Maurildi

Aum rasísk sál

2012-01-27T22:55:00.003Z

Einu sinni reyndi ég að eiga rökræðu við rasista. Upp á síðkastið hafa óvenju margir ratað á þessa síðu með því að gúgla nafnið hans. Hann heitir Skúli Jakobsson. Ég furðaði mig á því þar til ég sá þetta.

Kolgeggjaður amerískur rasisti, vinur Skúla, er skráður ábyrgðarmaður síðunnar. Þar er ráðist gegn börnum. Börnum sem eiga um sárt að binda.

Skúli er fífl.

Allt hans hyski er fífl.

Ef hann skrifar þessa síðu (sem hann myndi aldrei hafa þor til að viðurkenna) er hann ekki bara fífl – heldur fífl sem á heima í fangelsi.

Sumir segja að maður eigi ekki að dreifa þessu. Það eigi að þagga svona óþverra niður. Það er ekki rétt.

Þessi síða er svo yfirdrifin og heimskuleg að hún hefur nákvæmlega ekkert aðdráttarafl. Hún opinberar það sama og rökræða mín við Skúla á sínum tíma. Rasistar fela sig bak við rökþræði en eru ekki tengdir þeim á nokkurn hátt. Þetta eru smámenni sem halda að þau séu stór. Heiglar sem halda að þeir séu hugrakkir. Halda að forarkjafturinn sé til marks um djörfung.

Forarkjafturinn er til marks um eitt, og aðeins eitt. Litlar, ómerkilegar og krumpaðar sálir. Hatursfull, gagnslaus ómenni sem eru ekkert, geta ekkert og velta sér í forinni upp úr ímynduðum stórveldisórum.

Þeir, sem á annað borð eru svo óheppilega innréttaðir að geta orðið fyrir vondum áhrifum af síðu eins og þessari, eru þegar helsjúkir. Það væri tölfræðilegt kraftaverk ef þeim hefði tekist að halda nægum vitsmunum til haga gegnum lífið til að geta versnað við að lesa þetta.

Allt venjulegt fólk fyllist andúð. Viðbjóði. Það finnur á augabragði að þessi tilgerðarlegi og misheppnaði einstaklingur sem kann ekki einu sinni að stafa skrautyrðin sem hann prýðir sig með – er veikur. Lítil, vesæl og veik mannvera hírist nú við tölvuskjá og fær kipp í litla, krumpaða hjartað í hvert sinn sem henni er sýnd athygli.

Og þótt einhverjum kunni að þykja vont að veita þessum aumingja fróun þá er hitt miklu mikilvægara. Að þeir sem daðra við rasisma, kynþáttahatur og þjóðernisrembing á hverjum degi og telja sig rökvísa og grandvara menn sjái hver tærasta birtingarmynd hneigða þeirra er.

Munurinn á „hófsömum“ og „góðgjörnum“ þjóðernissinna og aumingjanum á bak við ógeðið er sá að annar er enn ekki búinn að rekja sig nógu langt eftir naflastrengnum sem hann sogar næringu um til að sjá að hann er áfastur móðurlífi sjúkrar skepnu.

Það þurfa allir að lesa þetta. Sumir vegna þess að þetta er gluggi. Aðrir vegna þess að þetta er spegill.

Gamalt og nýtt

2012-01-27T19:22:00.002Z

Skólinn stendur frammi fyrir tveim grundvallarverkefnum. Verkefnum sem verður að vinna. Verður að vinna hratt.

Í fyrsta lagi þarf að koma skólanum inn í tækniöld. Hætta að draga lappirnar og stökkva á þá möguleika sem tæknin býður upp á. Það er svo fjölmargt sem tölvur gera betur en pappírsbækur eða talandi kennari. Þar eiga tölvur að taka við. Það er svo fjölmargt sem talandi kennari getur gert betur en tölva. Hann á að einbeita sér að því.

Það má eiginlega kalla það smáskammtanám – námið þar sem kennarinn (með hjálp kennslubókarinnar) skammtar stórum hópum nemenda sömu þekkinguna. Smáskammtanám á að heyra sögunni til á upplýsingaöld.

Hitt sem verður að gera (og ég hef oft bent á) er að það verður að fara í markvissar björgunaraðgerðir. Sú árátta að læsa alla þekkingu inni í bókum og kollum kennara hefur orðið til þess að þekkingin hverfur þegar kennarar hverfa og kennslubækur úreldast. Kennslubækur, en þó sérstaklega gamlir kennarar, eru gullnámur þekkingar, innsæis og reynslu sem enginn virðist hafa sérstakan áhuga á að nýta sér. Kennarinn hættir og dýrgripir sem tók áratugi að fága sitja eftir sem dauf skíma í minningum nemenda þeirra.

Það þarf að umbylta tækninni og gera þekkinguna aðgengilega og handhæga – og það þarf að sækja þekkingu gömlu kennaranna. Það að vanrækja hið fyrra mun aðeins tefja fyrir sjálfsögðum umbótum. Það að vanrækja hið síðara er ófyrirgefanlegt og óafturkallanlegt.

Nemendalýðræði í Hogwarts

2012-01-26T21:24:00.002Z

Við unglingadeildina okkar í Norðlingaskóla hefur í tvo vetur verið starfrækt námsnefnd. Kosið er í nefndina samhliða kosningum í nefndir og ráð. Í nefndinni sitja nemendur og fulltrúar kennara og taka ákvarðanir um námið. Hafa verður í huga að í Norðlingaskóla er ekki óeðlilegt að stundaskrá breytist 3-5 sinnum á vetri og kennslan er mjög breytileg frá einu stundarskrártímabili til annars.

Meðal þess sem ákveðið var í samráði við námsnefnd á þessu skólaári var að prófa eitt tímabil að gefa frjálst hvort nemendur væru í skólanum frá 8-2 eða 9-3 þegar mesta skammdegið skall á. Í nokkrar vikur komu nemendur ýmist klukkan átta eða níu í skólann og fóru heim klukkan tvö eða þrjú (nema þegar þeir voru í vali). Við könnuðum tiltækið í upphafi og enda tímabilsins og niðurstöðurnar lofa góðu. Þetta er eitthvað sem við munum gera aftur og jafnvel fara með lengra.

En ein hugmynd poppaði upp í fyrra en komst ekki á dagskrá fyrr en nú á dögunum. Nemendur vildu að skólinn breyttist í Hogwarts. Þess vegna var það að síðasta mánudag hætti Úllónolló (unglingadeild Norðlingaskóla) að vera til og í staðinn tók við Hogwarts. Áður höfðu sérfræðingar um Harry Potter í námshópnum tekið sig til og lesið námskrárnar og stungið upp á verkefnum. Einn hópur kom fram með þá hugmynd að nemendur semdu og útskýrðu galdraþulur á dönsku. Annar stakk upp á því að við brugguðum galdraseyði. Tveir nemendur hönnuðu persónuleikapróf sem skipti krökkunum niður á vistir.

Kennslurýminu var skipt í fimm hluta. Almennt rými og fjórar vistir. Í frímínútum fara menn í sína vist og skreyta og skiptast á upplýsingum um verkefni þess dags. Kennarar ganga um klæddir í búninga og heita ekki lengur sínum nöfnum heldur Professor Snape, Mr. Filch eða eitthvað frumsamið. Nemendur eru í hvítum skyrtum með lituð bindi. Gefin eru stig fyrir frammistöðu og refsistig ef mönnum verður á.

Þetta er alveg fáránlega gaman.

Það skemmtilegasta er sú staðreynd að við kennararnir leyfðum nemendum að stjórna ferðinni. Þau sömdu kennslustundir. Þau réðu þessu. Við leikum þeirra leik.

Það er nefnilega löngu kominn tími á þá hugmynd að kennarar eigi að handstýra hverjum einasta nemanda hverja einustu mínútu. Stundum er barasta ágætt að stíga til hliðar og leyfa nemandanum að nema. Og reyna að hafa gaman að þessu.

Slakið á!

2012-01-23T17:56:00.001Z

Ég held að menn megi alveg slaka á andúðinni í garð Ögmundar. Nú deilir hver á fætur öðrum mynd þar sem hann er sýndur sem ráðvilltur kjáni sem heimtar víti við eigin mark í handboltaleik.

Málið er nefnilega að stjórnmál eiga ekki að vera liðakeppni. Og að einhverju leyti er það hreint ágætt að í öllum flokkum (nema Sjálfstæðisflokki að sjálfsögðu) skuli vera uppi skoðanamunur.

Auðvitað á að rétt yfir Geir. Ögmundur hefur rangt fyrir sér. Hann virðist hugsa þetta einhvernveginn svona:

Kæran gegn Geir snýst um örfáa mánuði á tilteknu tímabili þar sem Geir fór að engu öðruvísi að málum en menn hafa bæði áður og eftir gert. Kæran byggir því á hræsni. Fólki er hinsvegar talin trú um að hún sé eitthvað miklu meira og annað.

Sem er rétt. Þegar Geir verður sýknaður (sem hann verður líklegast) munu margir átta sig á raunveruleika málsins. Dagana eftir sýknudóm verða menn fyrst fúlir og svo reiðir. Menn munu hrópa og vilja meira. Og þá munu þeir sem hafa hæst um mikilvægi þess að vaða nú í Geir gera sem minnst úr málinu. Því þeim mun minni sem landsdómssakirnar eru því stærri sakir eru óuppgerðar.

Þannig mun fólk snúast í einu vetfangi frá því að landsdómur skipt öllu máli yfir í að hann skipti engu.

Og þá munu menn vilja alvöru uppgjör.

Uppgjörið sem Ögmundur vill.

Ef hinsvegar Geir er dæmdur fyrir landsdómi á þessum mjög svo takmarkaða grunni mun skapast mikil pólitísk spenna og þá munu Sjálfstæðismenn eiga mjög erfitt með að stilla sig um að koma kæru á Steingrím og Jóhönnu fyrir Svavarssamninginn og annað smotterí áður en fyrningarfrestur er úti. Enda er erfitt að verja þau ósköp með nokkru öðru en því að örlagatímar krefjist örþrifaráða. Og vísa til vanda í fortíð. Sem er einmitt það sama og Geir getur óhræddur vísað í núna. Það skiptir engu hve illa menn stóðu að einkavæðingunni og því öllu. Það er bara verið að kæra Geir fyrir athafnir á tilteknu tímabili þar sem skíturinn var að miklu leyti kominn á viftuna.

Gallinn við Ögmund er að í hans augum er óvinurinn svo ofsalega stór og víðfemur að einn maður bliknar við samanburðin. Geir er aðeins ein fingrabrúða á einum handlegg margfaðma skepnu. Óvinurinn er kapítalisminn. Næstum goðsagnarkennd vera sem togar í strengi og þúsundir kippast taktfast með umbrotum skepnunnar. Ögmundur vill rétta yfir skrímslinu sjálfu.

En það er ekki hægt. Það er ekki hægt að rétta yfir hugmyndafræði. Kannski eins gott því þá stæði Ögmundur sjálfur ekki sérlega vel.

En það er hægt að rétta yfir mönnum sem taka að sér verk og sinna þeim illa. Það er hægt að rétta yfir gerræðislegum stjórnmálamönnum sem ástunda vonda stjórnsýslu.

Almenningur getur krafist þess að skorin sé upp herör gegn þeim ósiðum sem marínera störf þingsins og hafa gert ráðamenn að siðferðilegum lyppum. Almenningi þykir nefnilega nóg um þótt þingmenn finni ekki skítaþefinn sem opinberaðist við það að skoða embættisfærslur Geirs.

Almenningur vill að dómsvald dæmi um það hvort ráðamenn hafi virkilega leyfi til að vera svona værukærir og vanhæfir.

Og með fullri virðingu fyrir hæfileikum Alþingismanna til vélabragða þá mun ekkert takast að hvítþvo þingmenn með því að fórna Geir. Við erum ekki svo vitlaus. Plottið er of brothætt.

Ögmundur á að hætta að hafa áhyggjur af því að almenningur haldi að Geirsmálið sé eitthvað sem það er ekki og hleypa því í gegn sem það sem það er. Fyrsta raunverulega skoðunin á því hvernig ráðamenn á Íslandi vinna sín störf.

Nú skil ég Ögmund

2012-01-19T12:14:00.002Z

Ég verð að játa að ákvörðun Ögmundar að endurkalla ákæru á hendur Haarde hefur valdið mér miklum heilabrotum. Í fyrsta lagi hefur rökstuningur hans ekki náð til mín og í öðru lagi hélt ég að Ögmundur væri hreinn og beinn og ekki líklegur til að fara í óskiljanlegt plott bara til að koma höggi á einhverja ímyndaða samstöðu innan VG.

Rök Ögmundar um að ekki eigi að sækja Geir til saka því rætur hrunsins hafi legið dýpra eru ógild. Þau eru raunar fyllilega sambærileg við það að höggva ekki grein af tré sem teygir sig yfir grindverk og veldur óskunda í garði nágranna – með þeim rökum einum að greinin sé aðeins sprottin af stofni sem ekki er mögulegt að höggva.

Segjum að maður standi ráðþrota frammi fyrir erfiðum nágranna hvers tré er byrjað að eyðileggja eigur manns þá er einhvernveginn sjálfgefið að maður lætur vaða í greinina við eignamörkin.

Nema...

