5. júlí 2012

Tvær leiðir til að gera skólakerfið miklu, miklu betra


Ég hef áður lýst þeirri skoðun minni að notkun upplýsingatækni í kennslu skapi kjörskilyrði fyrir skólakerfi hinna dreifðu byggða (m.a. hér og hér). Með tiltölulega auðveldum hætti geta litlir skólar orðið þeir bestu í heimi – hvar sem er á jarðarkringlunni, því risavöxtur rafrænna samskipta hefur í raun útrýmt nauðsyn þess að allir búi í hnapp.



Þar með er ekki sagt að ég sé búinn að gefa stór skólasamfélög upp á bátinn. Alls ekki. En sumpart glíma þau við meiri vanda en þau litlu.

Mig langar að reifa tvennt sem ég held að yrði mjög til bóta fyrir íslenska skólakerfið og kannski sérstaklega í stærri þéttbýlisstöðum.

Hið fyrra: aðgangur að tækjum og búnaði.



Það er staðreynd að skólarnir víða (og örugglega í Reykjavík) eru sérlega illa búnir tækjum og búnaði. Það hefur í raun verið sáralítil endurnýjun síðan fyrir hrun. Þetta er ein stærsta meinsemd skólaþróunar í borginni nú um stundir.

Það er líka staðreynd að mikið af þeim búnaði sem settur hefur verið í skólana er og var illa nýttur – og stundum alls ekki nýttur. Tölvur hafa verið notaðar sem ritvélar og skjávarpar sem myndvarpar. Skólastarfið hefur ekki breyst í takt við tæknina og sóunin í kerfinu í heild hleypur á tugum eða hundruðum milljóna síðustu 15 ár eða svo.

Líklega viðbragðið er einhverskonar kvótakerfi þar sem hver skóli fær úthlutað einhverri upphæð úr of mögrum sjóðum til tækjakaupa og öll áhersla verður lögð á hagsýni og hámarks nýtni. Það gæti jafnvel þýtt að í stað þess að tæknin þróist áfram þá renni hún afturábak – í klikkaðri viðleitni við að kaupa ódýrt og nýta það sem fyrir er. Það er t.d. fjárhagslega hagkvæmt að kaupa aðeins eina stóra og sterka tölvu og ódýrar útstöðvar sem tengdar eru við skjái sem til eru nú þegar. En kennslufræðilega er það algjör stöðnun.

Sú lausn sem ég sting upp á er þessi: Með það að markmiði að gera endurnýjun tækjabúnaðar markvissa, réttláta og koma í veg fyrir sóun þá ætti að úthluta tækjum í samræmi við yfirlýsta stefnu í upplýsingatækni. Skólar skili inn óskum um tækjakaup ásamt áætlunum um notkun og skýringu á skólaþróunarlegum tilgangi kaupanna. Fái skóli tæki skuldbindur hann sig til að undirgangast gegnsætt innleiðingarferli og gerist um leið heimaskóli sem tekur að sér að hjálpa skólum sem kjósa að fara sömu leið að innleiða tæknina. Skólar sem fara svipaðar leiðir hafi með sér samstarf um kennsluhætti og aðföng og skili skýrslum um framkvæmdina.



Með öðrum orðum. Skólar sem fyrstir fá, leggja jafnframt mest á sig til að liðsinna þeim sem á eftir koma. Tækjakaup séu sett í samhengi við kennsluhætti og notkun og höfð samskipti og samráð um nýtinguna.

Þeir skólar sem kjósa ekki að fara í markvissa þróun í upplýsingatækni njóta þá ódýrra, hefðbundinna lausna eða eru saltaðir ef mjög þröngt er í búi.

Skólar sem eru enn að bíða eftir tækjum geta í millitíðinni unnið markvisst að áætlanagerð og fylgst með innleiðingu búnaðar og kennsluþróun í öðrum skólum. Slík vinna er lykill að því að innleiðing gangi síðan hratt, vel og þrautalaust fyrir sig.

