. bekk, y í 10. og z í framhaldsskóla. Nemandi í Finnlandi lærir kannski y í 8. bekk og z í 9. en lærir aldrei x. Ef PISA mælir y og z vel en ekki x þá gæfi könnunin augljóslega ranga mynd af skólakerfinu.
6. Staðblær
Ég skoðaði könnunina 2006 og hjó strax eftir því að margt í henni var æði fjarlægt íslenskum veruleika. Spurt var um atriði sem tengjast olíunotkun, kolum og súru regni. Ekkert sem spurt var um var sérstaklega íslenskt. Könnunin var miðuð við samevrópskan veruleika þrátt fyrir að beinast að nemendum í öllum heimshlutum. Slíkt veitir að sjálfsögðu einhverjum forskot.
PISA er líka pólitísk.
- - -
Niðurstaða PISA er að lesskilningi er ábótavant á Íslandi. Það hygg ég sé rétt. Það er þó vafasamt að álykta um hæfi í stærðfræði og/eða náttúrufræði eins og gert er, þegar bæði prófin byggja á þessum sama lesskilningi.
Þá er rétt að velta því fyrir sér hvort lesskilningur á „upplýsingaöld“ geri ekki aðrar kröfur til nemendanna en í hefðbundnum skilningi.
Loks þarf að beita gagnrýni við allan samanburð milli þjóða, þegar ljóst er að úrtök eru misjöfn og áhersla í námsefni líka.
PISA má ekki vera hvati til miðstýringar eins og þeirrar í Finnlandi. Það eiga ekki allir að læra það sama. Það er fráleitt. Farsæld þarf að sníða eftir vexti hvers og eins. Það er ekki til frummynd hins menntaða manns.
28. apríl 2009
Fullveldið og drepsóttirnar
Það er kaldranaleg tilviljun að svo virðist ætla að fara að fullveldi Íslands sé innrammað í drepsóttir. Nú, nokkrum vikum eða mánuðum áður en gengið verður til samninga við ESB vofir inflúensa yfir okkur eins og mara. Aðdragandi fullveldis landsins var eins.
Síðsumrið 1918 var markað fréttum af ógnvænlegri drepsótt í útlöndum. Einstaka menn í Reykjavík voru þá þegar komnir með róttæk flensueinkenni, t.d. Þorsteinn Gíslason ritstjóri (pabbi Gylfa Þ. og afi Þorsteins, Þorvaldar og Vilmundar). Af reynslu erlendra þjóða af pestinni þótti ljóst að lítið var hægt að gera til að sporna við henni:
Í byrjun september var lítið hugsað um flensuna en þeim mun meira um Alþingi sem þá var að koma saman í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu:
Þess má geta að þegar frumvarpið um samband Íslands og Danmerkur var tekið fyrir í þinginu lýsti Benedikt Sveinsson megnri óánægju sinni með það að Danir fengju alltof freklegan aðgang að fiskimiðunum. Á það var ekki hlustað. Kannski þótti Benedikt ekki eiga mikið inni hjá þingmeirihlutanum því hann hafði orðið uppvís að þeirri ósvinnu að mæta ekki til kirkju við þingsetninguna.
Eftir fyrstu viku septembermánaðar sér meirihluti Alþingis ástæðu til að birta opinberlega nefdarálit um að væntanlegur samningur við Dani feli í sér fullkomið fullveldi og samning jafningja þar sem hvorugur aðili skuldbindi sig meira en hann kýs.
Áðurnefndur Benedikt Sveinsson gerði breytingartillögur við frumvarpið og fólst í þeim að Danir hefðu ekki fullan og óheftan aðgang að fiskimiðum, þótt þeir mættu vissulega verja þau, og eitt og annað smálegt. Fór hugmynd Benedikts um eigingjarnar samningskröfur fyrir brjóstið á háæruverðugum þngheimi sem taldi sjálfsagt að taka hagsmuni Dana með í reikningin. Lokamálsgrein þessarar fréttar er ansi snotur.
Tillögurnar voru felldar.
Alþingi samþykkti nú lögin eftir nokkuð þóf og vantrauststillögur og boðaði til þóðaratkvæðagreiðslu laugardaginn 19. október 1918. Dagblöðin hvöttu alla til að kjósa því þjóðarsæmd lægi við.
Tók nú við venjulegt pólitískt karp með ýkjum og uppnefnum og öðrum sóðaskap. Undir lok septembermánaðar birtist lítil frétt um að spænska veikin herjaði nú ofsalega á Svía.
Sjötta október telja menn loks rétt að varpa öndinni léttar með tilliti til hinnar ægilegu spænski veiki. Hún sé annaðhvort um garð gengin eða hreinlega ókomin. Heilsufarið er barasta gott nú þegar kosningaskjálftinn er allsráðandi.
Nú byrjaði Katla að gjósa og var það mjög í stíl umræðunnar í landinu sem nú varð mjög heitfeng. Stríðsletur sást á forsíðum blaða. Áróðurinn varð persónulegri og heitfengari. Og svo var kosið.
21. október birtust fyrstu tölur. Á Ísafirði sögðu 248 já en 95 nei. Seyðisfirði 204 já en 2 nei. Vestmannaeyjar 457 já en 4 nei.
Þann sama dag birtist lítil frétt um inflúensusjúklinga á millilandaskipum:
Næsta dag bárust frekari fréttir af atkvæðareiðslunni:
Þann 26. október berast fréttir af því að inflúensan af Botníu sé hreint ekki sú sama og um sumarið og breiðist nú út með ógnarhraða. Þannig sé stór hluti af starfsfólki og nemendum Vélstjórnarskólans óvígur af veikinni sem barst í skólann með einum nemanum. Sá átti systur sem sigldi með Botníu og fór að sýna einkenni skömmu eftir að hún steig á land.
Er rætt um það í blöðum að komið geti til þess að yfirvöld loki skólum og grípi til annarra aðgerða til að hefta útbreiðslu veikinnar. En líklega sé of seint að gera nokkuð. Ekki er alvaran þó meiri en svo að næsta frétt á eftir spáir húsfylli í leikhúsi næsta kvöld.
Nú breiðist veikin út en virðist ekki vera alvarleg. 28. okt. birtist þessi frétt:
Degi seinna kemur smáfrétt um að veikin breiðist hratt út en sé ekki almenn. Danir ráðleggi fólki að liggja frá því það kenni sér meins því lungnabólga geti annars fylgt og það sé hún sem er banvæn. Enginn hefur enn dáið á Íslandi og fjölmiðlar velta því fyrir sér hvort sóttin sé nokkuð alvarlegri en þær sem oft hafi gengið yfir landið. Þær hafa enda oft verið banvænar.
30. okt er borgarstjórinn orðinn veikur.
1. nóv. er skuggaleg áminning í blöðunum. Og þótt blöð séu full af fyrirmælum frá yfirvöldum þá lúta þau fyrirmæli að útflutningi á saltkjöti en ekki sóttvörnum.
2. nóvember er Versló lokað en MR er haldið opnum þótt veikin sé komin þar upp.
4. nóv. tilkynnir Sigurður Nordal að hann fresti fyrirlestri sínum um einlyndi og marglyndi út af veikinni en næsta auglýsing fyrir neðan sýnir kæruleysið. Það er eins og Íslendingar átti sig ekki á því að veikin er jafn banvæn hér og í útlöndum.
Degi seinna lokar barnaskólinn.
Og nú hætta blöð að koma út. Fólk stráfellur um allan bæ.
Svo virðist sem lungnabólgan banvæna hafi komið upp úr flensunni og því hafi meðgöngutíminn verið svona langur.
Yfirvöld voru þónokkuð gagnrýnd fyrir að bregðast ekki við þegar veikin kom til landsins og greina hana rangt.
Yfirvöld voru alltaf nokkrum skrefum á eftir veikinni. Og það þótt nákvæmar upplýsingar lægju fyrir um gang hennar erlendis.