...maður sé einhvernveginn þannig venslaður við nágrannann að það sé ótækt.

Og skyndilega, á leiðinni í vinnuna í morgun, rann heildarmyndin saman. Allt í einu fléttuðust tveir þættir saman í einn þráð. Báðir algjörlega rökréttir. Og ég skildi það sem Ögmundur hafði verið að segja allan tímann.

Niðurstaða Ögmundar er rökrétt ef maður hefur eftirfarandi í huga:

Eitt af því sem núverandi ríkisstjórn, og sérstaklega VG, hefur verið harðlega gagnrýnd fyrir frá því hún tók við (bæði fyrir og eftir kosningar) er að hafa á engri stundu hörfað frá háfleygum yfirlýsingum um endurbætur, réttlæti og uppgjör og orðið að ógnarpraktískum, deigum lyppum. Sannindamerki þess eru m.a. snautleg frammistaða í Icesave-málinu og áframhaldandi þjónkun við „auðvaldið.“

Það finnst mörgum, og ekki að ósekju, að lítil stefnubreyting hafi orðið í störfum ríkisstjórnarinnar fyrir og eftir að Haarde hrökklaðist frá völdum. Steingrímur hafi tekið að sér að framkvæma nokkurnveginn allt eftir sömu línu og áður hafði verið – og ekki þorað að storka eða ögra fjármálaöflunum. Sem er einmitt stóri glæpur Haarde. Að hafa endalaust látið undir höfuð leggjast að vaða í bankana og neyða þá til að rétta af kúrsinn sem stefndi þjóðinni í háska.

Ögmundi er nokkur vorkunn þegar hann telur það pólitískan hráskinnaleik að ráðast á Haarde og heimta dæmdan fyrir nákvæmlega það sama og viðgekkst fyrir daga Haarde í hásætinu og (það sem skiptir öllu máli) eftir að Haarde hrökklaðist úr því.

Og kannski hugsar Ögmundur sem svo að það að „fórna“ Haarde sé pólitísk leikflétta til að hvítþvo hendur þeirra ráðamanna og þingmanna sem munu ýta á takkann sem sendir hann á sakabekkinn. Í stað þess að fram fari uppgjör gegn meðvirkri og spilltri stjórnmálastétt geri stéttin það sem ævinlega hefur verið lokaúrræði spillingarafla áður en þau mæta dómi sínum. Halda táknræna brennifórn.

Mengellumynd frá gamalli tíð

Því hvað er Haarde?

Er hann hugsuður? Maðurinn á bak við frjálshyggjuna? Einkavæðinguna? Hrunið?

Nei. Varla.

Hann er vinnumaurinn. Samviskusami baunateljarinn sem heldur tannhjólum kerfisins gangandi. Maðurinn sem Steingrímur J. er orðinn. Sá sem reynir að halda kerfinu gangandi.

Aðeins svona skil ég rök Ögmundar. Og á vissan hátt er þetta heiðarleg afstaða.

En hún er samt röng.

Í fyrsta lagi verður að treysta því að Landsdómur dæmi eftir lögum – en ekki pólitískum geðþótta. Sú tilraun að fórna Geir til að hvítþvo fjöldann mun stöðvast við efnislegan flutning málsins. Ef réttarkerfi landsins er ekki þeim mun spilltara og lélegra – sem varla getur verið skoðun Dómsmálaráðherrans.

Í réttarhöldunum mun væntanlega koma fram að gjörðir Geirs hafi verið annað tveggja: a) „eðlilegar“ og á engan hátt frábrugðnar starfi þeirra sem á undan honum komu og þeirra sem á eftir komu eða b) refsiverðar þar sem vinnubrögð í Stjórnarráðinu í aðdraganda kreppu voru svo slæm að það kallaði yfir þjóðina hörmungar sem hún er enn að vinna sig út úr.

Ef dómur fellur Geir í óhag en sýnt þykir að sektin liggi víðar og m.a. inn á núverandi þing – þá hefur Alþingi í raun og veru saksótt sjálft sig. Þeir sem fara með völdin og kjósa með ákæru eru þar með búnir að taka á sig og stjórnmálakerfið allt sök. Sem viðkomandi munu þá þurfa að standa og falla með. Kjósendur munu vonandi krefjast uppgjörs. Og vonandi kemur loks stopp á þau ólýðræðislegu og gerræðislegu vinnubrögð sem við vitum öll að einkenna þingið þótt þar sé líklega skásta fólkið við völd.

Dómur yfir Haarde kallar á frekara uppgjör. Honum verður aldrei einum fórnað.

Ef dómur fellur Haarde í hag er ljóst að hann gerði það sem hann gat gert og átti að gera. Og það sem enn er gert. Það sýnir fram á og staðfestir að íslenskir stjórnmálamenn megna ekki að tryggja öryggi landsmanna gegn voldugum öflum í samfélaginu. Það kallar líka á uppgjör. Og mun víðtækara uppgjör en það sem felst í að hrista snjókúluna og sjá flokkunum rigna aftur niður í þingsætin, bara í nýrri röð og örlítið breyttum hlutföllum.

Björgum Geir!

2012-01-17T18:34:00.002Z

Karl Dönitz, sem erfði leyfarnar af embætti Hitlers, sat í tíu ár í Spandau fangelsinu eftir stríð. Mörgum þótti nóg um þá hörku sem honum var sýnd í Nürnberg og undirskriftir málsmetandi fólks streymdu inn honum til varnar. Vissulega hafði hann gefið fyrirskipanir sem kostuðu marga lífið en hey, þetta var vinnan hans. Auk þess vissu allir að það bar bara einn maður ábyrgð á þessu öllu saman, Adolf Hitler.

Sagan hefur farið frekar mildum höndum um Dönitz. Enda samanburðurinn við ýmsa nasistadólga honum næsta heppilegur.

En dómurinn yfir Dönitz, þótt hann væri í aðra röndina táknrænn, snérist líka um það að meira að segja gott fólk verður samverkamenn illra afla. Það voru ekki allir illvirkjar sem komu til leiðar illum verkum. Og það ber hver ábyrgð á því að nema staðar þegar óðir menn krefja þá um ódæði.

Nú streyma inn bréfin til varnar Haarde. Það sé ósanngjarnt að ætla honum nokkra þá vömm í starfi sem réttlætt geti lögsókn. Sumir virðast m.a.s. reiðubúnari að krefja einstaklinga í samtökum eins og inDefence um ábyrgð gagnvart EFTA-dómsstólnum fari svo að hann dæmi okkur í óhag – en sjá enga sök hjá Haarde sem setti lögin sem málaferlin standa útaf. Þau snúast nefnilega ekki um Icesave. Þau snúast um þá ákvörðun Haarde að borga íslenskum peningamönnum upp í topp úr vösum almennings þótt engin lagaskylda krefðist þess. Það er meira en nóg í Landsbankanum gamla fyrir Icesave-skuldinni. Það er þetta aukreitis sem Haarde taldi að væri það eina sem gæti bjargað íslensku fjármálakerfi sem máleferlin standa út af. En til hvers að vera að hengja Haarde fyrir það þegar maður getur látið nægja að hnýta háðuglega í einhvern sem hvatti fólk til að kjósa nei í Icesave-kosningunni?

Ögmundur Jónasson vill ekki draga Haarde til ábyrgðar, enda sé eineltislykt af því og klúðrið við bankahrunið hafi aðeins verið banahryglur stóra glæpsins. Þegar alvöru glæpamennirnir settu Landsbankann, fjöreggið, í hendur ótýndum óþokkum sem að sjálfsögðu brunuðu með okkur til heljar. Það sé til lítils að ofsækja greyið Geir út af því.

Geir Haarde fjármálaráðherra selur Landsbankann í lok árs 2002

Geir Haarde er að uppskera feitt þessi misserin að hafa alltaf haft steingráa pólitíska áru. Það einhvernveginn gengu alltaf allir út frá því að hann réði engu. Honum hefði einhvernveginn skolað upp í fjöru þegar klúðrið var orðið og gert. Og staðið þar bergnuminn eins og stjarfklofa maður í stólaleik.

Í ár er aldarfjórðungur síðan Geir settist á þing. Fjórtán ár síðan hann tók við Fjármálaráðuneytinu. Eftir að hafa skellt sér í utanríkismálin stutta stund tók hann um stýrið og sigldi þjóðarskútunni til áður óþekktrar velsældar frá 2006. Hann hélt um stýrið þegar skútuna tók niðri í höfninni og hún rúllaði á hliðina. Hann var síðastur að leigubílnum burt frá höfninni og fékk ekki sæti. Stóð galgopalegur eftir og var settur í járn.

Einhverjir vilja meina að dómur sögunnar sé yfrið nógu strangur yfir Geir. Enda eigi stjórnmálamenn ekki erindi fram fyrir dómstóla heldur kjósendur. Refsins Geirs sé að kjósendur séu langræknir.

Ég held að þeir sem gæli við slíkar refsingar ofmeti verulega áhrif þeirra. Þetta er svona álíka og að refsa einhverjum sem hefur þjófétið aðra út á gaddinn með því að neita honum um ábót. Og með fullri virðingu. Ef Geir hefði minnsta áhuga á að halda áfram í pólitík myndi hann fljúga inn á þing. Ekki spurning. Kjósendur Sjálfstæðisflokksins myndu fagna sínum manni innilega. Alveg eins og fulltrúar flokksins stóðu upp og klöppuðu þegar Geir tók út þá hræðilegu refsingu að þurfa að mæta þeim sem hann hafði unnið trúnaðarstörf fyrir á landsfundi.

En svo er auðvitað réttlætismál að ekki sé verið að refsa einum fyrir eitthvað sem hann gerði af sér í kompaníi við aðra. Það er ljótt að eltast við einn en sleppa þremur. Það er hinsvegar ekkert að því að reyna að refsa níu og sleppa tuttugu.

–

Ég vil sjá Geir fyrir dóm. Ekki vegna þess að ég telji að hann sé endilega sekur. Það myndi held ég bara gleðja mig ef hann væri sýknaður. Það myndi fyrir það fyrsta kenna mönnum að það er ekki nóg að ákæra menn út í loftið.

En það sem ákæra hlýtur að koma til leiðar er að gjörðir stjórnmálamanna verða opinberaðar. Við fáum að vita hvers vegna hlutir voru gerðir. Hvers vegna þurfti endilega að ábyrgjast allar innistæður? Hvers vegna var ekkert gert með ítrekaðar viðvaranir? Hvers vegna var allt látið hrynja til grunna.

Og á meðan ríkisstjórnir neita að gera fundargerðir eða upptökur handa komandi kynslóðum – þá er vitnisburður Geirs og annara eina raunhæfa leiðin til að fá á hreint hvers vegna menn höguðu sér eins og svefnvana glannar og hleyptu hér öllu í bál og brand.

Það er full ástæða til þess að segja að aðgerðir (og aðgerðaleysi) ríkisstjórnar Geirs Haarde hafi verið hættulegar og skaðlegar. Það þýðir ekki að þær hafi verið óverjandi. Hugsanlega var staðan bara ekki betri en þetta. Hugsanlega vann Geir afrek á fyrstu dögum hrunsins.

Ef svo er ætti hann engu að þurfa að kvíða.

En ef hann olli skaða með því að stýra landinu illa og af vanhæfni þá er ég hræddur um að sögunni muni ekki þykja það nein goðgá þótt hann fái dálítið á baukinn – fyrstur íslenskra stjórnmálamanna.

Er þetta ekki orðið ágætt?

2012-01-16T13:07:00.001Z

Auðvitað á að rannsaka það hvernig salt sem ekki var ætlað til manneldis komst og hélst í umferð á Íslandi í áratug. Sérstaklega með tilliti til þess hvernig á því stendur að mörghundruð manns sem höndluðu með greinilega merkta saltpokana tóku ekki eftir þessu. Eitt er allavega ljóst. Það að það hafi staðið „aðeins til nota í iðnaði“ á pokanum útilokar ekki eitt og sér að eðlilegt sé að skilja það sem svo að nota megi vöruna í matvælaiðnaði. Það þarf að skoða alla vöruflokka sem notaðir eru bæði í matvælaframleiðslu og iðnaði og athuga hvort bæta þurfi merkingar.

En fyrst og fremst þarf núna að upplýsa fólk. Fólk þarf að fá að vita hvort einhver hætta stafaði af þessu salti. Einhver raunveruleg hætta. Og fjölmiðlar þurfa að hætta að þvælast fyrir þeim skilaboðum og allavega hleypa þeim ómenguðum í gegn þótt þeir hafi ekki áhuga á að bera sig eftir þeim sjálfir.

En í staðinn gera menn þetta:

Í þessari frétt er fullyrt (í þessari röð):

Heilsufarsvandamál tengd neyslu iðnaðarsalts eru vel þekkt.
Aðalmunurinn á iðnaðarsalti og matarsalti er að í iðnaðarsalti eru þungmálmar sem eru ekki í matarsalti.
Of mikil neysla iðnaðarsalt getur skaðað æxlunarfæri og skjaldkirtil.

Engin þessara fullyrðinga er rétt. Ekki ein þeirra.