Hið seinna: Endurnýjun kennara og spekileki.

Ég hef oft sagt að nýr kennari með rétta hugmyndafræði og góða kennslufræði er líklega að flestu leyti samt slakari kennari en eldgamall kennari sem löngu er farinn að stirðna. Reynslan er gulls ígildi.



Staðan nú er þannig að skólakerfinu blæðir fyrir það að nýliðar nema ekki af þeim eldri – og nýliðun er sem slík alltof lítil og léleg. Það eru 14 sinnum fleiri kennarar á sjötugsaldri en innan við 25. Ungir kennarar brenna líka hratt út og staldra stutt við.

Hluti af vandanum er kennaramenntun. Sem satt að segja hefur ekki verið uppfærð til nútímans. Kennarar eru ekki menntaðir eins og þeim er kennt að menntun eigi að fara fram. Vettvangsnám þeirra er auk þess lítið og frekar lélegt.

Ég sting upp á því að eitt af þessum fimm árum námsins verði kandídatsár. Kennaraneminn fari út í skólana og starfi þar heilan vetur að öllum þeim verkefnum sem í starfinu felast. Hann fái umsjón með litlum hópi nemenda og taki þátt í félagsstarfi, foreldrasamstarfi, teymisvinnu og öðru því sem starfið snýst um. Hagurinn af þessu yrði augljós og afgerandi og gerði nemann mun hæfari til að ákveða framhaldið. Skólinn bæri ekki launakostnað af nemanum.


En, og þetta er mikilvægt, í staðinn fyrir að taka á sig svona verulegan hluta af uppfræðslu nemans fái viðkomandi skóli inni fyrir eldri kennara í kennaranáminu. Og það yrði hluti af reglulegri endurmenntun hvers kennara að fara í tiltekinn tíma inn í háskóla og læra hvað er nýtt – og þetta er það mikilvægasta – hafa áhrif á það sem þar er kennt. Háskólinn myndi nota komur þessara kennara til að koma á gagnvirku sambandi milli nema, eldri kennara og stofnunarinnar. Fræðilegar útektir væru gerðar á skólaþróun og raunveruleika kennarastarfsins með öðru.

Fái skólar einn til fimm kennaranema að jafnaði, ár í senn, ætti að vera auðvelt að sjá til þess að „endurmenntun“ væri markviss og mikil. Og, best af öllu, eldri kennarar miðla markvisst af reynslu sinni og þekkingu til yngri kennara, kennaranema og leggja sinn skerf til kennaramenntunar og rannsókna.

Í þessu felst að þeir sem mennta kennara græddu mest á því að hætta að blaðra við púlt og taka í staðinn upp námssamfélög þar sem hlutverk háskólakennarans er orðið að leiðbeina og leiða – í stað þess að mata.

Kennari sem ætlar aðeins að mata er úreltur. Hann hefur ekkert hlutverk í skóla framtíðar.

4 ummæli:

Ágúst Tómasson sagði...

Eins og oftast áður er hér margt athyglisvert hjá Ragnari og sumt athugunarvert. Hugmyndirnar um kennaranámið eru allrar athygli verðar en ég ætla ekki að ræða um þær heldur „tölvu“kaupahugmyndirnar sem ætti kannski heldur að kalla kennslu- eða námstækjakaupahugmyndir, húrra fyrir þeim!

Í vor fékk skóla- og frístundasvið Reykjavíkurborgar um 35 m.kr. til tölvukaupa fyrir skóla borgarinnar, um það bil 2.962 kr. á hvern nemanda, andvirði einnar kennslubókar! Tvær hugmyndir komu fram um úthlutun fjárins, önnur var sú að dreifa því jafnt á alla nemendur og draga síðan frá úthlutun sl. tveggja ára þannig að nýjustu skólarnir fengu enga úthlutun, þeir áttu jú nýjar vélar fyrir sína nemendur. Hin tillagan sem unnið var með var akkúrat öndverð við tillögu Ragnars. Þessi tillaga fólst sumsé í því að þeir skólar sem fæstar tölvur áttu fyrir sína nemendur fengju mestu fé úthlutað.