Síðsumrið 1918 var markað fréttum af ógnvænlegri drepsótt í útlöndum. Einstaka menn í Reykjavík voru þá þegar komnir með róttæk flensueinkenni, t.d. Þorsteinn Gíslason ritstjóri (pabbi Gylfa Þ. og afi Þorsteins, Þorvaldar og Vilmundar). Af reynslu erlendra þjóða af pestinni þótti ljóst að lítið var hægt að gera til að sporna við henni:
Í byrjun september var lítið hugsað um flensuna en þeim mun meira um Alþingi sem þá var að koma saman í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu:
Þess má geta að þegar frumvarpið um samband Íslands og Danmerkur var tekið fyrir í þinginu lýsti Benedikt Sveinsson megnri óánægju sinni með það að Danir fengju alltof freklegan aðgang að fiskimiðunum. Á það var ekki hlustað. Kannski þótti Benedikt ekki eiga mikið inni hjá þingmeirihlutanum því hann hafði orðið uppvís að þeirri ósvinnu að mæta ekki til kirkju við þingsetninguna.
Eftir fyrstu viku septembermánaðar sér meirihluti Alþingis ástæðu til að birta opinberlega nefdarálit um að væntanlegur samningur við Dani feli í sér fullkomið fullveldi og samning jafningja þar sem hvorugur aðili skuldbindi sig meira en hann kýs.
Áðurnefndur Benedikt Sveinsson gerði breytingartillögur við frumvarpið og fólst í þeim að Danir hefðu ekki fullan og óheftan aðgang að fiskimiðum, þótt þeir mættu vissulega verja þau, og eitt og annað smálegt. Fór hugmynd Benedikts um eigingjarnar samningskröfur fyrir brjóstið á háæruverðugum þngheimi sem taldi sjálfsagt að taka hagsmuni Dana með í reikningin. Lokamálsgrein þessarar fréttar er ansi snotur.
Tillögurnar voru felldar.
Alþingi samþykkti nú lögin eftir nokkuð þóf og vantrauststillögur og boðaði til þóðaratkvæðagreiðslu laugardaginn 19. október 1918. Dagblöðin hvöttu alla til að kjósa því þjóðarsæmd lægi við.
Tók nú við venjulegt pólitískt karp með ýkjum og uppnefnum og öðrum sóðaskap. Undir lok septembermánaðar birtist lítil frétt um að spænska veikin herjaði nú ofsalega á Svía.
Sjötta október telja menn loks rétt að varpa öndinni léttar með tilliti til hinnar ægilegu spænski veiki. Hún sé annaðhvort um garð gengin eða hreinlega ókomin. Heilsufarið er barasta gott nú þegar kosningaskjálftinn er allsráðandi.
Nú byrjaði Katla að gjósa og var það mjög í stíl umræðunnar í landinu sem nú varð mjög heitfeng. Stríðsletur sást á forsíðum blaða. Áróðurinn varð persónulegri og heitfengari. Og svo var kosið.
21. október birtust fyrstu tölur. Á Ísafirði sögðu 248 já en 95 nei. Seyðisfirði 204 já en 2 nei. Vestmannaeyjar 457 já en 4 nei.
Þann sama dag birtist lítil frétt um inflúensusjúklinga á millilandaskipum:
Næsta dag bárust frekari fréttir af atkvæðareiðslunni:
Þann 26. október berast fréttir af því að inflúensan af Botníu sé hreint ekki sú sama og um sumarið og breiðist nú út með ógnarhraða. Þannig sé stór hluti af starfsfólki og nemendum Vélstjórnarskólans óvígur af veikinni sem barst í skólann með einum nemanum. Sá átti systur sem sigldi með Botníu og fór að sýna einkenni skömmu eftir að hún steig á land.
Er rætt um það í blöðum að komið geti til þess að yfirvöld loki skólum og grípi til annarra aðgerða til að hefta útbreiðslu veikinnar. En líklega sé of seint að gera nokkuð. Ekki er alvaran þó meiri en svo að næsta frétt á eftir spáir húsfylli í leikhúsi næsta kvöld.
Nú breiðist veikin út en virðist ekki vera alvarleg. 28. okt. birtist þessi frétt:
Degi seinna kemur smáfrétt um að veikin breiðist hratt út en sé ekki almenn. Danir ráðleggi fólki að liggja frá því það kenni sér meins því lungnabólga geti annars fylgt og það sé hún sem er banvæn. Enginn hefur enn dáið á Íslandi og fjölmiðlar velta því fyrir sér hvort sóttin sé nokkuð alvarlegri en þær sem oft hafi gengið yfir landið. Þær hafa enda oft verið banvænar.
30. okt er borgarstjórinn orðinn veikur.
1. nóv. er skuggaleg áminning í blöðunum. Og þótt blöð séu full af fyrirmælum frá yfirvöldum þá lúta þau fyrirmæli að útflutningi á saltkjöti en ekki sóttvörnum.
2. nóvember er Versló lokað en MR er haldið opnum þótt veikin sé komin þar upp.
4. nóv. tilkynnir Sigurður Nordal að hann fresti fyrirlestri sínum um einlyndi og marglyndi út af veikinni en næsta auglýsing fyrir neðan sýnir kæruleysið. Það er eins og Íslendingar átti sig ekki á því að veikin er jafn banvæn hér og í útlöndum.
Degi seinna lokar barnaskólinn.
Og nú hætta blöð að koma út. Fólk stráfellur um allan bæ.
Svo virðist sem lungnabólgan banvæna hafi komið upp úr flensunni og því hafi meðgöngutíminn verið svona langur.
Yfirvöld voru þónokkuð gagnrýnd fyrir að bregðast ekki við þegar veikin kom til landsins og greina hana rangt.
Yfirvöld voru alltaf nokkrum skrefum á eftir veikinni. Og það þótt nákvæmar upplýsingar lægju fyrir um gang hennar erlendis.
23. apríl 2009
Gerum grein fyrir atkvæðum okkar
Ég er búinn að kjósa. Stóð nokkuð lengi inni í kjörklefanum og hugsaði. Handfjatlaði stimpla. Komst að þessari niðurstöðu:
1. Frjálslyndir
Kýs þá ekki. Er ósammála grundvallarhugsjónum þeirra. Þær eru of óhreinar. Of grunnt á rasisma og afdalahætti. Hugmyndir þeirra um fiskveiðistjórnun eru einfeldningslegar. En mestu réð að ég mun aldrei, aldrei kjósa Sturlu, atvinnulausa bílstjórann.
2. Framsókn
Samvinnuhugsjónin er fögur en frá því síðustu dropar þess blóðs runnu úr flokknum fyrir einum fimmtán árum hefur hann verið á valdi pólitísks hústökufólks. Framsóknarflokkurinn er hýsill fólks með stjórnmálalega metnað og slíkt fólk er það afar áberandi - og hefur verið um langa hríð. Hin meinta „endurnýjun“ er ekkert annað en kynslóðaskipti sóttkveikja.
3. Lýðræðishreyfingin
Ástþór Magnússon er drengurinn í ævintýrinu um berrassaða keisarans. Gallinn er að í þessari útgáfu sögunnar er drengurinn með Tourette. „Keisarinn er nakinn!“ heyrist mjóróma röddu. Og einhverjir verða íhugulir á svip. Þar til sama rödd hrópar slík ókvæðisorð og svívirðingar að áður en yfir lýkur eru flestir að komast á þá skoðun að keisarinn sé ekki aðeins ekki nakinn, heldur dúðaður í vetrarklæðnað. Að auki virðist allt sem Ástþór kemur nálægt enda í kúðri og ósköpum. Hvort sem það eru kvennamál, viðskipti eða stjórnmál. Það er engin ástæða til að ætla að öðru vísi fari nú.
4. Sjálfstæðisflokkurinn
Það er Sjálfstæðisflokknum nauðsyn að fá frí, endurskoða gildismat sitt og athafnir og hreinsa burt ósómann sem hann hefur staðið fyrir síðustu ár og áratugi. Það þarf að kasta Bjarna Ben út í ystu myrkur, hann er uppvakningur íhaldsins. Einhver undarleg blanda af kjörþokka Bjarna Ben sr. og kynþokka Hannesar Hafsteins. Hræddir flokkar draga fram gamlar dulur og klæða sig í þær. Í þeim er ekkert líf, aðeins mölur. Spillingin heltók flokkinn. Hana þarf að uppræta.
Það er ekki næg ástæða að styða flokkinn vegna þess eins að hann tók á sig syndir Samfylkingarinnar í hruninu.