Byrjum á annarri fullyrðingunni. Í greininni er því beinlínis haldið fram að það séu þungmálmar í iðnaðarsalti (orðalagið er:

„[Í greininni] kemur fram að aðalmunurinn á matarsalti og iðnaðarsaltinu svokallaða séu að í iðnaðarsalti má finna þungmálma sem geta skaðað heilsu fólks.“

Lesið þetta aftur. Að aðalmunurinn á iðnaðarsalti og matarsalti sé að í iðnaðarsaltinu megi finna hættulega þungmálma! Þetta er auðvitað argasta þvæla og bull. Bókstaflega skilið þýðir þetta að iðnaðarsalt sé framleitt með aðferðum sem tryggja að það sé hættulegt heilsu manna og að aðalmunurinn á því og venjulegu salti séu þungmálmar.

Sá sem skrifar svona frétt skilur ekki það sem hann skrifar. Um þetta ætla ég að láta nægja að segja tvennt. í fyrsta lagi það að salt er til í 3 misdýrum útgáfum. Það allra grófasta er t.d. notað til að bera á vegi í frosti. Þá er það iðnaðarsaltið og loks matarsalt. Matarsalt getur kostað gríðarlega mikið (miklu meira en 10 sinnum meira en iðnaðarsalt). Lang ódýrast er vegasaltið. Fyrirtækið sem seldi Ölgerðinni iðnaðarsaltið selur líka ódýrari týpu fyrir vegi – og meira að segja þar ábyrgjast þeir að saltið sé alveg laust við þungmálma. Er það salt þó að enn verri gæðum en iðnaðarsaltið sem hér um ræðir. Það er auðvitað bull að það séu þungmálmar í iðnaðarsalti.

Það má síðan rannsaka hvort slík þungmálmamengun er algeng og hvort einhver möguleiki sé á að hún hafi átt sér stað hér (t.d. með því að tala við fyrirtækið sem framleiddi saltið). En það eina sem blaðamaður DV hefur fyrir sér er að greinin tali um að þetta sé aðalmunurinn á iðnaðarsalti og matarsalti.

Sem er lygi.

Hvergi í greininni er vikið einu orði að þungmálmum. Ekki eitt einasta orð. Greinin fjallar enda ekki um heilsufarsáhrif þess að neyta þungmálmasmitaðs salts.

Greinin fjallar um áhrif þess að nota salt sem ekki er joðbætt í landi þar sem joðskortur er aðkallandi vandamál. En það var glæpur Kínverjanna. Joðskortur getur valdið alvarlegum sjúkdómum, þar á meðal vexti í skjaldkirtli og truflunum á starfsemi æxlunarfæra. Joðskortur er landlægur þar sem neysla á mjólkur- og sjávarafurðum er lítil. Og joði er því víða bætt í salt. Slíkt er sérstaklega mikilvægt í löndum eins og Kína.

En því fer fjarri að neysla iðnaðarsalts valdi þessum heilsufarsvandræðum. Þvert á móti er það ekki neysla saltsins sem er skaðleg heldur sú blekking að telja fólki trú um að það sé að neyta joðs þegar svo er ekki.

Blaðamaður DV segir: „Þá segir að heilsuvandamál tengd neyslu á iðnaðarsalti séu meðal annars fólgin í bólgum í skjaldkirtli og að það geti valdið skaða fyrir æxlunarfæri einstaklinga – sé neysla þess mikil og til langs tíma.“

Þetta feitletraða bjó blaðamaðurinn bara til. Enda hélt hann greinilega að það væri iðnaðarsaltið sjálft sem hefði þessi áhrif.

Á Íslandi hefur aldrei þurft að hafa áhyggjur af joðskorti. Svo ég vísi aftur í Níels Dungal þá tók hann sérstalega eftir því þegar hann fór að kryfja Íslendinga á sínum tíma hve heilbrigður skjaldkirtilinn í þeim var miðað við þjóðir sem höfðu ekki sama aðgang að joðríku fæði. Hin allra síðustu ár hafa vaknað ákveðnar áhyggjur af því að svo margir séu hættir að borða fisk og mjólk að huga þurfi að aðgerðum. Sérstaklega höfðu menn áhyggjur af ungum konum. Þetta var því rannsakað.

Og í júlí í hitteðfyrra birtust fréttir um að ungar íslenskar konur væru vel innan marka. Og raunar væri ekki ástæða til þess að Íslendingar færu að kaupa joðbætt salt eins og sumar aðrar þjóðir – því möguleiki væri á ofneyslu þess.

Sannleikurinn er sumsé algjörlega á haus miðað við frétt DV. Í stað þess að iðnaðarsalt sé þungmálmafullt og stórskaðlegt sé það notað í stað matarsalts þá hefði kínverska matarsaltið að öllum líkindum verið skaðlegra fyrir íslenska þjóð en iðnaðarsaltið!

Ég held að eigendur saltverksmiðjunnar hljóti að hrista hausinn yfir vinnulaginu á Íslandi. Bæði kaupa Íslendingar og nota ranga vöru árum saman – og þegar það kemst upp ræður enginn við að upplýsa nokkurn skapaðan mann um nokkuð.

Hvernig væri ef Íslendingar hefðu framleitt kattamat úr fiskafgöngum og selt til Danmerkur. Síðan hefði komið í ljós að maturinn hefði verið seldur á veitingastöðum sem barnamatur þrátt fyrir að vera ekki vottaður til manneldis. Og dönsku blöðin væru dögum saman full af fréttum um eitraðan kattamat í Kína.

Þætti okkur það traustvekjandi?

Iðnaðarsalt og andvísindin

2012-01-15T12:40:00.002Z

Vísindin eiga erfitt uppdráttar í vestrænum samfélögum. Vísindalæsi og -þekkingu hins almenna borgara er töluvert ábótavant, svo ekki sé meira sagt. Enda hafa vísindamenn sjaldan kært sig mikið um álit venjulegs fólks á störfum þeirra. Þeir komust upp með það lengst af að gera það sem þeir vildu. Þannig krufði Níels Dungal meinafræðingur á sínum tíma hvern þann sem hann langaði til að kryfja og notaði jafnvel líkin til að glensa með. Tómas Midgley gat varla fengið arðvænlega hugmynd án þess að henni fylgdu hræðilegar aukaverkanir. Hann var maðurinn sem fékk þá snilldarhugmynd að setja blý í bensín og ósóneyðandi gös í kælikerfi og úðabrúsa. Hann endaði svo á að hengja sjálfan sig fyrir slysni í einni af uppfinningum sínum. Sem er afar táknrænt.

Skaðlegar afleiðingar þess að setja taugaeitrið blý í bensín voru farnar að koma fram á greindarprófum áður en menn hunskuðust til að grípa til aðgerða. Menn voru löngu búnir að uppgötva skaðleg áhrif reykinga og asbests áður en nokkuð var gert. Vísindin hafa alltaf átt erfitt með að ná eyrum almennings. Framan af vegna þess að vísindamenn voru illa að sér og lítt umhugað um almenning. Í seinni tíð vegna þess að almenningur er illa að sér og lítt umhugað um vísindin.

David Hume sagði einu sinni að það stangaðist ekki á við skynsemi að óska veröldinni eyðileggingar frekar en að þurfa að lifa með eymslum í fingri. Á sama hátt stangast það ekki á við skynsemi að hætta að borða pylsur með hollensku iðnaðarsalti en halda áfram að reykja sígarettur. Áhugi fólks og ótti þegar kemur að vísindalegum fyrirbærum ræðst af tilfinningum en ekki skynsemi.

Það er virðingarvert að löggjafar heims taki upp strangt eftirlit með vörum og þjónustu. Vottaðir staðlar eru ágætir. Upp að vissu marki. Miðlæg stöðlun kemur ekki í staðinn fyrir almenna dómgreind. Það þarf að ala fólk upp til umhverfismeðvitundar og ábyrgðar. Og ekki bara vegna þess að staðlar geta brugðist (eins og í tilfelli sílikonpúðanna). Heldur fyrst og fremst vegna þess að staðlar veita falska öryggiskennd.

Umræðan um iðnaðarsaltið er svo dæmigerð og svo lýsandi. Svo einkennandi um skort fólks og fjölmiðla á vísindalegri þekkingu og umhverfisvitund. Fyrir það fyrsta hefur fólk áhuga á öllum röngu hlutunum. Enginn spyr réttu spurninganna. Menn eru of uppteknir af því að leita að blórabögglum eða ýkja áhættuna af því að hafa gengið gegn staðlinum. Enginn hefur áhuga á því að ræða hlutina í eðlilegu samhengi. Komast að því hvort einhver raunveruleg áhætta hafi verið að baki málinu. Gúgla vöruna og finna efnainnihald hennar (sem hefði tekið eina mínútu og skilað mönnum hingað).

Öllum er svo mikið niðri fyrir vegna þungmálmanna sem hefðu getað verið í vörunni kannski og hugsanlega efsvo skyldi vera að mögulega gæti verið að staðallinn fyrir iðnaðarsalt leyfði þungmálma í saltið. Enginn ræðir það að þungmálmalaust salt er að draga þessa þjóð í gröfina – hægt en örugglega. Óhófleg saltneysla er verulegt heilsufarsvandamál og snar þáttur í blóðrásarsjúkdómum og ótímabærum dauða fjölda fólks.

Staðlar gefa nefnilega falska öryggiskennd og geta aldrei komið í staðinn fyrir meðvitund „neytandans.“ Þegar hjálmar hafa verið lögleiddir hjólar fólk einfaldlega miklu hraðar og glannalegar og á alveg jafn auðvelt með að drepa sig. Hið sama gildir um öryggisbelti. Þeir sem neyddir eru til að keyra með öryggisbelti eru ekki mikið líklegri til að lifa af ökumannsferilinn en þeir sem nýta frelsi sitt til að keyra án þeirra.

Lagasetningar og staðlar sem eiga að tryggja lýðheilsu og almannahag eru að hluta táknrænar aðgerðir. Þeim þarf alltaf að fylgja breytt neyslu- og hegðanamynstur til að vandamálið sé upprætt.

En auðvitað á ekki að kaupa iðnaðarsalt og setja í mat. Það á ekki heldur að selja sígarettur úr gölluðum pappír sem valdið getur kláða í fingrum. Menn eiga að vanda sig.

En það sem þetta salt vantar er vottun. Og fréttin er fyrst og síðast sú að óvottuð matvara hafi verið seld hér á landi. En um leið og sá vinkill er settur á málið hættir hann að vekja almenna reiði og gremju því Íslendingar hafa nákvæmlega ekkert á móti óvottuðum mat. Þeir eiga nákvæmlega ekkert erfitt með að sætta sig við að kleinurnar sem þeir kaupa á bændamarkaðnum séu steiktar heima hjá seljandanum. Íslendingum finnst það eiginlega bara dálítið flott. Og ef maður ímyndar sér eitt augnablik að einhver kokkur úti á landi hefði unnið salt úr fjöruborðinu hjá sér og notað á rómantískum veitingastað þá sér maður strax að enginn hefði haft minnstu áhyggjur af því. Eða því að éta söl, ber eða annað sem náttúran færir okkur óvottað á diskinn.

Mér er meira að segja nær að halda að þeir sem éta mest af óvottuðu fæði á Íslandi séu þeir sem éta hollasta matinn. Fjöldi vottana eykst í réttu hlutfalli við þær milljónir sem maturinn er framleiddur fyrir. Flestu stimplarnir eru á örbylgju- og öðrum upphitunarmat.

En maður á samt ekki að setja iðnaðarsalt í mat.

En fari svo að maður geri það á maður að athuga hvort saltið er í lagi. Eða réttara sagt fá einhvern til að athuga það.

Sem er einmitt það sem gert var í þessu tilfelli. Saltið var skoðað og samkvæmt vottunum á því var það ekkert hættulegra en annað salt. Svo þeir sem höfðu vísindalegu þekkinguna sögðu: „Þetta slapp í þetta sinn. Klárið saltið og kaupið það svo annarsstaðar.“

Sem að mínu mati eru fullkomlega eðlileg viðbrögð. Vottunin hefur tilgang. Þann að tryggja öryggi. Ef öryggi er tryggt með öðrum nærtækari aðferðum skiptir vottunin ekki lengur máli. Ekki frekar en meðvitaðir foreldrar fylgja bókstaflega öllum merkingum um markhóp leikfanga eða kvikmynda. Það getur vel verið að einhver börn einhverstaðar geti kafnað á teningunum sem við sonur minn vorum að leika okkur að í morgun. Það bara skiptir engu máli.

Meðvitund er markmiðið.

Fjölmiðlar verða að taka þátt í að skapa þessa meðvitund. Og til að þeir ráði við það er algjört lykilatriði að innan þeirra starfi fólk með snefil af vísindalegri þekkingu og áhuga. Aðeins þannig geta fjölmilar verið upplýsandi.

Saltmálið afhjúpaði sérstakan veikleika fjölmiðla. Það er nefnilega til baneitruð uppskrift sem viðheldur andvísindalegri tilhneigingu. Uppskriftin er svona:

Taktu gildishlaðið vísindalegt orð sem almenningur er hræddur við (þungmálmar, geislavirkni, svarthol...) og blandaðu það brigslum um óheiðarleika og/eða fjárhagshagsmuni (lyfjamafía, ódýrara salt...). Hristu þetta saman og þú getur auðveldlega skapað andvísindalega múgæsingu með tilheyrandi áhuga (flettingum, linkum, sölu...).