Sem betur fer var seinni hugmyndin ekki að veruleika því þá hefði örugglega fjölgað illa nýttum tölvum í skólum Reykjavíkur. Það er hér sem hugmyndir Ragnars koma að gagni. Það er alveg ljóst að fræðsluyfirvöld munu á næstu misserum veita meira fé í kennslutæki en hingað til og þá er nauðsynlegt að það fé nýtist sem best. Hugmynd Ragnar um að þeir skólar sem hafa skýrustu stefnuna og helst mestu reynsluna af nýtingu nútíma kennslutækni fái að njóta frumkvæðis síns og miðla því síðan til þeirra sem vilja af þeim læra. Það er ekki vænlegt til árangurs að byrja á „verst“ settu skólunum í þeirri von að nýju tækin verði til þess að þeir taki nýjustu kennslu- og námstækni í notkun. Látum þá njóta eldanna sem fyrsti kveikja þá og tryggjum að þeir veiti yl til okkar hinna.

Ásgeir H Ingólfsson sagði...

Fín grein, en ég get þó ómögulega tekið undir þetta: "Ég hef oft sagt að nýr kennari með rétta hugmyndafræði og góða kennslufræði er líklega að flestu leyti samt slakari kennari en eldgamall kennari sem löngu er farinn að stirðna."

Ef ég tek bara dæmi af mínum menntaskólaárum þá hugsa ég að fimm bestu kennararnir sem ég hafði hafi verið til þess að gera nýútskrifaðir þá - aftur á móti voru alltof margir eldri kennarar þarna að kenna á hálfgerðri sjálfstýringu - vissulega ekki allir þó.

Auðvitað skiptir reynslan máli, en mig grunar að máski ílengist of oft vondir kennarar í starfi - eða góðir kennarar taki upp slæma siði - ef starfsumhverfið er ekki sérlega hvetjandi fyrir skapandi og metnaðarfulla kennslu, en hvetur kennara til að stunda ítroðslu og kenna nemendum að vera góðir páfagaukar.

Þrír af þessum fimm kennurum eru hins vegar ennþá í MA núna og komnir með mikla reynslu eftir því, þannig að vonandi er þetta að breytast.

Ragnar Þór Pétursson sagði...

Ágúst, takk fyrir þetta.

Ásgeir, nú vorum við samtíða í menntaskóla. Að mínu mati skáru tveir kennarar sig úr: Þórir líffræðikennari og Ásmundur enskukennari. Allavega hvað mig varðar.

Einn kennari minn er í dag ráðherra. Ég lærði lítið þar.

En áhugi sumra þeirra yngri var vissulega smitandi. Það var bara miklu meira innihald hjá þessum gömlu – og meiri kennslureynsla.

Svo smitaði SÓ heimspekikennari mig illilega – en það voru ekki kennsluaðferðirnar heldur námsefnið.

Ásgeir H Ingólfsson sagði...

Ég var aldrei með Ásmund en Þórir var ágætur. Ráðherrann verðandi þótti mér nú margfalt betri stærðfræðikennari en reynsluboltinn Brynjólfur.
Sigríður Steinbjörns íslenskukennari stóð þó upp úr og var miklu betri en þessir þrautreyndu karlar sem kenndu með henni. Eins get ég nefnt SÓ, Þórgný og Þorlák.

En þegar ég horfi til baka man ég meira eftir eldri kennurunum, þeir voru stærri karakterar í minningunni - en hins vegar lærði ég oft sáralítið af þeim. Mér fannst þeir alltof margir vera farnir að leika hlutverk - og námsefnið (sem þeir voru kannski búnir að þylja yfir tugum annarra bekkja) varð stundum útundan.
Bestu kennararnir eru hins vegar oft gleymdir, því maður man námsefnið sem þeir smita mann af en gleymir hver smitberinn var - og það er kúnst.