5. Samfylkingin
Talandi um gamlar dulur. Flokkur tuttugustu og fyrstu aldarinnar fylgir forystu tuttugustu aldar leiðtoga. Bremsan er kominn í stað inngjafarinnar. Samfylkingin kom sér algjörlega hjá því að axla ábyrgð á hruninu. Lét fjármálaráðherra sjá um samskipti við erlend ríki og bankamálaráðherrann var úti á þekju. Utanríkisráðherrann í kör. Og enginn í forystu flokksins þorði í erfiðu málinn. Og allra síst í erfiða málið í eigin flokki - að koma vanhæfum foringja frá þegar hann augljóslega þekkti ekki sinn vitjunartíma. Undir pressu varð flokkurinn seinn, hægur og hugmyndasljór. Og hægust af öllum var heilög Jóhanna sem ein hélt þegnskap sínum á lofti eftir að búið var að henda Imbu fyrir hákarlana.
Samfylkingin þarf að gera það sama og Sjálfstæðisflokkurinn og axla ábyrð. Og það með því að uppræta óværuna sem þar þrífst. Spillinguna og hugleysið fyrst og fremst.
Fólkið hrópaði „vanhæf ríkisstjórn“ og var hunsað. Vanhæfnin var líka Samfylkingarinnar. Og Samfylkingin hunsaði ekki síður en samstarfsflokkurinn.
Að lokum má ekki gleyma hvernig Samfylkingin sveik öll sín helstu loforð eftir síðustu kosningar. Forysta flokksins er karakterlaus.
6. VG
Það kom til greina að kjósa VG. Ég hugsaði mig lengi um. Hætti svo við. Flokkurinn á það ekki skilið. Hann hefur staðið sig afleitlega síðan hann tók við. Hann bíður með allar erfiðar ákvarðanir fram yfir kosningar og tekur með því eigin hagsmuni fram yfir hagsmuni þjóðarinnar. Setur gælumál sín á dagskrá og ýtir í gegn og kennir svo Sjálfstæðisflokknum um að ekkert af því sem átti að gera í þinginu komst í gegn. Fellur á eigin bragði og vælir um málþóf.
Innan flokksins er fullt af fólki með stórhættulegar og andlýðræðislegar hugsjónir. Hugmyndir um betri heim sem koma skal með góðu eða illu. Vissan um að vitund venjulegs fólks sé skökk og hana þurfi að leiðrétta er rík innan VG.
Ástæða þess hve VG er laus við spillingu er einfaldlega sú hve aðstaða þeirra hefur verið takmörkuð. Þeir hafa engu ráðið. Það hefur ekki verið neinna hagur að borga þeim fyrir fylgilag, léleg fjárfesting.
7. Borgarahreyfingin
Þá var eftir Borgarahreyfingin. Ég ætlaði að kjósa hana þegar ég mætti á staðinn. En hætti við af þeirri einföldu ástæðu að hún er ekki raunhæf. Smáflokkar sem hafa fá en stór stefnumál eru gagnslitlir í fulltrúalýðræði. Þeir eru eins og unnusti sem er með heitstrengingar um frammistöðu sína á tyllidögum; afmælum, konudögum og jólum, en hefur ekki einu sinni leitt hugann að uppvaski, skítableium og heimiliserjum.
Slíkur unnusti er ekki raunsær og á ekkert erindi í annað en tilhugalíf. Þar er hann fullkominn.
Það gengur ekki að flokkur ætli sér að treysta á brjóstvit „heiðarlegs“ fólks í þingstörfum og semja stefnuna jafnóðum. Og það gengur enn síður að þetta fólk sé endalaust að sóa tíma þingsins með því að reyna að vekja athygli á málum sem aldrei eiga möguleika á samþykkt.
8. Að skila auðu
Þá hafði ég þann kost að skila auðu, ógilda seðilinn eða skila honum aftur.
Stjórnmálaflokkarnir fullyrða nú hver á fætur öðrum að það sé ekkert val að skila auðu. Með því sé maður áhrifalaus. Eina leiðin sé að kjósa.
Þetta er auðvitað hortug þvæla og ber vott um vandamálið í hnotskurn. Hverskonar stjórnmálaflokkar geta leyft sér að hunsa auð atkvæði og þau skilaboð sem í þeim felast? Autt atkvæði er oft áhrifaríkasta atkvæðið. Það skilar enginn auðu óvart. Þetta eru skýr skilaboð til stjórnmálaflokkanna. Aðvörun. Áminning. Með því ertu að segja: „Þið verðskuldið ekki að vera fulltrúar mínir í ljósi frammistöðu ykkar. Atkvæði mitt stendur öðrum til boða ef þeir koma fram.“
Ef stjórnmálaflokkarnir segja að auð atkvæði séu áhrifalaus þá eru þeir um leið að segja að þeir hunsi þessi skilaboð og ætli ekki að taka þau til greina í athöfnum sínum. Ætli ekki að bæta sig og betra. Telji sig vera seif næstu fjögur árin.
Og ef stjórnmálaflokkur dirfist að halda slíku fram þá er kominn enn frekari staðfesting þess að hann eigi atkvæðið ekki skilið.
Með öðrum orðum tel ég fulla ástæðu til þess að kjósa alls ekki neinn flokk sem lætur það spyrjast að hann líti á auð atkvæði sem áhrifslaus. Slíkur stjórnmálaflokkur hefur kosið að verða ekki fyrir áhrifum af afstöðu almennings í landinu – og þar liggur vandinn.
Stjórnmálaflokkarnir hafa allir verið opnir fyrir annarlegum áhrifum síðustu misseri og lokaðir fyrir þeim áhrifum sem síst skyldi hunsa.
Ég skilaði auðu og mæli með að enginn láti stöðva sig í því.
Ekki síst þegar haft er í huga að Samfylkingin og VG munu hunsa auðu atkvæðin „sín“ með því að reyna að sannfæra lýðinn um það að auðu atkvæðin séu öll frá ósáttum Sjálfstæðismönnum.
1. Frjálslyndir
Kýs þá ekki. Er ósammála grundvallarhugsjónum þeirra. Þær eru of óhreinar. Of grunnt á rasisma og afdalahætti. Hugmyndir þeirra um fiskveiðistjórnun eru einfeldningslegar. En mestu réð að ég mun aldrei, aldrei kjósa Sturlu, atvinnulausa bílstjórann.
2. Framsókn
Samvinnuhugsjónin er fögur en frá því síðustu dropar þess blóðs runnu úr flokknum fyrir einum fimmtán árum hefur hann verið á valdi pólitísks hústökufólks. Framsóknarflokkurinn er hýsill fólks með stjórnmálalega metnað og slíkt fólk er það afar áberandi - og hefur verið um langa hríð. Hin meinta „endurnýjun“ er ekkert annað en kynslóðaskipti sóttkveikja.
3. Lýðræðishreyfingin
Ástþór Magnússon er drengurinn í ævintýrinu um berrassaða keisarans. Gallinn er að í þessari útgáfu sögunnar er drengurinn með Tourette. „Keisarinn er nakinn!“ heyrist mjóróma röddu. Og einhverjir verða íhugulir á svip. Þar til sama rödd hrópar slík ókvæðisorð og svívirðingar að áður en yfir lýkur eru flestir að komast á þá skoðun að keisarinn sé ekki aðeins ekki nakinn, heldur dúðaður í vetrarklæðnað. Að auki virðist allt sem Ástþór kemur nálægt enda í kúðri og ósköpum. Hvort sem það eru kvennamál, viðskipti eða stjórnmál. Það er engin ástæða til að ætla að öðru vísi fari nú.
4. Sjálfstæðisflokkurinn
Það er Sjálfstæðisflokknum nauðsyn að fá frí, endurskoða gildismat sitt og athafnir og hreinsa burt ósómann sem hann hefur staðið fyrir síðustu ár og áratugi. Það þarf að kasta Bjarna Ben út í ystu myrkur, hann er uppvakningur íhaldsins. Einhver undarleg blanda af kjörþokka Bjarna Ben sr. og kynþokka Hannesar Hafsteins. Hræddir flokkar draga fram gamlar dulur og klæða sig í þær. Í þeim er ekkert líf, aðeins mölur. Spillingin heltók flokkinn. Hana þarf að uppræta.
Það er ekki næg ástæða að styða flokkinn vegna þess eins að hann tók á sig syndir Samfylkingarinnar í hruninu.