Þetta er einmitt nákvæmlega sama uppskrift og er að baki áróðrinum gegn bólusetningum. Upp á hár. Voðaleg fyrirtæki sem bara hugsa um gróða selja mögulega hættulega vöru sem almenningur stendur varnarlaus gegn.

En nú gæti einhver sagt. Kannski að saltið hafi sloppið. Fréttin er sú að eftirliti er ábótavant á Íslandi. Ítrekað hefur komið í ljós að pottur er brotinn í eftirliti með mögulega hættulegum efnum. Auk þess sé mengun viðvarandi vandamál.

Upp að vissu marki er þetta rétt. En undirliggjandi er krafan um að eftirlitsmenn sinni ómögulegu hlutverki. Gæti þess að við þurfum ekki að gæta að okkur sjálfum. Svo að við getum áfram étið bjúgu og haldið að þau séu holl. Passi að öryggisbeltin séu örugglega þannig að þau myndu bjarga okkur í árekstri á 60 km hraða þótt við höfum alls ekki hugsað okkur að keyra undir hundraðinu. Passi það að bankamenn geti ekki sett þjóðina á hausinn en þó ekki þannig að staðið sé í vegi fyrir aðgangi okkar að lánum sem við vitum að þarf kraftaverk svo við getum staðið í skilum af.

Þegar við förum sjálf með bílinn í skoðun viljum við öll lenda á eftirlitsmanninum sem gefur okkur séns ef eitthvað smávægilegt er að. Sparar okkur vesenið og niðurlæginguna af því að fá grænan miða gegn því að við kippum vandamálinu í liðinn við fyrsta hentuga færi. Þetta er hluti af þeim fríðindum að tilheyra lítilli þjóð þar sem við göngum ekki sjálfkrafa út frá því að allir séu illgjörn fífl.

Og ef við lendum á þessum eina sem aldrei gefur séns heldur „fellir“ mann miskunnarlaust ef hann sér tækifæri til þess hugsum við honum þegjandi þörfina og beinum viðskiptum okkar annað upp frá því eða sætum lagi að lenda á öðrum næst. En ef síðan rúta sem sleppt var við grænan miða gegn því að gert væri við bremsurnar vinstra megin að framan lendir síðan í árekstri heimtum við höfuð skoðunarmannsins á stöng.

Við heimtum sífellt að aðrir taki ábyrgð á okkur – svo við þurfum ekki að gera það sjálf. En bara þó þannig að það valdi okkur ekki veseni eða leiðindum.

Sem er ágæt skilgreining á agaleysi. Agalaus er sá sem hlífir sér við veseni eða leiðindum þótt það komi honum illa.

Agaleysi verður aldrei leyst með stöðlum. Umhverfismál verða aldrei leyst með stöðlum. Þau þarf að leysa með umhverfisvitund. Og umhverfisvitund verður aðeins byggð á traustum vísindalegum grunni. Og traustur vísindalegur grunnur byggir á fræðslu. Og fræðsla er eitt af hlutverkum fjölmiðla.

Það er þeirra að rífa sig nú einu sinni upp af rassgatinu og hætta að nýta öll ódýr tækifæri til að skapa hneykslan. Til að skapa lestur. Til að skapa auglýsingar.

Fyrir það fyrsta þarf að hætta að gera vísindamenn sífellt tortryggilega og vafasama. Þeir hafa vissulega verið misjafnir gegnum tíðina eins og ég nefndi í inngangnum en læknar eru ekki að smita börn af einhverfu, stjörnufræðingar eru ekki að þegja yfir fljúgandi diskum, matvælaeftirlitið er ekki að setja hættulegt magn þungmálma í gulrætur, snúða og bjúgu. Í Sviss er ekki hópur af nördum að búa til svarthol.

Það á ekki alltaf að stökkva á fjarlægasta möguleikann bara af því hann er fréttnæmastur.

Áróðursmeistarar harðstjóranna

2012-01-14T18:37:00.002Z

Fjölmiðlar á þessu blessaða landi verða að hætta að fróa heiftinni í fólki. Það að espa fólk upp er ekki það sama og að hrista það úr móki afstöðuleysis. Illa ígrunduð upphlaup, stríðsfyrirsagnir og æsingartal er ekki til þess fallið að breyta dofnum múg í virka borgara. Þvert á móti standa upphlaupin í veg fyrir því að fólk fái sinnt sinni borgaralegu ábyrgð að vera upplýst og aðhaldssamt.

Þegar peningamennirnir keyptu upp alla fjölmiðlun á Íslandi sem heitið gat sáu þeir til þess að þrátt fyrir að hagkerfinu blæddi fimmþúsundkörlum var stemmningin í fjölmiðlaheiminum mjög kreppuskotin. Einn og einn gullkálfur fékk mjög vel borgað en það voru fyrst og fremst fyrirsjáanlegir og „skaðlausir“ gjammarar sem peningamógúlunum stafaði engin ógn af. Þessir hálaunuðu stjörnufjölmiðlamenn voru of uppteknir af því að urra í átt til Valhallar til að taka eftir því hvað ormurinn var að gera við bauginn.

Almennir fjölmiðlamenn lifðu í sífelldum ótta við uppsagnir. Menn komu og fóru og þótt einhverjir hafi tuðað eitthvað um að þeir hafi verið settir á höggstokkinn af því þeir stungu á óþægilegum kýlum – var lína eigendanna alltaf sú sama. Það er ekki hægt að hagnast á fjölmiðlum. Það er bullandi tap á þessu öllu saman. Það er í raun kraftaverk að halda þessu gangandi. Allir geta misst djobbið fyrirvaralaust.

Blaðamenn landsins lifðu í stöðugum ótta við uppsagnir og skipulagsbreytingar.

Óttasleginn blaðamaður hefur um tvennt að velja. Að láta fara lítið fyrir sér eða espa fólk upp. Báðar týpur eru ekki beinlínis gagnslausar – heldur skaðlegar. Blaðamenn eiga ekki að fróa heift eða læðast með veggjum.

Nú hefur salíbuna frétta runnið yfir landið, eins og röð lægða úr Mexíkóflóa. Ávallt virðist markmiðið vera að skapa lestur, linka og hneykslan en umfram allt ekki upplýsa. Og svo eru fundin einhver málglöð fífl sem tjá sig digurbarkalega um það sem þau hafa helst ekkert vit á.

Það er enn kreppa hjá fjölmiðlun. Hún er orðin að viðvarandi stjórntæki og ræðst ekki af neinum efnahagslegum stærðum.

Óttinn gerir blaðamenn að aumingjum. Það er nóg að birta frétt af og til um að blaðamenn hafi verið látnir fara eða fluttir til um deild og þá fríka þeir allir út og fréttirnar fyllast af æsingi og heift. Blaðamenn minna á áróðursmeistara harðstjóranna. Því óttaslegnari sem þeir verða, því kokhraustari virðast þeir og því meiri hamagang skapa þeir. Það er öruggasta merki þess að harðstjóri sé á leið í snemmgrafna gröf ef áróðursmeistarar þeirra birtast á svölum hallanna talandi digurbarkalega með æstan múg í bakgrunni sveiflandi stuðningsskiltum.

Æsingurinn í kommentakerfum og bloggum þar sem búið er að siga fólki á lækna, foreldra veikra barna, eftirlitsstofnanir eða aðra – eru fjörbrot fréttamennskunar. Afleiðing af ódæðum hræddra fréttamanna. Frávik frá hugsjón blaðamannsins.

Íslenskir blaðamenn eru huglausir. Það er búið að berja úr þeim allan kjark og anda. Þeim er handstýrt með óttanum. Óttanum við að missa vinnuna. Óttanum við að vera dæmdur og fara á hausinn. Óttanum við að sinna starfinu eins og á að sinna því.

Það er kominn tími til að menn reyni að standa í lappirnar.

Upplýsingatækni kennarans 5: Fámennir skólar

2012-01-14T12:47:00.001Z

Innleiðing upplýsingatækni verður líklega hvergi að meira gagni en á landsbyggðinni. Þar eru fjölmargir fámennir skólar sem liðið hafa fyrir hægagang við innleiðingu tækninnar. Skólar með færri en 100 nemendur eiga í stöðugum mönnunarvanda. Það er illt að treysta á það að í slíkan skóla fáist kennarar með faglegan og fræðilegan bakgrunn til að kenna allar greinar með viðunandi hætti. Hingað til hefur verið litið á fámenna skóla sem vandamál. Og skólar hafa verið lagðir niður og börn eru látin eyða allt að tíu klukkutímum á viku í bílum á leið í og úr skóla. Sameining skóla hefur oft haft í för með sér að sveitir verða menningarlega og félagslega fátækari á eftir.

Upplýsingatækni hefði getað komið í veg fyrir eitthvað af þeim atgervisflótta sem orðið hefur – og hún getur stöðvað þá óheillaþróun sem nú er í gangi. Fámennir skólar henta fullkomnlega fyrir innleiðingu upplýsingatækni og breytt vinnubrögð og hugsun.

Svo fremi að stjórnvöld sjái til þess að skólar og sveitir séu tengd inn á grunnnet upplýsingamiðlunar.

Möguleikarnir eru takmarkalitlir. Það er til þess að gera hagkvæmt að kaupa t.d. iPad eða fartölvu fyrir nemendur í fámennum skólum. Þar sem kennarinn er ekki lengur sá sem þarf að búa yfir þekkingarforðanum og stýra öllum athöfnum nemandans má tryggja mun fjölbreyttara og vandaðra nám en nú er hægt. Þar sem þegar er rætt um sameiningar mætti vel sameina yfirstjórnir skóla og hafa samráð. Einn dag í viku væri hægt að hafa smiðjudag þar sem nemendur í smærri skólum kæmu í stærri skóla og kæmust t.d. í íþróttahús, sundlaug, smíðastofu eða textílmennt. Þar sem nemendur þurfa nú að sækja skóla langar leiðir væri vel hægt að endurvekja gömlu sveitaskólana í samstarfi við eða sem útibú frá safnskólunum. Kennari í einum skóla gæti vel kennt nemendum í öðrum skóla gegnum netið.

Raunar eru litlir landsbyggðarskólar sá angi skólakerfisins sem iðnbyltingarskólakerfið hefur farið verst með en búa yfir mestum möguleikum fyrir skólaþróun á 21. öldinni. Það væri hægt að fækka kennurum töluvert, spara bækur og blöð, akstur og ýmislegt fleira. Í staðinn mætti tryggja nemendum frjálslegt námsumhverfi. Jafnvel henda burtu skólastofunni eins og hún leggur sig. Búa til persónulega, einstaklingsmiðaða vinnuaðstöðu. Nota peningana frekar til að færa börnunum það sem fámennið stendur í vegi fyrir. Í minnstu skólunum gæti það að fækka um einn starfsmann orðið til þess að skólinn gæti orðið hátæknivæddur á innan við ári. Eða að hægt væri að borga utanlandsferð fyrir eldri nemendurna á hverju ári þar sem þeir kynntu sér það sem þeir hafa lært.

Ef vel er á spöðunum haldið verður eftirsótt að vera hluti af fámennum skóla. Sem mun auðvelda skólastjórum að fá hæfasta fólkið og styrkja sveitirnar. Nám barna er stór þáttur í ákvarðanatöku foreldra um búsetu. Kringum skólana gæti jafnvel sprottið nýsköpunar- og nýjungunastarf. Fámennir skólar geta auk þess brúað bilið milli náms og náttúru, skóla og starfs með hætti sem aðrir ráða ekki við.

Það verða ekki stóru skólarnir sem brjóta sér leið undan oki iðnvæðingar. Þeir eru of svifaseinir, of stórir og flóknir. Þeir hafa „fjárfest“ of mikið í úreltri hugmynd um skóla. Það verða litlu skólarnir og nýju skólarnir. Og hugrökku skólarnir. Sérstaklega skólarnir sem hvorteðer eru of litlir til að framleiða á sama hátt og stóru skólarnir gera. Upplýsingabyltingar eru aldrei tími stórfyrirtækja. Stórfyrirtækin horfa lömuð á meðan smærri fyrirtæki eiga sviðið (en geta svo sjálf orðið stór).

Til að þetta megi vera þarf, eins og áður sagði, grunnnet. En að auki þarf námsefni. Og samstarf. Það þarf að endurskoða kjarasamninga og vinnubrögð. Hugsa hluti upp á nýtt. Laga sig að nútímanum. Gera stundatöflur sem eru flæðandi og breytlegar yfir árið. Sinna ákveðnum þáttum öðruvísi en gert hefur verið.

Og við kennarar, námsefnishöfundar, Námsgagnastofnun, menntayfirvöld og aðrir þurfum að taka höndum saman og fóðra hvert annað á námsefni.

Ef einhver kennari les þetta sem telur að hann gæti nýtt sér það sem ég hef verið að gera í náttúrufræði (unglingastig) og íslensku (8.bekkur) þá getur hann sent mér línu. Allt mitt dót er öðrum opið. Ég skal glaður hjálpa til ef ég get. Ef einhver vill ráð um rafrænar kannanir, -innlagnir eða annað getur sá hinn sami sent mér línu. Ef einhver vill ráð um iPad og möguleika á nýtingu slíkra tækja skal ég leiðsegja og koma viðkomandi í samband við rétta fólkið. Ef ég get ekki hjálpað skal ég reyna að finna einhvern sem getur hjálpað.