5. Samfylkingin
Talandi um gamlar dulur. Flokkur tuttugustu og fyrstu aldarinnar fylgir forystu tuttugustu aldar leiðtoga. Bremsan er kominn í stað inngjafarinnar. Samfylkingin kom sér algjörlega hjá því að axla ábyrgð á hruninu. Lét fjármálaráðherra sjá um samskipti við erlend ríki og bankamálaráðherrann var úti á þekju. Utanríkisráðherrann í kör. Og enginn í forystu flokksins þorði í erfiðu málinn. Og allra síst í erfiða málið í eigin flokki - að koma vanhæfum foringja frá þegar hann augljóslega þekkti ekki sinn vitjunartíma. Undir pressu varð flokkurinn seinn, hægur og hugmyndasljór. Og hægust af öllum var heilög Jóhanna sem ein hélt þegnskap sínum á lofti eftir að búið var að henda Imbu fyrir hákarlana.
Samfylkingin þarf að gera það sama og Sjálfstæðisflokkurinn og axla ábyrð. Og það með því að uppræta óværuna sem þar þrífst. Spillinguna og hugleysið fyrst og fremst.
Fólkið hrópaði „vanhæf ríkisstjórn“ og var hunsað. Vanhæfnin var líka Samfylkingarinnar. Og Samfylkingin hunsaði ekki síður en samstarfsflokkurinn.
Að lokum má ekki gleyma hvernig Samfylkingin sveik öll sín helstu loforð eftir síðustu kosningar. Forysta flokksins er karakterlaus.
6. VG
Það kom til greina að kjósa VG. Ég hugsaði mig lengi um. Hætti svo við. Flokkurinn á það ekki skilið. Hann hefur staðið sig afleitlega síðan hann tók við. Hann bíður með allar erfiðar ákvarðanir fram yfir kosningar og tekur með því eigin hagsmuni fram yfir hagsmuni þjóðarinnar. Setur gælumál sín á dagskrá og ýtir í gegn og kennir svo Sjálfstæðisflokknum um að ekkert af því sem átti að gera í þinginu komst í gegn. Fellur á eigin bragði og vælir um málþóf.
Innan flokksins er fullt af fólki með stórhættulegar og andlýðræðislegar hugsjónir. Hugmyndir um betri heim sem koma skal með góðu eða illu. Vissan um að vitund venjulegs fólks sé skökk og hana þurfi að leiðrétta er rík innan VG.
Ástæða þess hve VG er laus við spillingu er einfaldlega sú hve aðstaða þeirra hefur verið takmörkuð. Þeir hafa engu ráðið. Það hefur ekki verið neinna hagur að borga þeim fyrir fylgilag, léleg fjárfesting.
7. Borgarahreyfingin
Þá var eftir Borgarahreyfingin. Ég ætlaði að kjósa hana þegar ég mætti á staðinn. En hætti við af þeirri einföldu ástæðu að hún er ekki raunhæf. Smáflokkar sem hafa fá en stór stefnumál eru gagnslitlir í fulltrúalýðræði. Þeir eru eins og unnusti sem er með heitstrengingar um frammistöðu sína á tyllidögum; afmælum, konudögum og jólum, en hefur ekki einu sinni leitt hugann að uppvaski, skítableium og heimiliserjum.
Slíkur unnusti er ekki raunsær og á ekkert erindi í annað en tilhugalíf. Þar er hann fullkominn.
Það gengur ekki að flokkur ætli sér að treysta á brjóstvit „heiðarlegs“ fólks í þingstörfum og semja stefnuna jafnóðum. Og það gengur enn síður að þetta fólk sé endalaust að sóa tíma þingsins með því að reyna að vekja athygli á málum sem aldrei eiga möguleika á samþykkt.
8. Að skila auðu
Þá hafði ég þann kost að skila auðu, ógilda seðilinn eða skila honum aftur.
Stjórnmálaflokkarnir fullyrða nú hver á fætur öðrum að það sé ekkert val að skila auðu. Með því sé maður áhrifalaus. Eina leiðin sé að kjósa.
Þetta er auðvitað hortug þvæla og ber vott um vandamálið í hnotskurn. Hverskonar stjórnmálaflokkar geta leyft sér að hunsa auð atkvæði og þau skilaboð sem í þeim felast? Autt atkvæði er oft áhrifaríkasta atkvæðið. Það skilar enginn auðu óvart. Þetta eru skýr skilaboð til stjórnmálaflokkanna. Aðvörun. Áminning. Með því ertu að segja: „Þið verðskuldið ekki að vera fulltrúar mínir í ljósi frammistöðu ykkar. Atkvæði mitt stendur öðrum til boða ef þeir koma fram.“
Ef stjórnmálaflokkarnir segja að auð atkvæði séu áhrifalaus þá eru þeir um leið að segja að þeir hunsi þessi skilaboð og ætli ekki að taka þau til greina í athöfnum sínum. Ætli ekki að bæta sig og betra. Telji sig vera seif næstu fjögur árin.
Og ef stjórnmálaflokkur dirfist að halda slíku fram þá er kominn enn frekari staðfesting þess að hann eigi atkvæðið ekki skilið.
Með öðrum orðum tel ég fulla ástæðu til þess að kjósa alls ekki neinn flokk sem lætur það spyrjast að hann líti á auð atkvæði sem áhrifslaus. Slíkur stjórnmálaflokkur hefur kosið að verða ekki fyrir áhrifum af afstöðu almennings í landinu – og þar liggur vandinn.
Stjórnmálaflokkarnir hafa allir verið opnir fyrir annarlegum áhrifum síðustu misseri og lokaðir fyrir þeim áhrifum sem síst skyldi hunsa.
Ég skilaði auðu og mæli með að enginn láti stöðva sig í því.
Ekki síst þegar haft er í huga að Samfylkingin og VG munu hunsa auðu atkvæðin „sín“ með því að reyna að sannfæra lýðinn um það að auðu atkvæðin séu öll frá ósáttum Sjálfstæðismönnum.
18. apríl 2009
Enn af kosningakompás
Karl Th. Birgisson gerir kosningakompásinn að umtalsefni. Hann, eins og raunar allir sem ég þekki og tjáð hafa sig um kompásinn, veitir því enga athygli að sumt af því sem þar er spurt um meikar engan séns.
Karl tekur undir þessa fullyrðingu:
Hækka á skatta til að mæta niðurskurði í ríkisútgjöldum
Þetta er álíka gáfulegt og að spyrja hvort skynsamlegt væri hjá ríkinu að hækka miðaverð á heimaleiki West Ham til að mæta því að ákveðið hefði verið að eyða minni pening í leikmannakaup.
Karl tekur undir þessa fullyrðingu:
Hækka á skatta til að mæta niðurskurði í ríkisútgjöldum
Þetta er álíka gáfulegt og að spyrja hvort skynsamlegt væri hjá ríkinu að hækka miðaverð á heimaleiki West Ham til að mæta því að ákveðið hefði verið að eyða minni pening í leikmannakaup.
Opinberandi kosningakompás
Ég var að grúska í kosningakompás moggans og uppgötvaði merkileg sannindi sem hafa nær alveg sannfært mig um að skila auðu.
Ég tek hér dæmi þar sem fyllt er út í kompásinn með því sem ég vil kalla „stigagangskerfi“. Þá merki ég í fyrsta möguleika í fyrstu spurningu, svo annan, þá þriðja, fjórða, fimmta, fjórða, þriðja, annan, fyrsta, annan ...
En ég hef sannreynt að niðurstaðan sem þessi pistill hnitast um er sú sama hvernig sem fyllt er út í kompásinn.
Ég gef mér að þetta sé ofuráhugasamur kjósandi. Honum þykja öll málin sem spurt er um mjög mikilvæg og merkir þau sem slík. Þá kemur niðurstaðan:
Ef við gefum okkur líka að kjósandinn sé ekki algjört fífl þá er hann í miklum vanda. Hann getur náttúrlega ekki sett x við P og það er æði rýrt roð sem býður aðeins upp á 65% samsvörun.
En gefum okkur nú annan kjósanda hvers geðslag einkennist af því sem kalla má „ástríðulausa afstöðu“. Hann hefur skoðun á hverju máli en sú skoðun er ekki studd neinni sannfæringu. Hætt er við að skoðanir slíks manns væru eins og rekkjuvoðir á þvottasnúru í roki. En ef ein fýkur út í bláinn þá kemur bara önnur í staðinn.
Nú merkir þessi kjósandi í kosningakompásinn og enn er það „stigagangurinn“. En í stað þess að merkja málefnin sem mikilvæg þá gerir kjósandinn það metnaðarlausasta af öllu metnaðarlausu, hann nenni ekki einu sinni að raða málum eftir mikilvægi. Hann skilar auðu um mikilvægið – og áskilur sér um leið rétt til að raða mikilvægi hugsjóna sinna eftir seinni tíma hag og hentileikum.
Nú skilar kosningakompásinn annarri niðurstöðu:
Nú erum við að tala saman, gætu stjórnmálaflokkarnir sagt!
Nú getum við hætt að tala saman, segi ég.
Ég tek hér dæmi þar sem fyllt er út í kompásinn með því sem ég vil kalla „stigagangskerfi“. Þá merki ég í fyrsta möguleika í fyrstu spurningu, svo annan, þá þriðja, fjórða, fimmta, fjórða, þriðja, annan, fyrsta, annan ...
En ég hef sannreynt að niðurstaðan sem þessi pistill hnitast um er sú sama hvernig sem fyllt er út í kompásinn.
Ég gef mér að þetta sé ofuráhugasamur kjósandi. Honum þykja öll málin sem spurt er um mjög mikilvæg og merkir þau sem slík. Þá kemur niðurstaðan:
Ef við gefum okkur líka að kjósandinn sé ekki algjört fífl þá er hann í miklum vanda. Hann getur náttúrlega ekki sett x við P og það er æði rýrt roð sem býður aðeins upp á 65% samsvörun.
En gefum okkur nú annan kjósanda hvers geðslag einkennist af því sem kalla má „ástríðulausa afstöðu“. Hann hefur skoðun á hverju máli en sú skoðun er ekki studd neinni sannfæringu. Hætt er við að skoðanir slíks manns væru eins og rekkjuvoðir á þvottasnúru í roki. En ef ein fýkur út í bláinn þá kemur bara önnur í staðinn.
Nú merkir þessi kjósandi í kosningakompásinn og enn er það „stigagangurinn“. En í stað þess að merkja málefnin sem mikilvæg þá gerir kjósandinn það metnaðarlausasta af öllu metnaðarlausu, hann nenni ekki einu sinni að raða málum eftir mikilvægi. Hann skilar auðu um mikilvægið – og áskilur sér um leið rétt til að raða mikilvægi hugsjóna sinna eftir seinni tíma hag og hentileikum.
Nú skilar kosningakompásinn annarri niðurstöðu:
Nú erum við að tala saman, gætu stjórnmálaflokkarnir sagt!
Nú getum við hætt að tala saman, segi ég.
15. apríl 2009
Tvær litlar stúlkur deyja í bruna
Þær hörmungarfréttir bárust okkur í dag að lítil, sex ára stúlka sem heimasætan hefur styrkt i gegn um ABC-barnahjálp brann inni á páskadagsmorgun ásamt litlu systur sinni, sem var tæplega tveggja ára.
Hún hét Nakanjako Doreen.
Móðir þeirra, sem sá ein um þær, hafði farið að sækja mat og litlu stelpurnar læstu að sér þegar hún fór. Það var úrhellisrigning. Annars hefðu þær vafalítið leikið sér úti. Á sama tíma og íslensk börn hefðu verið að opna páskaeggin sín voru systurnar að grúska eitthvað í múrsteinskofanum sem þær bjuggu í. Eldur kom upp. Þær voru bornar út helsærðar og dóu skömmu seinna.
Það má vel vera að Íslendingar hafi ekki keypt færri bíla síðan skömmu eftir stríð. En það má heita vesælt heimili sem hefur ekki til aflögu andvirði þriggja sígarettupakka til að styðja við svo fátækar fjölskyldur að kreppan okkar yrði þeim margföld guðsblessun.
a ... b ... c ... punktur ... is
Hún hét Nakanjako Doreen.
Móðir þeirra, sem sá ein um þær, hafði farið að sækja mat og litlu stelpurnar læstu að sér þegar hún fór. Það var úrhellisrigning. Annars hefðu þær vafalítið leikið sér úti. Á sama tíma og íslensk börn hefðu verið að opna páskaeggin sín voru systurnar að grúska eitthvað í múrsteinskofanum sem þær bjuggu í. Eldur kom upp. Þær voru bornar út helsærðar og dóu skömmu seinna.
Það má vel vera að Íslendingar hafi ekki keypt færri bíla síðan skömmu eftir stríð. En það má heita vesælt heimili sem hefur ekki til aflögu andvirði þriggja sígarettupakka til að styðja við svo fátækar fjölskyldur að kreppan okkar yrði þeim margföld guðsblessun.
a ... b ... c ... punktur ... is
14. apríl 2009
Hústaka
Hústökumálið á Vatnsstíg er um margt áhugavert.
Eigendur hússins eiga augljósan rétt á því að yfirvöld hjálpi til við að endurheimta húsið. Ekki aðeins vegna eignaréttar, heldur líka vegna ábyrgðar. Ef eitthvað kemur upp á í húsinu, það brennur eða einhver dettur niður af þaki og hálsbrotnar – þá er ekki ólíklegt að eigendur beri á því ábyrgð. Þá ábyrgð er sjálfsagt að framselja til hins opinbera með því að krefjast útburðar.
En aðgerðin sem slík er afar hugvekjandi. Það er eðlilegt að þykja óverjandi að húseignir standi auðar þegar þúsundir manna hafa hneppt sig í skuldaþrældóm til að koma þaki yfir höfuðið. Enn verra er að húseignir séu viljandi látnar grotna niður.
Það er stigsmunur en ekki eðlis á því að hertaka húsnæði eins og hústökufólkið gerir og hertaka götumyndir eins og sumir fasteignaeigendur hafa gert með niðurgrotnandi húsum.
Mér hefði persónulega þótt flottari gjörningur að hreiðra um sig í Hagatorgi eða einhverju slíku húsnæði.
Kannski er það næst.
Eigendur hússins eiga augljósan rétt á því að yfirvöld hjálpi til við að endurheimta húsið. Ekki aðeins vegna eignaréttar, heldur líka vegna ábyrgðar. Ef eitthvað kemur upp á í húsinu, það brennur eða einhver dettur niður af þaki og hálsbrotnar – þá er ekki ólíklegt að eigendur beri á því ábyrgð. Þá ábyrgð er sjálfsagt að framselja til hins opinbera með því að krefjast útburðar.
En aðgerðin sem slík er afar hugvekjandi. Það er eðlilegt að þykja óverjandi að húseignir standi auðar þegar þúsundir manna hafa hneppt sig í skuldaþrældóm til að koma þaki yfir höfuðið. Enn verra er að húseignir séu viljandi látnar grotna niður.
Það er stigsmunur en ekki eðlis á því að hertaka húsnæði eins og hústökufólkið gerir og hertaka götumyndir eins og sumir fasteignaeigendur hafa gert með niðurgrotnandi húsum.
Mér hefði persónulega þótt flottari gjörningur að hreiðra um sig í Hagatorgi eða einhverju slíku húsnæði.
Kannski er það næst.
13. apríl 2009
Siðbót og samfélagið
Það er óhjákvæmilegt að meðlimir samfélagsins líti í eigin barm og velti því fyrir sér hvernig við gátum komið okkur í þessa stöðu. Það að kenna fámennum hópi manna um er í besta falli einföldun. Svona álíka vitlaust og að kenna Hitler, Göring, Göbbels og Himmler einum um hörmungar seinni heimstyrjaldarinnar.
Fall Íslands var alhliða, bæði siðferðilegt og efnahagslegt til að mynda. Hluti vandans var að einstaklingar treystu ótrúverðugum í blindni. Aðilum sem áttu að vita, en vissu ekki. Og aðilum sem vissu, en vildu ekki að aðrir vissu.
Mig langar að vara við siðferðilegu sérfræðingaveldi. Það munu skoppa fram á völlin sérfróðir aðilar og halda að fólki hugmyndum um siðferðið sem eru ekki minna vafasamar en þær hagfræðikenningar sem stýrðu hér öllu á kaf.