Og eins, ef einhver sér tækifæri sem ég hef misst af, endilega látið mig vita.

Við þurfum að breyta þessu. Og það hratt.

Upplýsingatækni kennarans 4: forsendur og afleiðingar

2012-01-13T21:15:00.002Z

Rétt notkun upplýsingatækni í kennslu skilar margvíslegum ávinningi. Kennslan verður fjölbreyttari og markvissari. Auðveldara er að leyfa nemendum að læra á eigin forsendum og hraða. Við getum frelsað okkur frá skólakerfi iðnbyltingarinnar.

Ég ætla nú að ræða um tvennt sem við getum talað um sem forsendur þess að tæknivæðing skólans geti orðið og mögulegar afleiðingar þess að hún takist vel.

Fyrst verður að nefna tæknihræðslu. Fjölmargir kennarar segjast einfaldlega vera hræddir við tæknina og fákunnandi þegar kemur að beitingu hennar. Og það þarf ekki að koma svo mjög á óvart þegar haft er í huga að kennarastéttin er gömul og illa endurnýjuð. Orðið „tæknihræðsla“ er einfaldlega yfirvarp yfir tæknifákunnáttu. Og í skólakerfi nútímans og framtíðarinnar er fákunnátta um tækni fötlun. Hlutverk kennarans er að undirbúa nemandann undir líf og starf í tæknivæddu samfélagi. Tæknifákunnáttan er aðeins ein tegund ólæsis – og ólæsir kennarar eru erfiður biti að kyngja.

En tækniþekking er ekki allt. Reyndur kennari sem enn er fastur á myndvarpastiginu er á alla máta betri kennari en reynslulaust tæknigúru. Tæknin hefur fyrst áhrif á umbúðirnar, síðan innihaldið. Innihald verður ekki til með flottum umbúðum.

Vandamálið hér – og eitt af grundvallarvandamálum skólakerfisins – er að kennarastarfið er á Íslandi meira í ætt við þjóðveldisöld en nútímann. Kennarar eru óeðlilega og óréttlætanlega einangraðir. Einn kennari, einn námshópur, ein kennslustund.

Af hverju ættu ekki allir að geta svarað í einu?

Lausnin er teymisvinna. Í stað þess að 4 kennarar sinni fjórum námshópum með 25 börnum geta fjórir kennarar sinnt einum 100 manna hópi. Sem síðan er hægt að skipta eftir hentugleikum og þvert á yfirborðskennda mælikvarða eins og almanaksár fæðingar. Þessir kennarar geta haft samráð um vinnuna sína og einn lagt til tækniþekkingu og annar innihald.

Aðeins með því að kennarar vinni saman verður hægt að nota upplýsingatækni af viti í skólum. Því eðli málsins samkvæmt býr mest þekking á innihaldinu hjá öðru fólki en hefur mesta þekkingu á umbúðunum. Og þegar svo er kemur einangrun því til leiðar að kennsla annars ónýtist vegna slaks innihalds – en hins vegna slakra umbúða.

Kennarar í upphafi tæknialdar verða að vinna saman. Öðru vísi er ekki hægt að hnika þessu skólakerfi áfram.

Þetta var fyrri forsendan. Sú síðari er traust og velvild.

Það segir sig sjálft að þegar þú færð nemanda tæki eins og snjallsíma, spjaldtölvu eða bara fartölvu þá lyftir þú möguleikum hans á að missa þráðinn upp í æðra veldi. Nemandi sem á bágt með að einbeita sér hlýtur að eiga erfitt með að standast freistinguna þegar honum er færð heil veröld til að leika sér að. Margir bregðast við þessu með því að setja eftirlitsbúnað í tölvur (t.d. til að skoða og stjórna tölvum nemenda meðan þeir vinna) eða með því að loka á aðgang að öllu nema því sem nemandinn á að vera að gera.

Mín reynsla er að hvorttveggja er óþarft. En til að svo sé þarf tvennt að koma til. Í fyrsta lagi verður að liggja fyrir raunhæf áætlun um vinnu nemandans sem skoðuð er mjög reglulega (vikulega eða oftar). Og í öðru lagi þarf staðblærinn að byggjast á trausti og velvild.

En ég má til með að nefna að slæm reynsla margra kennara af því að hleypa nemendum í tölvur held ég sé fyrst og fremst til komin af því að nemandinn er vanur að hafa sáralítið um nám sitt að segja. Hann ræður engu um hvert stefnt er og megnið af tímanum veit hann ekki einu sinni hvað hann er að læra eða hvað er handan við hornið. Það er ekki við því að búast að nemandi sem aldrei er með í ráðum um nám sitt rati þá leið sem kennarinn vill að hann fari sé leyst af honum ólin.

Það er ekkert við eðli málsins sem gerir það að verkum að valdaflutningur frá kennara til nemanda hafi slæmar afleiðingar í för með sér. Nemendur sem fá völd og er treyst til valda eru nákvæmlega eins og allt annað fólk í sömu stöðu. Stundum reka þeir sig á en oftar verður valdeflingin til þess að þeir njóta sín betur. Kennari þarf ekki annað en að koma fram við nemendur sína af vinsemd og virðingu til að nemendur sýni það sama til baka. Valdastríð milli nemenda og kennara eru vond stríð því kennarinn hefur allan liðsaukann og nemandinn situr uppi með allan stríðsskaðann. Fæstir nemendur batna við það að vera beittir hörðu eða vaktaðir eða agaðir til. Flestir nemendur sýna verulega framför við það að vera sýnd hlýja.

Ég hef séð hörðustu gelgjur breytast í yndislegasta fólk við jafn ómerkilegan hlut eins og að vera boðið með inn á kaffistofu kennara í kökusneið og mjólkurglas. Ég hef séð nemendur sem búið er að gefast upp á og afskrifa sem forherta krimma breytast í ljúflinga við það eitt að talað er við þá eins og menn. Ég hef aldrei séð neinn bættan með hörku eða eftirliti.

Harðstjórar eiga enn minna erindi í kennslu en tæknifatlaðir og ólæsir. Samt er enginn skortur af þeim. Og harðstjórn er oft mistekin fyrir hæfni.

Að því sögðu á kennarinn ekki að vera lufsa. Hann á ekki að láta vaða yfir sig. Og kennari sem sífellt er einn með sama hópnum á mjög erfitt með að viðhalda því jákvæða uppbyggilega andrúmslofti sem nauðsynlegt er til að hægt sé að fara að gera hlutina alminlega. Einangraður kennari er dálítið eins og þreytt, einstætt foreldri. Það er vissulega oft traust og sterk tengsl til staðar en stundum þarf maður breik. Kennarar þurfa að geta bakkað hverja aðra upp og samræmt störf sín þannig að þeir hafi væntumþykjuna og virðinguna í fyrirrúmi. Og kennari sem illa er upplagður eða brestur þrek til að díla við eitthvað á því augnabliki sem þarf getur þá tekið sér hvíld og aðrir hlaupið inn í staðinn. Nemandi sem þarf stuðning hefur um nokkra kennara að velja.

Meðan komið er vel fram við börn og þau efld til að ráða sem mestu sjálf og verk þeirra dæmd en ekki hver einasta mínúta hverrar einustu stundar – þá þarf ekki að hafa áhyggjur af flóttaleiðum inn í sýndarveruleika upplýsingatækninnar. Þvert á móti getur tæknin einmitt orðið til þess að nemandinn þarf sjaldnar að sóna út. Því sá sem maður missti inn í tölvu lærir ekkert meira við það að missa tölvuna. Hann hverfur bara út um gluggann eða inn í hausinn á sjálfum sér í staðinn.

Það að nemendur myndu misnota tæknina, sækja einhvern viðbjóð eða skemma tækin og tólin – er verulega ofmetið. Nemendur gera helst svoleiðis ef þeir upplifa sig í einhverju reipitogi við þá sem skammta þeim tækin. Þeim finnst voða fyndið að snúa skjánum eða fikta í einhverjum stillingum sem gera kennarann alveg ringlaðan. En nemendur hafa alla tíð krotað dónaskap innan á baðhurðir og á skólaborð án þess að nokkrum hafi dottið í hug að æskilegt væri að skammta notkun blýanta. Þegar nemandi vinnur spjöll á tækninni er það merki um að eitthvað sé bogið við samband hans við tæknina og kennarana. Þar sem sambandið er heilbrigt eru nemendur hjálpsamir og úrræðagóðir – ekki undirförlir og svikulir. Og heilbrigt samband í námshópum er svo mikilvægt markmið að enginn kennari ætti láta þess ófreistað að byggja það upp. Það er auðveldara en maður heldur.

En þar fyrir utan þá er t.d. iPad þeirrar náttúru gæddur að möguleikar nemandans til að fikta eru verulega takmarkaðir. Kennarinn geymir lykilorðið sem nemandinn þarf til að breyta hlutum. Ef einhver sækir í einhvern dónaskap á netinu dílar maður við það eins og gaurinn sem hangir í kynfræðslubókinni á bókasafninu. Maður kennir honum að sumt á stundum við og stundum ekki.

Tilgangur upplýsingatækni er ekki að fikta í flottum og dýrum græjum og finna til sín. Tilgangurinn er að gera starfið skilvirkara og fjölbreyttara. Brjóta upp áratugagamla stöðnun sem þrátt fyri góðan vilja hefur verið seinyfirunnin. Ritað mál færði vald og tækifæri upp í hendurnar á venjulegu fólki frá sérfræðingunum sem áður skömmtuðu þekkinguna. Upplýsingatæknin er næsta skref. Hún gerir allt auðveldara ef henni er rétt beitt. Og kennarar ættu að fagna þessu sérstaklega vegna þess að í fyrsta skipti verður virkilega raunhæft að nota tímann til uppbyggilegra hluta.

Það tekur innan við sekúndu að leita að orði í leitarvél. Það getur tekið þrjátíu sinnum lengri tíma að fletta því upp. Það tæki óratíma að leita í bók að öllum tilvikum þar sem ákveðið nafn eða orð kemur fyrir. Það tekur enga stund með notkun tækninnar. Það þarf ekki lengur að skammta nemendum efni og halda aftur af þeim. Það verður ekkert erfiðara að sinna 30 nemendum á 30 mismunandi stöðum en öllum á sama stað.

Það eru ekki allir á sama „stað“ þótt þeir deili sama rými

Ég þarf ekki einu sinni að telja upp alla möguleikana þeir eru augljósir.

En það sem er augljósast eru leiðirnar til að brúa bilið milli tækninnar og veruleikans. Nemendur geta málað, smíðað, byggt – og allan tímann verið í sambandi við kennarann. Sjáið bara möguleikana eins og í notkun iPad eða iPhone og Locatify-appsins (sem er íslenskt). Þar nýtist staðsetningarbúnaður tækisins þannig að nemendur geta þvælst um umhverfi skólans eða út um allt í skólaferðalögum og tækið vísar þeim á tiltekna staði og segir þeim frá þeim eða felur þeim verkefni.

Smátt og smátt geta nemendur ekki aðeins unnið verkefnin sín fjölbreyttari hátt heldur líka hraðar. Og þá er lag til að gera það sem aldrei hefur unnist tími til: að sinna öllum vanræktu hliðunum á námskránni. Að fara út. Gera eitthvað með höndunum. Syngja. Spila á hljóðfæri. Fara í fjós eða bíó. Víkka út sjóndeildarhringinn og reynsluheiminn. Máta námsefnið við veruleikann.

Tækninni er nefnilega ekki stefnt til höfuðs fjölbreyttri, lifandi kennslu. Henni er stefnt til höfuðs einstrengingslegu, bókamiðuðu, ofstöðluðu iðnbyltingarnámi.

Er eitthvað því til fyristöðu að nemendur fái svona aðstöðu?

Við fórnum engu sem er þess vert að bjarga með því að stíga skrefið.

Gefið Gnarr breik

2012-01-12T23:42:00.003Z

Ég er fæddur og uppalinn á landsbyggðinni. Þegar ég eignaðist mín eigin börn ákvað ég að ala þau upp bæði í fámenni og fjölmenni - þótt ekki væri til annars en þess að þau tileinkuðu sér örlitla víðsýni og lærðu að þau tilheyra fjölbreytilegri heild.

Ég held raunar að það hafi verið ein mesta gæfa mín í lífinu að flytja úr notalegum, vernduðu legi Akureyrar þegar ég var 11 ára og til Suðurnesja. Ég áttaði mig ekki á því fyrr en löngu seinna að þeir sem hafa verið á Akureyri alla sína hunds- og kattar tíð búa við tvær bölvanir. Sú fyrri er að andlegi sjóndeildarhringurinn verður eins og sá veraldlegi, þröngur. Sú seinni er að menn fá nóg. Þegar ég sneri aftur til Akureyrar í menntaskóla sá ég samnemendur mína einn af öðrum fyllast ógeði á bænum og vilja burt. Fæstir koma aftur. Ég upplifði það ekki. Mér þykir vænt um Akureyri. Hún er fæðingarbær minn og mér finnst alltaf gott að koma þangað og vera þar.