Jóhann Björnsson er dæmi um siðferðilegan spunakarl. Stjórnmálamann sem notar siðfræðina sem peð á pólitísku skákborði. Pólitískum andstæðingum hans má ekki verða á, án þess að hann dragi upp úr farteskinu sérfræðisiðfræði til að berja á þeim með. Alvöru siðfræði er í senn greinandi og boðandi. Hún lítur ekki á Sjálfstæðismenn sem siðferðilega eftirbáta Vinstri grænna. Hún tekur báða flokka með í reikningin, og reynir síðan að flokka siðferðilega breytni í æskilega og óæskilega. Sú flokkun þarf að standast gagnrýni, vera skynsamleg, sannfærandi og gagnleg.
Það hefur farið fram heilmikil umræða um siðareglur á Íslandi sem víðar. Sumt er gagnlegt – annað ekki. Á tímabili voru siðareglur daglegt brauð heimspekinga og stórfyrirtæki þeirra sóknir.
Sumt, sem álitið er gott og gilt og varðar siðareglur, er að mínu mati hreinlega barnalegt og óskynsamlegt.
Um langt árabil hafa kennara- og heilbrigðisnemar verið mataðir á hugmynd um siðareglur sem m.a. er ættuð frá Sigurði Kristinssyni, heimspekingi.
Hugmyndin er í stórum dráttum sú að tiltekin störf hafi tiltekið hlutverk eða stöðu í samfélaginu og að frumskylda starfsmanns sé gagnvart þessu hlutverki.
Þetta er ekki merkileg fullyrðing. Ef hún er túlkuð mjög þröngt þá er hún ómerkileg hringskilgreining: kennara ber að kenna, lækni að lækna o.s.frv. Af slíkri skilgreiningu er ekkert gagn. En um leið og hún er víkkuð út verður hún ónákvæmari og vafasamari. Hafa ber í huga að hér erum við að tala um kröfur sem eru víðtækari en þær kröfur sem ráðningarsamningur leggur á herðar manni.
Það er í stuttu máli alrangt að tiltekið hlutverk samfélagshóps sé bindandi fyrir meðlimi þess hóps. Og ekki einu sinni þótt bent sé á að hlutverkið eins og það hefur verið rækt sé bæði mikilvægt og gagnlegt.
Skoðum húsmæður.
Húsmæður áttu allt sameiginlegt með starfshópum nema launin. Þær gegndu mikilvægu og skýru hlutverki í samfélagsgerðinni. Þær uppfylltu í raun öll skilyrði þess að siðareglur ættu við um þær. Öll skilyrði sem skipta máli, því siðareglur eiga ekki síður við um launalausa sjálboðaliða en hálaunamenn.
Það er hinsvegar fráleitt að halda því fram að húsmæður hafi á einhvern hátt verið siðferðilega bundnar því húsmóðurhlutverkinu eins og það var innt af hendi frá örófi alda. Þvert á móti voru þær í fullum rétti til að gera uppreisn gegn þessu hlutverki. Og það þótt sú uppreisn hafi af mörgum, á sínum tíma, verið talin bæði óskynsamleg og skaðleg.
Þú getur ekki lýst hlutverkum fólks og ætlast til þess að sú lýsing verði siðferðilega bindandi.
Mín skoðun er sú að hver einstaklingur beri á endanum ábyrgð á eigin lífi. Ég tel líka að hluti af gæfu hvers einstaklings sé að velja rétt úr þeim möguleikum sem opnast á lífsleiðinni („rétt“ gefur hér verið afstætt fyrir hvern einstakling). Skortum á valmöguleikum fylgir ákveðin valþröng og því felur sú krafa, að koma af virðingu fram við annað fólk, í sér kröfuna um að skerða ekki um of valmöguleika manna – og helst auka þá.
Allar skorður á valfrelsi verður að réttlæta með skýrum rökum.
Siðareglur eiga því að vera lágmarkskröfur sem skerða ekki um of rétt einstakra aðila til að líta starf sitt allt öðrum augum en starfsfélagarnir. Þær eiga að vera settar til varnar öllum sem starfsemin hnitast um. Siðareglur bankamanna eiga því að verja bankamenn, viðskiptavini bankanna og samfélagið allt. Og allt á að miða að því að enginn einn dragi til sín gæði, eða auki valfrelsi sitt, ranglega á kostnað annarra.
Að einhverju leyti á hver einasti maður að miða siðareglur sínar út frá sjálfum sér. Siðareglur án sannfæringar eru gagnslausar.
Vandamál Íslands hefur ekki verið að iðareglur hafi ekki verið til staðar. Vandamálið er að siðareglurnar hafa ekki skipt menn neinu máli og menn hafa ekki verið krafðir um siðferðislega afstöðu.
Siðferðileg afstaða kemur alltaf í ljós í verkum manna. Engar siðareglur hefði verið hægt að móta utan um þann lífsstíl sem fram fór á Íslandi síðustu ár.
Það eru leiðir til að setja bindandi siðareglur sem koma í veg fyrir sumt af því ranglæti sem annars á sér stað. Þær leiðir eru tæknilegar og margslungnar. En fullt af fólki býr yfir þeirri þekkingu.
Kröfunni um siðareglur verður að sinna. Og sinna vel. Menn verða að gera sér grein fyrir því eftir hverju er verið að slægjast. Það á að gera ekki síðri kröfur til þeirra sem koma inn í fyrirtæki til að slá upp siðferðilega tréverkinu en hinna, sem fylgja peningunum um allt og sjá til þess að vel fari um þá.
Það er ekki nóg að draga fram galgopa hverra siðferði er auðsveipur hundur í bandi tilfallandi pólitískrar afstöðu.
Fall Íslands var alhliða, bæði siðferðilegt og efnahagslegt til að mynda. Hluti vandans var að einstaklingar treystu ótrúverðugum í blindni. Aðilum sem áttu að vita, en vissu ekki. Og aðilum sem vissu, en vildu ekki að aðrir vissu.
Mig langar að vara við siðferðilegu sérfræðingaveldi. Það munu skoppa fram á völlin sérfróðir aðilar og halda að fólki hugmyndum um siðferðið sem eru ekki minna vafasamar en þær hagfræðikenningar sem stýrðu hér öllu á kaf.
Jóhann Björnsson er dæmi um siðferðilegan spunakarl. Stjórnmálamann sem notar siðfræðina sem peð á pólitísku skákborði. Pólitískum andstæðingum hans má ekki verða á, án þess að hann dragi upp úr farteskinu sérfræðisiðfræði til að berja á þeim með. Alvöru siðfræði er í senn greinandi og boðandi. Hún lítur ekki á Sjálfstæðismenn sem siðferðilega eftirbáta Vinstri grænna. Hún tekur báða flokka með í reikningin, og reynir síðan að flokka siðferðilega breytni í æskilega og óæskilega. Sú flokkun þarf að standast gagnrýni, vera skynsamleg, sannfærandi og gagnleg.
Það hefur farið fram heilmikil umræða um siðareglur á Íslandi sem víðar. Sumt er gagnlegt – annað ekki. Á tímabili voru siðareglur daglegt brauð heimspekinga og stórfyrirtæki þeirra sóknir.
Sumt, sem álitið er gott og gilt og varðar siðareglur, er að mínu mati hreinlega barnalegt og óskynsamlegt.
Um langt árabil hafa kennara- og heilbrigðisnemar verið mataðir á hugmynd um siðareglur sem m.a. er ættuð frá Sigurði Kristinssyni, heimspekingi.
Hugmyndin er í stórum dráttum sú að tiltekin störf hafi tiltekið hlutverk eða stöðu í samfélaginu og að frumskylda starfsmanns sé gagnvart þessu hlutverki.
Þetta er ekki merkileg fullyrðing. Ef hún er túlkuð mjög þröngt þá er hún ómerkileg hringskilgreining: kennara ber að kenna, lækni að lækna o.s.frv. Af slíkri skilgreiningu er ekkert gagn. En um leið og hún er víkkuð út verður hún ónákvæmari og vafasamari. Hafa ber í huga að hér erum við að tala um kröfur sem eru víðtækari en þær kröfur sem ráðningarsamningur leggur á herðar manni.
Það er í stuttu máli alrangt að tiltekið hlutverk samfélagshóps sé bindandi fyrir meðlimi þess hóps. Og ekki einu sinni þótt bent sé á að hlutverkið eins og það hefur verið rækt sé bæði mikilvægt og gagnlegt.
Skoðum húsmæður.
Húsmæður áttu allt sameiginlegt með starfshópum nema launin. Þær gegndu mikilvægu og skýru hlutverki í samfélagsgerðinni. Þær uppfylltu í raun öll skilyrði þess að siðareglur ættu við um þær. Öll skilyrði sem skipta máli, því siðareglur eiga ekki síður við um launalausa sjálboðaliða en hálaunamenn.