En eitt af því sem ég lærði af að búa út á landi er lágmarks sjálfsbjargarviðleitni. Og því meiri sem staðurinn er minni. Einn veturinn á Dalvík snjóaði t.a.m. svo mikið að við þurftum að moka okkur upp og út úr íbúðinni okkar. Auk þess þurfti maður að grafa sig niður í öskutunnuna. Bíllinn var á kafi í snjó í nokkrar vikur. Annan vetur á Húsavík þurfti ég að sækja skóla til Akureyrar. Það var snjóþungur vetur. Tvisvar lenti ég í því að komast ekki Víkurskarðið í skólann og sitja fastur í áætlunarbílnum í snjókófinu. Þar sem skyldumæting var í loturnar lenti ég í allskyns vandræðum út af þessu og var neyddur til að vinna einhver aukaverkefni til refsingar fyrir að hafa ekki komið í tíma.

Konan mín, sem er fædd og uppalin í Reykjavík, þurfti einu sinni að keyra 8 km til vinnu á hverjum degi. Úr sveitinni í bæinn. Einu sinni brast á með svo ofsalegri stórhríð og skafrenningi að hún sá ekki í næstu stiku. Hún kom nötrandi af geðshræringu heim eftir að hafa gengið gegnum allt tilfinningarófið ein í óveðri og myrkri úti í sveit. En síðan þá hefur færð eða veður ekki dugað til að koma henni úr jafnvægi.

Gott og vel, sjálfsbjargarviðleitni manna er misjöfn og misdjúpt á bróðurþelið. En það er eitthvað verulega bogið við það að fólk skuli garga eins og vanstilltir unglingar og heimta höfuð Borgarstjórans á snjóskóflu af því þeir telja sig hafa fundið handvömm á störfum starfsmanna borgarinnar í snjókófinu.

Ég hef aldrei fengið aðra eins þjónustu í snjótíð og hér á Höfuðborgarsvæðinu. Ég hef getað keyrt hvert sem ég vil og hef ekki einu sinni sett skófluna í skottið (eins og ég gerði þó stundum í fyrravetur). Það hefur bara allt verið mokað sem moka þarf. Vissulega hef ég reynt að hafa lágmarksmeðvitund og tvisvar hefur það komið fyrir að ég hef lagt bílnum annarsstaðar en heima hjá mér þegar fyrirsjáanlegt er að gátan mín fyllist af snjó. Og einu sinni var ég gripinn í bólinu og sá að ég færi ekki neitt þann daginn á bílnum mínum. Svo ég tók strætó í tvo daga. En þá var einmitt búið að moka götuna mína.

Ef manni finnst lífið erfitt í snjónum er um að gera að reyna að gera sér það bærilegt en streða ekki við að halda í venjur sínar þrátt fyrir aðrar aðstæður.

Þeir sem sinna snjómokstri hafa unnið frábært starf. Þetta eru ósköp venjulegir menn sem vakna um miðjar nætur og vinna meðan við hin sofum. Og fleiri, fleiri nætur eru sjálfboðaliðar í björgunarsveitunum úti um allt að bjarga þeim sem lenda í vanda. Og fá ekki krónu fyrir. Og ætlast ekki til þess.

Á sama tíma er ömurlegt að hlusta á barlóminn, frekjuna og vælið.

Og þegar menn heimta höfuð Gnarrs þá verð ég að segja. Í þessum málum er ég algjörlega á hans bandi. Ekki bara vegna þess að ég get ekki samþykkt þau rök að Borgarstjórinn beri ábyrgð á öllum gjörðum borgarstarfsmanna. Ef fagmennirnir í borginni ákveða að salta ekki eða sanda ekki þá er það þeirra mál. Borgarstjórinn á ekkert að skipta sér af því. Hann hefur ekki hundsvit á söltun og söndun. Ef mistök verða á að díla við þau hjá viðkomandi fagfólki. Það að segja ítrekað: Hafið þið ekki brugðist. Og eiga við Gnarr og borgarstjórn er álíka mikið rugl og að segja mikið hafið þið staðið ykkur vel þegar borgarstarfsmenn skara fram úr.

Stórnmálamenn vilja gjarnan eigna sér góð verk kjósenda. Kjósendur vilja eigna stjórnmálamönnum eigin ósiði.

Hvernig væri að reyna að lyfta umræðinnu upp úr stærstu sköflunum?

Upplýsingatækni kennarans 3: Öpp og iPad.

2012-01-12T21:47:00.002Z

Öpp

Hér ætla ég aðeins að skoða þá möguleika sem felast í notkun „appa“ til hagræðis fyrir nemandann og kennarann. Ég mun halda mig við iOS-öpp (fyrir iPad og iPhone) því ég hef ekki kynnt mér Android eða önnur stýrikerfi jafn vel.

Það eru nefnilega ekki einstakar bækur sem kennarar eru ráðnir til að kenna. Þeir eru ráðnir til að ná tilteknum markmiðum.

Skoðum dæmi um markmið í námskrá og leiðir til að ná þeim með öppum í stað þess að nota hefðbundnari kennsluaðferðir.

Hér má sjá upphaf lista um lokamarkmið náms í ensku:

Hér langar mig að benda á dæmi um sitthvort appið sem nota mæti til að ná þessum markmiðum bærilega.

Hið fyrra heitir Press Reader og er ókeypis. En með því má sækja dagblöð frá öllum heimshornum og á fjöldanum öllum á tungumálum. Þarna eru meira að segja íslensku blöðin. Þegar maður sækir forritið fær maður ókeypis 7 (minnir mig) eintök af áskriftarblöðum (ég sótti t.d. Moggann daginn sem fréttin um spjaldtölvurnar birtist). En megnið af blöðunum má sækja ókeypis og jafnvel fá áskrift að. Í fljótu bragði sýnist mér ennfremur að ekkert væri því til fyrirstöðu að nota appið sem áskriftarapp fyrir íslensk blöð fyrir skóla eða hvern sem er. Menn þyrfti bara að gefa út rafræna útgáfu og skrá hana þarna inn.

Góður ensku- (eða dönsku-)kennari gæti hafið hvern morgun á því að glugga í blöðin. Jafnvel beðið nemendur að kíkja í þau og sjá, hvort eitthvað markvert væri að frétta. Nemendur gætu svo lesið upp úr blöðunum eða gert eitthvað sniðugt eins og enskt/danskt fréttakviss eða eitthvað annað.

Næsta app er hreinlega iBooks, það er líka ókeypis.

Inn í það má senda rafbækur og lesa þær á skjánum. Sjálfum finnst mér ögn betra að lesa af Kindle-lesaranum (líka ókeypis) en það er ekki stór munur.

Bækurnar getur maður sent nemendunum með tölvupósti eða sótt í bókabúð Apple. Þar fann ég t.d. bókina Visit to Iceland eftir Idu Pfeiffer sem lýsir Íslensku samfélagi um miðja 19. öld. Í lok bókarinnar er ensk þýðing á Gunnarshólma (halló, samþætting við samfélagsfræði og íslensku!). En auðvitað má sækja nýrri og eldri bækur, allt eftir þörfum – og sæmilega klár kennari getur búið til sínar eigin (jafnvel með hljóðupplestri og hreyfimyndum) sem nemendur geyma í rafrænu bókahillunni sinni.

Og í enskukennslu kemur sér vel að ef nemandi skilur ekki orð þá nægir að halda fingri á orðinu og skýring kemur upp. Ef hann þekkir ekki nafn heldur maður fingri yfir nafninu og manni er boðið að gúgla það eða fletta upp á Wikipediu.

Skoðum íslensku:

Fyrstu tvö markmiðin þar lúta að framsögn og flutningi. Til að styðja við það er fjöldinn allur af öppum. Einfaldast er auðvitað að búa til lokaða Youtube-rás þar sem nemandinn setur inn upptökur af eigin flutningi. iPaddinn er með tvær innbyggðar myndavélar og appið flytur myndbönd inn á Youtube með afar einföldum hætti. Ef kennarinn (og foreldrar) hafa aðgang að Youtube-rás nemandans getur nemandinn skilað þar inn til námsmats fjölbreyttum verkefnum – þar á meðal í framsögn.

Nemandinn getur líka sent myndbandið sem viðhengi til kennarans í tölvupósti.

Skoðum stærðfræði:

Ég er, og hef lengi verið þeirrar skoðunar að frumþáttun sé gríðarlega mikilvæg. Miklu mikilvægari en margföldunartaflan t.a.m. Það er að mínu mati mjög æskilegt að nemendur hafi þáttun á valdi sínu til að hindra að stærðfræðin við lok grunnskóla og byrjun framhaldsskóla verði verði mönnum fjötur um fót. Nema hvað, ég hef enn ekki séð einfaldari og átakslausari aðferð við að kenna þáttun en appið Factor Samurai (ókeypis).

Það er leikur í ætt við Fruit Ninja og snýst um að höggva í sundur allar aðrar tölur en frumtölur. Ef maður heggur t.d. töluna 25 þá brotnar hún í 5 og 5. Ef maður heggur í 5 þá missir maður líf. Smátt og smátt verður nemandinn eldfljótur að þátta tölur.

Og fyrir þá sem farnir eru að fást við þyngri útreikninga er til fullt af öppum sem þátta tölur fyrir þig. Sem og öpp sem breyta á milli mælieininga eða þýða á milli talnakerfa. Það er nóg af stærðfræðiöppum, það er nokkuð ljóst.

Samfélagsfræði?

Hér er til alveg hreint magnað app. Timeline Eons (ókeypis).

Með því er hægt að klípa og strjúka sér leið frá upphafi alheims til áætlaðra endiloka sólkerfisins (og lengra). Appið er mjög myndrænt og fjölnota. Og þekkingarforðinn stækkar sífellt. Með því að slá inn „homo sapiens“ var ég strax kominn á sporið.

Það væri ekkert því til fyrirstöðu að samþætta enskukennslu og samfélagsfræði í einstökum atrennum. En stærsti kosturinn er auðvitað sá að ákveðnir nemendur halda áfram að grúska og nema af appi eins og þessu og eru ekki háðir talfærum kennarans upp á að afla sér þess sem vekur áhuga þeirra.

Náttúrufræði og umhverfismennt

Helsti kosturinn við öpp í náttúrufræði er möguleikinn á nýjustu gögnum. Það er hægt að lyfta iPaddinum upp og fá mynd af stjörnuhimninum sem fylgir þér ef þú snýrð þér. Þannig getur þú borið það sem þú sérð úti saman við upplýsingarnar í appinu sem segir þér hvaða stjarna er hvað.

Ég er sjálfur doldið skotinn í ögn nördalegum og ósexí öppum eins og Artic Watch (ókeypis)

eða einhver af þeim fjölmörgu (ókeypis) veðurathugunaröpp sem í boði eru.

Með slíkum öppum fá nemendur samhengi og nýjustu upplýsingar. Slík öpp eru til hundruðum saman. Sum skrá veðrið, önnur vatnsforða eða heimskautaís, enn önnur jarðskjálfta. Og svo mætti lengi telja.

Ekki eitt af öppunum sem hér eru nefnd kosta pening. En maður þarf að vera bæði blindur, heyrnarlaus og verulega fúllyndur til að sjá ekki hvílíka yfirburði tæki eins og iPad hefur yfir kennslubækur. Auk þess er tækið meðfærilegt, með innbyggðar myndavélar, hljóðnema, staðsetningarbúnað (gps) og hreyfiskynjara. Sem veitir því margvíslegt forskot á hefðbundar tölvur. Loks er það svo einfalt í notkun að sonur minn (15 mánaða) kann á því grunntökinn og sonur samkennara míns (á leikskólaaldri) kann að hringja í ömmu sína á Skype ef mamma leggur frá sér tækið.

En ég vil þó árétta eitt. Ég lít fyrst og fremst á hlutverk tækja eins og iPad að frelsa okkur frá skólaborðunum og skólabókunum. Ég mun síðar nefna hvernig upplýsingatæknin getur skapað tíma og rými til að brjóta sér leið út úr kennslustofunni og út í veruleikann. Sýndarveruleiki upplýsingartækninnar er að mínu mati markvissasta leiðin til að brjóta niður sýndarveruleika skólastofu iðnbyltingarinnar. En þar erum við því miður flest enn stödd í skólum landsins.

Upplýsingatækni kennarans 2: Endurtekningin

2012-01-12T17:10:00.002Z

Endurtekningin.

Ein meginástæða þess að ég fór að halla mér að upplýsingatækni er endurtekningin. Hræðilega mikið af tíma kennarans fer í að endurtaka sömu hlutina í sífellu. Og það er líklega meginástæða þess að kennsla hefur þróast sem raun er. Námshópar margra nemenda sem allir snúa eins og horfa allir í sömu átt eða á sömu blaðsíðuna er fyrst og fremst tímasparnaðarráð. Það er tuttugu og fimm sinnum fljótlega að segja eitthvað einu sinni en að segja það tuttugu og fimm sinnum.

En jafnvel í „bestu“ bekkjum eru aldrei allir mótttækilegir í einu. Og endurtekningin er raunveruleiki kennarans. Hann kennir sama hlutinn aftur og aftur og aftur og aftur ... þar til hann annað hvort verður að færibandavélmenni eða gerir eins og ég og leitar leiða til að spara tímann.

Það sem kallað er einstaklingsmiðað nám er martröð að þessu leyti. Ég hélt ég yrði ruglaður þegar ég byrjaði að kenna í opnu kerfi og uppgötvaði mér til hryllings að frelsi nemenda til að stjórna ferðinni þýddi í raun að ég yrði spurður um sama hlutinn fimmtíu sinnum. Og það gilti um fimmtíu hluti. Brátt leið mér eins og blóðknúinni uppfléttivél þar sem ég rauk á milli nemenda og reyndi að „afgreiða“ þá eins hratt og ég gat. Fyrr eða síðar grípur maður til þess ráðs að láta „spyrja sessunaut.“ Sem er ágæt aðferð í sjálfri sér – en samt verri en að láta nemendur bara læra saman til að byrja með. Nemandi sem búinn er að ná tilteknu atriði græðir takmarkað á því að vera að eyða tíma sínum á að útskýra það fyrir öðrum.

Upplýsingatækni er enn sem komið er það eina sem ég hef fundið sem getur raunverulega stuðlað að einstaklingsmiðuðu námi. Aðall upplýsingatækninnar er að upplýsingar eru til reiðu. Hver getur kallað þær fram þegar hann þarf.

Málið við að kennarinn sé sífellt að mata nemandann á upplýsingum – eða það sem verra er hjálpa nemandanum – er að nemandinn lærir að læra ekki. Í fyrsta lagi hvetur það til þess að hann sitji óvirkur með handlegg upp í loft í hvert skipti sem eitthvað reynir á. Og í öðru lagi ýtir það undir tilfinningu nemandans að það sé vandamál kennarans að nemandinn skilji. Það er ekki óalgengt að nemendur séu verklausir meðan kennarinn sinnir öðrum og neita svo að skilja nokkurn skapaðan hlut þegar kennarinn loks kemur.

Og með fullri virðingu þá er það ekkert nám þegar kennarinn stendur yfir nemanda og kinkar kolli þegar nemandinn loks, seint og um síðir, segir: „Á ég semsagt að nota sinnum?“

Á netinu er sægur upplýsinga sem nemendur þurfa að geta nýtt sér og leitað að. Nútímamaðurinn hefur mörg ráð með að afla sér fanga. Ef maður veit ekki hvað enskt orð þýðir gúglar maður það og sér svo niðurstöður úr myndaleit. Ef maður er ekki viss um beygingu orðs í íslensku lætur maður beygingarvélina beygja hana fyrir sig. Ef maður er óviss um y eða i gúglar maður bæði og sér hvort skilar fleiri/áreiðanlegri niðurstöðum. Þurfi maður að vita hvað 34 x 39 er gúglar maður 34*39. Ef maður þarf að breyta milli eininga notar maður gúgl. Svona má halda endalaust áfram.

Nemendur geta aflað sér upplýsinga á mun skilvirkari hátt með því að hafa greiðari aðgang að tölvum en kennara. Og þótt það sé fljótlegra að láta segja sér svörin en að leita þeirra sjálfur þá hefur slíkt nám afar takmarkaðan tilgang.

Kennarar geta líka sett efni inn á netið og haft það þar til reiðu. Síðan ég setti málfræðina hjá 8. bekk inn sem myndbönd á Youtube hef ég ekki fengið eina einustu spurningu um málfræðilegt atriði frá nemanda sem er að leysa málfræðiverkefni. Menn horfa bara aftur á viðkomandi myndband. Ef það klikkar biðja þeir sjálfir nemandann á næsta borði að útskýra fyrir sér.

Smátt og smátt verður nemandinn fær um að bjarga sér sjálfur og tekur yfir þennan hluta sem hefur verið mjög umfangsmikill. Skyndilega hefur kennarinn heilmikinn tíma sem hann hafði ekki áður. Og við þann tíma má gera það sem maður vill. Semja námsefni. Taka litla hópa í innlagnir. Auka undirbúning (ef kennarar starfa í teymum). Hafa hópvinnu. Fara út. Vinna verklegt. Skapa.

Upplýsingatækni gerir mönnum kleift að hafa 25 nemendur á 25 mismunandi stöðum í einu. Og ef skólinn notar t.d. Feisbúkk til upplýsingamiðlunar geta m.a.s. allir þessir 25 verið að spjalla saman á meðan. Kennari getur byrjað og lokið kennslustund með hópskilaboðum. Nemendur geta sent spurningar á FB eða sett fyrirspurnir á vegg sem aðrir nemendur svara.

Og trúið mér, það er mun auðveldara að fylgjast með því hvort nemandi er að skila þeirri vinnu sem hann á að skila en að fylgjast með því hvort hann heyrir það sem verið er að segja við hann. Og ef hann skilar vinnunni og hún er í samræmi við þarfir hans og getu, hvað er þá að því að hann skelli sér af og til í Angry Birds eða Farmville?

Gæti verið að ein af ástæðum þess hve illa framhaldsskólanemum og háskólanemum gengur að aga sig til að nota kennslustundir sé sú að þeir hafi ekki fengið að læra að samþætta tölvunotkun og nám? Að þeir hafi tamið sér netnotkun sem er á skjön við þarfir lærandi og vinnandi fólks?

Eða að kennarar eru enn að sóa tíma þeirra í gamaldags kennslu?

Heldur einhver að hægt sé að aðskilja nám og tölvunotkun mikið lengur?

Ekki ég. Meira að segja lítil börn eiga að læra að nota upplýsingatækni og njóta hennar. Það á ekki að halda þeim frá tölvum. Þær eiga að verða sjálfsagður hlutur. Og það á að horfa á námsframvind í stað þess að stýra hverri mínútu.

Upplýsingatækni kennarans 1: Rafræn verkefni og mat

2012-01-11T18:06:00.002Z

Margir kennarar eyða miklum tíma í að fara yfir verkefni og námsbækur. Ég var einn þeirra. En í dag hef ég sett mér þá reglu að prófa ekkert á pappír ef ég er að leita að einu tilteknu svari við hverri spurningu. Og ég nenni ekki lengur að eyða tíma mínum í að telja og reikna. Ég nota hann frekar í að þróa kennslu og ígrunda niðurstöður. Í síðasta pistli nefndi ég tíu merki þess að menn væru að missa af upplýsingatækni í störfum sínum. Skoðum nú þrjú þeirra:

1. Þú eyðir tíma þínum í búa til/fara handvirkt yfir verkefni sem hafa aðeins eitt rétt svar við hverri spurningu.
2. Þú notar vasareikni til að finna einkunnir.
8. Þú hefur ekki yfirsýn yfir einstök verkefni eða verkefnaþætti, veist t.a.m. sjaldnast hve hátt hlutfall nemenda svarar hverri spurningu rétt.

Í fyrsta lagi geta flestir kennarar í dag fengið aðgang að Stoðkennaranum, Skólavefnum, Námfús eða öðrum vef sem hannaður er utan um námsefni. Eins geta kennarar nýtt sér námsframvindu í Mentor. Nú eða notað Moodle.

Ég kann best við að nota fjölbreyttar aðferðir. Fyrir það fyrsta held ég utan um mitt námsefni á einum stað þar sem nemdur eiga góðan aðgang að því og þurfa ekki að nota lykilorð. Ég nota Facebook.

Mér finnst það fínt. Nemendur eru þar oft og iðulega og samskiptin eru greið. Þeir þekkja formattið, kunna að nota síðuna og eru í miklum samskiptum sín á milli.

En Facebook er bara skel.

Námsefnið set ég á bloggsíður eins og þessa hérna. Ég gæti eins sett námsáætlanir. Og þegar kemur að hefðbundum könnunum finnst mér mjög gott að nota rafrænar kannanir. Proprofs heitir ein slík síða, önnur heitir Yapaca. En sú sem mér hefur fundist tryggust og traustust heitir ThatQuiz – og er ein af elstu svona síðunum. Hún er ókeypis og mun alltaf vera það, ólíkt t.d. Proprofs.

Það eru auðvitað miklu fleiri síður í boði og hlutirnir gerast hratt. Ég er t.d. að fikra mig áfram í splunkunýja átt en fjalla her fyrst og fremst um það sem ég hef verið að gera sem reynst hefur vel.

Nema hvað, ég stofnaði mér aðgang að ThatQuiz og bjó til námshóp. Ég peistaði bara nafnalistann úr Mentor og þurfti lítið að snyrta til. Ég kaus að gefa hverjum nemanda lykilorð að verkefnunum.

Síðan samdi ég innlagnir og tók upp á SmartBoard (sem er með möguleikann innbyggðan). Áður en ég lærði alminlega á SmartBoard og við náðum að tengja hljóðnema við þá notaði ég teiknibretti og tók upp skjámynd af tölvunni minni með forritum eins og ScreenFlow og iShowU. Núorðið finnst mér betra að taka upp á SmartBoard sem þjappar myndböndunum í frábærlega góða upplausn og ég hendi þeim svo á Youtube.

Ég bý svo til verkefni úr efni innlagnarinnar á ThatQuiz. Ég nota ýmist krossapróf (með nokkrum opnum spurningum) og verkefni þar sem nemendur para saman.

Hvert verkefni á ThatQuiz fær kóða sem vísar á það. Eins get ég boðið nemendum á sérstaka síðu þar sem þeir sjá öll verkefni sem þeim standa opin eða sett hlekk á einstök verkefni. Ég hef kosið að nota Blogger til að para saman innlagnir og verkefni.

Ekkert af þessu krefst neinnar tölvuþekkingar sem slíkrar. Þetta er allt voðalega blátt áfram. Ég kíki svo inn á ThatQuiz til að fylgjast með verkefnavinnu nemenda. Ég get valið um mismunandi framsetningu upplýsinga.

Og ég fæ nákvæma frammistöðulýsingu ef ég smelli á heiti verkefna eða nemenda. Með upplýsingum um allt frá því hvaða svör nákvæmlega viðkomandi gerði rangt yfir í hve margar sekúndur fóru í að leysa hvert verkefni. Eins get ég séð hve margir og hvaða nemendur gerðu hvaða villur í einstökum verkefnum.

Þarna sé ég í einni svipað hvernig nemendur eru að standa sig. Hve mikið þeir eru að vinna og hvenær og hversu mikið er að skila sér inn.

En ég get ekki stillt mig um að nota Excel eða töflureikninn í GoogleDocs til að skoða málin enn betur.

Ég hef hingað til farið yfir öll skrifleg próf með Excel. Ég fer svona að því:

1. Ég safna prófum saman í lok próftíma í þeirri röð sem nemendur skila þeim.

2. Ég opna Excel.

3. Á lóðrétta ásinn set ég eftirfarandi [bekkur][nafn].

4. Á lárétta ásinn set ég efst stikkorð til að minna mig á rétt svör og þar fyrir neðan vægi spurningar.

5. Síðan set ég inn stig fyrir rétt svör og 0 fyrir röng svör. Þetta get ég gert orðið ansi hratt og þetta er sambærilegt við að fara yfir með rauðum penna.

6. Þegar því er lokið byrja ég að föndra. Ég reikna einkunn hvers nemanda og meðalfjölda stiga á hverja spurningu.

Ég nota að sjálfsögðu grimmt flýtileiðir eins og [Ctrl+r] og [Ctrl+d]. En fyrir utan það þá nota ég föllin [=SUM] og [=AVERAGE] og fátt annað. Ekkert sem maður getur ekki lært á 30 mínútum eða svo frá grunni.

7. Nú er ég kominn með upplýsingar um gengi nemenda á hverri einustu spurningu prófsins, einkunn hvers nemanda og meðaleinkunn námshópsins. Í viðbót við þetta reikna ég gjarnan eitthvað af eftirtöldu:

a) Meðaleinkunn drengja & meðaleinkunn stúlkna [=AVERAGE(og smelli á einkunnir allra drengjanna eða stúlknanna og geri kommu á milli einkunna)]

b) Meðaleinkunn fyrstu 10 sem skiluðu prófi, næstu 10 og svo koll af kolli [=Average(og vel tíu reiti í einu)]

Af myndinni álykta ég að ákveðnir nemendur með háar einkunnir séu í hættu á tímahraki.

c) Meðaleinkunn árganga.

d) Meðaleinkunn námsþátta.

Þetta síðasta gjörbreytti kennslulagi mínu. Ég hef viljandi í prófum hluti út um allt. Það koma ekki allar spurningar í sömu röð og nemandinn lærði efnið. Og ég blanda hlutum saman. Þegar ég er kominn með allar einkunnir skoða ég einstaka námsþætti.

Þá finn ég t.d. meðaleinkunn úr spurningum um fallorð eða kraftfræði eða einn tiltekinn kafla. Þá sé ég oft mun sem ég var ekki meðvitaður um. Sem dæmi er þetta:

Á síðasta náttúrufræðiprófi var sáralítill munur á milli námsþátta. En hann var þó greinilegur. Þegar ég skoðaði þær 3 súlur sem hæstar voru tók ég eftir að sú fyrsta var úr kaflanum sem ég vissi fyrirfram að var þyngstur og tyrfnastur. En hinar tvær voru úr köflum sem voru byggðir utan um sögur af fólki og afrekum þess. Ég ályktaði tvennt: Þegar um er að ræða erfiða kafla hef ég tilhneigingu til að auðvelda spurningarnar á prófum eða hafa þær fáar & þegar ég kenni með sögum af fólki kemst það betur til skila.

Hvorttveggja er augljóst eftir smá íhugun eftir að ég sé gögnin fyrir framan mig.

Ég þarf því að þyngja spurningar úr þungu efni og hætta að hlífa börnunum við því og halda áfram að segja börnunum sögur.