Það er hinsvegar fráleitt að halda því fram að húsmæður hafi á einhvern hátt verið siðferðilega bundnar því húsmóðurhlutverkinu eins og það var innt af hendi frá örófi alda. Þvert á móti voru þær í fullum rétti til að gera uppreisn gegn þessu hlutverki. Og það þótt sú uppreisn hafi af mörgum, á sínum tíma, verið talin bæði óskynsamleg og skaðleg.
Þú getur ekki lýst hlutverkum fólks og ætlast til þess að sú lýsing verði siðferðilega bindandi.
Mín skoðun er sú að hver einstaklingur beri á endanum ábyrgð á eigin lífi. Ég tel líka að hluti af gæfu hvers einstaklings sé að velja rétt úr þeim möguleikum sem opnast á lífsleiðinni („rétt“ gefur hér verið afstætt fyrir hvern einstakling). Skortum á valmöguleikum fylgir ákveðin valþröng og því felur sú krafa, að koma af virðingu fram við annað fólk, í sér kröfuna um að skerða ekki um of valmöguleika manna – og helst auka þá.
Allar skorður á valfrelsi verður að réttlæta með skýrum rökum.
Siðareglur eiga því að vera lágmarkskröfur sem skerða ekki um of rétt einstakra aðila til að líta starf sitt allt öðrum augum en starfsfélagarnir. Þær eiga að vera settar til varnar öllum sem starfsemin hnitast um. Siðareglur bankamanna eiga því að verja bankamenn, viðskiptavini bankanna og samfélagið allt. Og allt á að miða að því að enginn einn dragi til sín gæði, eða auki valfrelsi sitt, ranglega á kostnað annarra.
Að einhverju leyti á hver einasti maður að miða siðareglur sínar út frá sjálfum sér. Siðareglur án sannfæringar eru gagnslausar.
Vandamál Íslands hefur ekki verið að iðareglur hafi ekki verið til staðar. Vandamálið er að siðareglurnar hafa ekki skipt menn neinu máli og menn hafa ekki verið krafðir um siðferðislega afstöðu.
Siðferðileg afstaða kemur alltaf í ljós í verkum manna. Engar siðareglur hefði verið hægt að móta utan um þann lífsstíl sem fram fór á Íslandi síðustu ár.
Það eru leiðir til að setja bindandi siðareglur sem koma í veg fyrir sumt af því ranglæti sem annars á sér stað. Þær leiðir eru tæknilegar og margslungnar. En fullt af fólki býr yfir þeirri þekkingu.
Kröfunni um siðareglur verður að sinna. Og sinna vel. Menn verða að gera sér grein fyrir því eftir hverju er verið að slægjast. Það á að gera ekki síðri kröfur til þeirra sem koma inn í fyrirtæki til að slá upp siðferðilega tréverkinu en hinna, sem fylgja peningunum um allt og sjá til þess að vel fari um þá.
Það er ekki nóg að draga fram galgopa hverra siðferði er auðsveipur hundur í bandi tilfallandi pólitískrar afstöðu.
11. apríl 2009
Sjálfstæðismenn ljúga
Það er ekki nokkur brú í þeirri skýringu að allir, amma þeirra, svilar og skyldulið hafi verið meðvitaðir um einstakar fjárhagskröggur í Sjalfstæðisflokknum en enginn var upplýstur um risastyrkina sem eyddu þeim áhyggjum.
10. apríl 2009
Hin góðu verk ríkisstjórnarinnar
Er ég einn um það að sjá engan grundvallarmun á verkum þessarar ríkisstjórnar og þeirrar fyrri?
Kallast það aðgerð að semja áætlun til hjálpar 100 manns, 200 eða 500?
Hefðum við einhverjar áhyggjur af kreppunni ef hún bitnaði á 100 - 200 manns?
Herbalife og aðrir svikapíramídar eru meiri þjóðarmeinsemd en sú kreppa sem hægt er að laga með því að hjálpa slíkum fjölda.
Hvað á allt óánægða fólkið að kjósa?
Hvað getur það gert?
Á að kjósa Samfylkinguna sem svaf á verðinum og fór með málefni viðskiptaheimsins þegar allt hrundi? Gerði ekkert með viðvaranir? Stóð lömuð hjá meðan leiðtogi hennar örkumlaðist og brast kjark til að taka af honum völdin þegar ljóst varð að hann var ekki starfi sínu vaxinn? Dró fram úr pússi sínu afdankaða, þrjóska kerlingu sem hefur leiðtogahæfileika vindskeiðar?
Á að kjósa VG? Flokk sem sá nákvæmlega enga ástæðu til endurnýjunar og siglir nú í gegnum mesta erfiðleikaskeið þjóðarinnar næsta ósýnilegur til að trufla ekki Sjálfstæðisflokkinn í að tortíma sér?
Á að kjósa smáframboð sem í mesta lagi gæti komið að einum eða tveim þingmönnum en er með stefnuskrá sem krefst hreins þingmeirihluta?
Á að skila auðu til að skjalfesta óánægjuna? Hafa með því engin áhrif?
Eða, á að halda búsáhaldabyltingunni áfram?
Halda henni áfram þar til allir stjórnmálaflokkar hafa opnað bókhald sitt? Halda henni áfram þar til stjórnmálaöflin hafa raunverlega axlað ábyrgð?
Eða er'etta kannski bara búið?
Kallast það aðgerð að semja áætlun til hjálpar 100 manns, 200 eða 500?
Hefðum við einhverjar áhyggjur af kreppunni ef hún bitnaði á 100 - 200 manns?
Herbalife og aðrir svikapíramídar eru meiri þjóðarmeinsemd en sú kreppa sem hægt er að laga með því að hjálpa slíkum fjölda.
Hvað á allt óánægða fólkið að kjósa?
Hvað getur það gert?
Á að kjósa Samfylkinguna sem svaf á verðinum og fór með málefni viðskiptaheimsins þegar allt hrundi? Gerði ekkert með viðvaranir? Stóð lömuð hjá meðan leiðtogi hennar örkumlaðist og brast kjark til að taka af honum völdin þegar ljóst varð að hann var ekki starfi sínu vaxinn? Dró fram úr pússi sínu afdankaða, þrjóska kerlingu sem hefur leiðtogahæfileika vindskeiðar?
Á að kjósa VG? Flokk sem sá nákvæmlega enga ástæðu til endurnýjunar og siglir nú í gegnum mesta erfiðleikaskeið þjóðarinnar næsta ósýnilegur til að trufla ekki Sjálfstæðisflokkinn í að tortíma sér?
Á að kjósa smáframboð sem í mesta lagi gæti komið að einum eða tveim þingmönnum en er með stefnuskrá sem krefst hreins þingmeirihluta?
Á að skila auðu til að skjalfesta óánægjuna? Hafa með því engin áhrif?
Eða, á að halda búsáhaldabyltingunni áfram?
Halda henni áfram þar til allir stjórnmálaflokkar hafa opnað bókhald sitt? Halda henni áfram þar til stjórnmálaöflin hafa raunverlega axlað ábyrgð?
Eða er'etta kannski bara búið?
8. apríl 2009
Hagnýtir vitleysingar
Sjálfstæðisflokkurinn virðist hafa sopið af vessafullum spenum gegnum tíðina. Nú á að berja á flokknum með því, m.a. til að stöðva málþófið á Alþingi sem virðist ætla að valda því að VG og Sf halda inn í kosningar án þess að hafa efnt neitt.
Örvæntingarfull vörn Sjálfstæðismanna er að ráðast á móti á VG og brigsla um að hafa stýrt búsáhaldabyltingunni. Og að sönnu er það miklu stærri glæpur stjórnmálaflokks að gera út lýð sem ræðst á Alþingi en að þiggja aura af fúlum fýrum.
Ég varð sjálfur vitni að því þegar umsátrið um Hótel Borg stóð sem hæst að nokkrir af þeim sem höfðu sig þar mest í frammi ákváðu að draga sig í hlé því einn umsetursmanna hafði fengið símtal frá Steingrími Joð þar sem honum var sagt að elvisarnir hefðu yfirgefið húsið.
Tengsl byltingarinnar við VG eru augljós þegar haft er í huga hve rækilega mótmælin runnu sitt skeið um leið og VG komst til valda. Hefur ekki verið ástæða til mótmæla síðan? Er ríkisstjórnin að standa sig vel? Er hún að skila meiru og betur en fyrri ríkisstjórn hefði gert hefðu báðir aðilar haft áhuga á því starfi?
Við búum í kolrugluðu samfélagi. Samfélagi sem er orðið svo ruglað að trúðurinn, Ástþór Magnússon, er farinn að hljóma skynsamlega.
Skipið okkar sigldi í strand og nú gerir brimið sig líklegt til að merja dallinn í sundur. Flothæfnin minnkar með hverri rifu sem kemur á skrokkinn. Og það eina sem áhöfnin gerir er að setja á óskipulagðan sjórétt. Sérfræðingur er ráðinn til að rannsaka hver beri ábyrgð á strandinu en enginn er ráðinn til að búa til björgunaráætlun.
Burt með þessa helvítis aurugu kosningabaráttu. Jú, jú, Sjálfstæðisflokkurinn er gráðugur og siðblindur. VG er fullt af fólki með ólýðræðislegar hugmyndir. Jóhanna Sigurðardóttir er ögn karlmannlegri útgáfa af Ólafi Eff. Þetta er allt satt og rétt. En skiptir engu helvítis máli.
Þessar ónýtu fjölmiðlatuskur eiga að hunskast til að taka á málum af meiri getu en þessir handónýtu stjórnmálamenn. Hverjum er ekki sama þótt tannaför Steingríms Joðs séu á slitnu akkerisfestinni eða fingraför fálkans á dósaupptakaranum sem notaður var við að skera gat á skútuskrokkinn. Við erum að sökkva, andskotinn hafi það!
Örvæntingarfull vörn Sjálfstæðismanna er að ráðast á móti á VG og brigsla um að hafa stýrt búsáhaldabyltingunni. Og að sönnu er það miklu stærri glæpur stjórnmálaflokks að gera út lýð sem ræðst á Alþingi en að þiggja aura af fúlum fýrum.
Ég varð sjálfur vitni að því þegar umsátrið um Hótel Borg stóð sem hæst að nokkrir af þeim sem höfðu sig þar mest í frammi ákváðu að draga sig í hlé því einn umsetursmanna hafði fengið símtal frá Steingrími Joð þar sem honum var sagt að elvisarnir hefðu yfirgefið húsið.
Tengsl byltingarinnar við VG eru augljós þegar haft er í huga hve rækilega mótmælin runnu sitt skeið um leið og VG komst til valda. Hefur ekki verið ástæða til mótmæla síðan? Er ríkisstjórnin að standa sig vel? Er hún að skila meiru og betur en fyrri ríkisstjórn hefði gert hefðu báðir aðilar haft áhuga á því starfi?
Við búum í kolrugluðu samfélagi. Samfélagi sem er orðið svo ruglað að trúðurinn, Ástþór Magnússon, er farinn að hljóma skynsamlega.
Skipið okkar sigldi í strand og nú gerir brimið sig líklegt til að merja dallinn í sundur. Flothæfnin minnkar með hverri rifu sem kemur á skrokkinn. Og það eina sem áhöfnin gerir er að setja á óskipulagðan sjórétt. Sérfræðingur er ráðinn til að rannsaka hver beri ábyrgð á strandinu en enginn er ráðinn til að búa til björgunaráætlun.
Burt með þessa helvítis aurugu kosningabaráttu. Jú, jú, Sjálfstæðisflokkurinn er gráðugur og siðblindur. VG er fullt af fólki með ólýðræðislegar hugmyndir. Jóhanna Sigurðardóttir er ögn karlmannlegri útgáfa af Ólafi Eff. Þetta er allt satt og rétt. En skiptir engu helvítis máli.
Þessar ónýtu fjölmiðlatuskur eiga að hunskast til að taka á málum af meiri getu en þessir handónýtu stjórnmálamenn. Hverjum er ekki sama þótt tannaför Steingríms Joðs séu á slitnu akkerisfestinni eða fingraför fálkans á dósaupptakaranum sem notaður var við að skera gat á skútuskrokkinn. Við erum að sökkva, andskotinn hafi það!
Lögreglan réðst á "bráðkvadda" manninn í London
Birt hefur verið myndband af því þegar lögreglan slær tvíveigis til Ians Tomlinsons með kylfu í mótmælunum í London um daginn. Ian dó stuttu seinna eftir að hafa ráfað ringlaður í burtu. Banamein hans virðist hafa verið hjartaáfall.
Myndbandið sýnir Ian ganga rólega á undan löggunni með hendur í vösum. Lögregluþjónn slær hann í lærið og síðan í bakið eða hnakkann.
Þetta var allt sem löggan þurfti.
Myndbandið sýnir Ian ganga rólega á undan löggunni með hendur í vösum. Lögregluþjónn slær hann í lærið og síðan í bakið eða hnakkann.
Þetta var allt sem löggan þurfti.
7. apríl 2009
Michael Hudson hittir Steingrím Hermannson
Það þarf dauðan mann til sitja þegjandi undir samfélagsumrótinu sem nú á sér stað. Ég ætla því að blogga fram að kosningum.
Ég fór í gær á fund hjá framsóknarmönnum þar sem þeir Gunnar Tómasson og Michael Hudson héldu erindi. Báðir voru á því að peningastefna heimsins væri komin að niðurlotum enda væri hún röng. Í örfáum orðum sagt telja þeir að Íslendingar eigi ekki að borga erlendar skuldir sínar, enda sé það ekki hægt, og Hudson bætti því við að slík ákvörðun af okkar hálfu væri í senn studd af staðreyndum málsins, siðferðinu og lögunum. Hann bauð sig fram til að leiða nauðsynlega starfsemi fyrir okkar hönd og sagði orðrétt (þegar hann var spurður hvort hann vildi taka að sér verkefnið):
"Sure, It's a game worth playing. Good guys against bad guys. I love the idea!"
Og við það ætlaði loftið að rifna af salnum. Maðurinn hafði gefið Íslensdingum von. Og hún átti bara eftir að batna. Ekkert Evrópusamband, það er hvorteðer komið að fótum fram. Engan gjaldmiðil annan. Haldið bara stefnunni og borgið ekki. Það er fyllilega löglegt og réttlátt.
Á fremsta bekk sat Steingrímur Hermannson. Í byrjun fundar var Hudson leiddur til hans. Steingrímur tautaði örfá orð og Hudson svaraði: "Once a Prime Minister, Always a Prime Minister."
Er það ekki dálítið málið?
Ég fór í gær á fund hjá framsóknarmönnum þar sem þeir Gunnar Tómasson og Michael Hudson héldu erindi. Báðir voru á því að peningastefna heimsins væri komin að niðurlotum enda væri hún röng. Í örfáum orðum sagt telja þeir að Íslendingar eigi ekki að borga erlendar skuldir sínar, enda sé það ekki hægt, og Hudson bætti því við að slík ákvörðun af okkar hálfu væri í senn studd af staðreyndum málsins, siðferðinu og lögunum. Hann bauð sig fram til að leiða nauðsynlega starfsemi fyrir okkar hönd og sagði orðrétt (þegar hann var spurður hvort hann vildi taka að sér verkefnið):
"Sure, It's a game worth playing. Good guys against bad guys. I love the idea!"
Og við það ætlaði loftið að rifna af salnum. Maðurinn hafði gefið Íslensdingum von. Og hún átti bara eftir að batna. Ekkert Evrópusamband, það er hvorteðer komið að fótum fram. Engan gjaldmiðil annan. Haldið bara stefnunni og borgið ekki. Það er fyllilega löglegt og réttlátt.
Á fremsta bekk sat Steingrímur Hermannson. Í byrjun fundar var Hudson leiddur til hans. Steingrímur tautaði örfá orð og Hudson svaraði: "Once a Prime Minister, Always a Prime Minister."
Er það ekki dálítið málið?
6. apríl 2009
Uppgjörið mikla
Í sjöunda þætti Maurvarpsins var vegið harkalega að ljóðskáldum og þá sérstaklega Jóni Erni Loðmfjörð. Hann mætti í eigin persónu í áttunda þáttinn. Fyrsti hluti uppgjörsins hefur verið birtur hér.
Gerast áskrifandi að:
Færslur (Atom)