Allt svona er mikilvægt fyrir þróun mína sem kennari og til að ég batni í starfi.

8. Að prófa breytur...

Þegar maður hefur vanið sig á notkun upplýsingatækni fer maður að stýra starfi sínu öðruvísi. Hér má t.d. sjá þarsíðasta stóra náttúrufræðipróf og einkunnamun kynjanna:

Stelpur voru áberandi hærri. Ég hugleiddi þetta og ákvað á þessari önn að gera örlitla breytingu. Ég glósaði öðruvísi á töfluna í tímum. Í stað þess að skrifa þar glósur teiknaði ég meira og hafði minni texta. Þegar ég reiknaði út meðaleinkunnir kynjanna að þessu sinni sá ég að kynjamunurinn var horfinn:

Meðaleinkunn stráka var 7.98 og stelpna 7.97.

Þá skoðaði ég hvernig þessi munur endurspeglaðist í árgögnum og tók eftir því að vissulega hefur myndrænni kennsla skilað sér í betri árangri drengja.

- - -

Allir áhugamenn um Excel sjá að ég er algjör amatör. Ég henti inn auka súlu því mér gekk djöfullega að fá y ásana á myndritunum til að vera eins og þeir eiga að vera. Enda er það ekki hæfni mín í Excel-forritun sem gerir mér kleift að þróast í starfi. Það er sú staðreynd að þetta er ofsalega auðvelt. Og þegar maður hefur unnið þetta einu sinni þá er þetta svotil sjálfkrafa næst.

Á meðan gamli-ég stritaði við að skrifa stig með rauðum penna á spássíur og reikna síðan saman stigin (með sívakandi tilfinningu um að ég væri að reikna vitlaust) þá slær nýi ég inn stig í reiti í Excel sem síðan reiknar allt sem ég vil vita. Detti mér í hug að athuga eitthvað þá geri ég það.

Og allt tekur þetta styttri tíma en að skrifa það á blað.

- - -

Áður en ég fór að vinna svona var ég í myrkri. Ég hafði vissulega tilfinningu fyrir ýmsu en ekki yfirsýnina sem felst í að nota upplýsingatækni við námsmat.

Og eftir að ég fór að hafa kannanir meira og minna rafrænar og innlagnir líka þá hef ég enn betri tíma til að ígruna vinnuna mína, semja kannanir, innlagnir og greina stöðu einstakra nemenda og kennsluhátta.

10 merki þess að það er kominn tími á...

2012-01-10T22:39:00.003Z

Hér að neðan eru helstu merki þess að það sé kominn tími fyrir þig til að stíga inn í upplýsingaöld í starfi þínu sem kennari.

1. Þú eyðir tíma þínum í búa til/fara handvirkt yfir verkefni sem hafa aðeins eitt rétt svar við hverri spurningu.
2. Þú notar vasareikni til að finna einkunnir.
3. Þú stýrir oftar en ekki því hvað nemendur fást við í tímum, jafnvel niður í blaðsíðutöl og efnisgreinar.
4. Þú notar túpusjónvarp eða geislaspilara í vinnunni.
5. Þú lætur kennslubækur stýra kennslunni. Og þar sem þær duga ekki til notar þú ljósrit.
6. Þú lætur nemendur vinna í tölvustofum.
7. Þú ert oft að endurtaka sömu hlutina.
8. Þú hefur ekki yfirsýn yfir einstök verkefni eða verkefnaþætti, veist t.a.m. sjaldnast hve hátt hlutfall nemenda svarar hverri spurningu rétt.
9. Þú skiptir námshópnum meðvitað eða ómeðvitað í hraðfara, hægfara og aðra.
10. Þú veist að þú heldur aftur af sumum, ýtir á eftir öðrum og sinnir fáum eins og þú vilt.

Allt er þetta til marks um ákveðinn vanda, tímasóun og tregðu. Upplýsingatækni býður ótal leiðir framhjá þessum vanda – og þú getur sinnt starfinu betur, nýtt tímann betur og boðið nemendum upp á betra nám.

Á næstunni mun ég taka dæmi um einfalda notkun tækni til að díla við hvert af þessum vandamálum.

Vogaskóli og kyndlarnir

2012-01-07T13:00:00.001Z

Það berast ánægjulegar fréttir af Vogaskóla. Þessi frétt staðfestir það sem ég var búinn að heyra að þar á bæ ætla menn að gera tilraun með að leysa hefðbundnar kennslubækur af hólmi með kyndli. Ekkert nema gott um það að segja og gaman að það skuli vera lífsmark í skólakerfinu. Og það er fleira gott í gangi í Vogaskóla í nýtingu stafrænnar tækni sem við hin megum læra af.

Ég hnaut þó um orðalag í fréttinni sem stuðaði mig dálítið. Það bendir í sjálfu sér ekkert til þess að það sé endilega lýsing á viðhorfum fólks innan Vogaskóla – það getur allt eins verið að blaðamaður hafi sjálfur túlkað hlutina þannig eða þetta komið fram í óformlegu spjalli. En sjáið þetta:

Kindle varð fyrir valinu þar sem spjaldtölvan er einföld, handhæg og hentar eingöngu til lestrar, svo nemendur geta ekki laumað sér á Fésbókina eða leikjasíður. Verkefnið er unnið í samvinnu við Námsgagnastofnun og Skólavefinn.

Hér er búið að taka augljósan ókost á tækinu (kyndillinn er því miður verulega takmarkað tæki) og snúa því upp í kost þar sem það takmarki möguleika nemenda á að „lauma sér“ á leikjasíður eða feisbúkk. Og í þessari málsgrein kristallast dálítið gallinn við notkun upplýsingatækni í skólum.

Í fyrsta lagi er það stórkostlegur misskilningur ef menn halda að skólarnir geti mikið lengur komið í veg fyrir að nemendur „laumist“ inn á aðlaðandi efni á netinu. Annar hver nemandi er kominn með snjallsíma, Android eða iOS, og óformleg rannsókn mín bendir til þess að eftir jólagjafaæðið séu þeir orðnir verulega fáir nemendurnir (á unglingastigi) sem ekki eru komnir með „tölvu“ í vasann sem hæglega má nota til að spila leiki á, fara á feisbúkk og gera það sem hugann lystir.

Skólinn er algjörlega á villigötum ef hann ætlar að halda áfram að taka að sér það hlutverk að skammta börnum rafrænt efni og skera það við nögl. Nú þegar eru allir þessir símar troðfullir af leikjum sem börnin geta „laumast“ í hvað sem skólinn vill. Og hugtakið „leikjasíða“ er deyjandi. Unglingar eru að hætta að nota þær og nota í staðinn öpp. Sem fæst þurfa netsamband.

Í öðru lagi er algjörlega tilgangslaust að halda nemendum frá feisbúkk eða leikjum í námi. Leikir eru stórkostlega vannýtt leið til náms. Og ég fullyrði að næsta bylting í menntavísindum verður að hætta að streitast á móti tækninni og umfaðma hana. Það er leikur að læra. Það á að vera leikur að læra. Það þarf að frelsa nám undan leikleysinu og leyfa börnum að læra í leikjum. Leikir eru frabær leið til náms og við eigum að reyna að nýta okkur það í stað þess að standa á móti því. Það sama má segja um samskiptasíður eins og feisbúkk.

Unglingar eru ekkert öðruvísi fólk en fullorðnir að því leyti að þau þrífast í heimi upplýsingatækni. Ef feisbúkk og leikir eru veruleiki þeirra fullorðnu þá er bæði heimskulegt og ábyrgðarlaust að reyna að svipta unglinga þeim veruleika. Þau þurfa að læra að nota hann.

Vandamálið er ekki unglingarnir og það að þeir „laumist“ eitt eða neitt. Vandamálið er löngu úrelt og steinrunnin kennslutækni og viðhorf. Skólakerfið hefur hunsað upplýsingatæknina. Sem er álíka gáfulegt og að hunsa blýantinn. Vandamálið er líka þetta fangavarðaviðhorf til unglinga. Kennarinn á að halda nemendum sínum á flugi, ekki á jörðinni.

Schoolteacher Ananth Pai Gamifies His Classroom from The Gamification Summit on FORA.tv.

Aratúnsfólk og þöggunarmúllinn

2012-01-05T18:14:00.001Z

Það er ótrúlegt að dómstólar skuli ítrekað láta beita sér sem þöggunarmúlum fyrir Aratúnshyskið. Nú var einhver veslings kona dæmd til að greiða stóra upphæð fyrir að segja að eftirfarandi um uppeldisaðferðir Aratúnshjónanna:

„Svo hefur uppeldið á syninum greinilega verið: „Do as I do“, hann virðist veraansi liðtækur í afbrotum líka.“

Sem dómarinn rökstyður þannig:

[Ummælin] teljast óviðurkvæmileg aðdróttun samkvæmt 235.gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, þar sem annars vegar er dróttað að því,að stefnendur, Margrét og Sigurður, séu afbrotafólk, sem hafi beinlínis aliðson sinn upp til afbrota, og hins er því dróttað að stefnandanum Stefáni, að hannhafi beinlínis verið alinn upp til afbrota. Er vandséð að þessi ummæli getifallið undir hugtakið gildisdómur, sem leiddur verði af þeirrifjölmiðlaumfjöllun, sem var tilefni bloggfærslu stefndu Ástu Ernu.

Hverskyns rugl er í gangi? Vissulega er margt látið flakka á netinu og sumt af því til lítillar prýði. Mjög margir spúa frá sér forheimskandi vaðli í allar áttir – en þessar gælur við óþjóðalýðinn í Aratúni eru fáránlegar.

Það stendur hvergi, ekki einu sinni á milli línanna, að foreldrarnir hafi alið hann upp til afbrota. Það stendur að afbrotamaður hafi alið upp afbrotamann. Og að afbrotahegðun feðganna sé áþekk.

Sem er algjörlega dagsatt.

Sæmilega læs einstaklingur sér ekki mögulega út úr þessum orðum að verið sé að brigsla þessum hjónum um að vera einhverskonar Fagin sem þjálfi börn sín í glæpum. Aðeins að eitthvað sé verulega óþokkalegt við það að fjölskyldur skuli vera maríneraðar í ofbeldi og óþokkaskap.

Það má víst ekki tala um það opinberlega að mamman hefur í tvígang orðið uppvís að ofbeldisverkum. Dómarar hafa ákveðið að það sé ósmekklegt, enda sé svo langt síðan. Gott og vel. En að það megi ekki segja að sonurinn hafi erft ósóma pabba síns er galið. Þegar til er skjalfest, dæmt og vottað að þeir feðgar hafa í sameiningu barið saklausa menn í buff fyrir engar sakir – og reynt svo að ljúga til um það á eftir.

Þessi Aratúnsfjölskylda ræðst með lagalegu offorsi að öllum þeim sem hún telur fjalla af ónákvæmni um sig og virðist kæra nokkurnveginn allt sem henni mislíkar í þeirri von að eitthvað festist. Og dómstólar dansa með. Láta eins og þessir feðgar hafi einhverja æru að verja.

Dómstólar eiga ekki að vera kylfur í höndum ofbeldisseggja.

Það á ekki að taka þátt í hártogunum dólga.

Vandi íslenskra stjórnmála 1: Ýkjur

2012-01-04T16:57:00.000Z

Ég ætla smátt og smátt að gera grein fyrir nokkrum atriðum sem ég tel spilla fyrir íslenskum stjórnmálum. Flest eru þetta atriði sem vel væri hægt að venja sig af og þau smyrjast ansi jafnt á flesta stjórnmálamenn hefur mér sýnst.

Vandi 1: Ýkjur

Íslenskir stjórnmálamenn ýkja. Og ævinlega sjálfum sér í hag og pólitískum andstæðingum í óhag. Nýleg dæmi eru átök innan stjórnarflokkanna sem stjórnarandstaðan telur ævinlega sanna að stjórnin sé stórkostlega löskuð, jafnvel ófær um að stýra landinu – en stjórnin segir yfirleitt að séu ýmist dæmi um heilbrigðan skoðanaágreining eða jafnvel þannig að stjórnin standi sterkari eftir. Það segir sig sjálft að sami atburður getur ekki styrkt ríkisstjórn og gert hana óstarfhæfa. Enda ýkja allir aðilar. Íslenskir stjórnmálamenn mega ekki sýna á sér neina veikleika. Þeir sem þykjast í bestum málum eru hálfvitar þeir eiga að þykjast í allra bestu málum, svo maður vitni í Birtíng.

Lausn: Það er tilþessað gera auðvelt að hætta að ýkja. Fjölmiðlar geta fyrir það fyrsta tætt í sundur málflutning manna sem þannig láta en fyrst og fremst þurfa stjórnmálamenn að átta sig á því að þótt sannleikurinn sé gjarnan minna spennandi en slagorð þá munu þeir sem reynast leggja raunhæft mat á aðstæður afla sér virðingar.

Pál Skúlason á Bessastaði

2012-01-02T22:58:00.001Z

Það ríkir óvissa um hlutverk Forseta Íslands. Páll Skúlason heimspekingur og fyrrum rektor hefur fyrr verið orðaður við embættið en það er sem mig minni að hann hafi sagst of fátækur til að keppa við peningamaskínurnar sem tókust á 96. Hvað sem því líður þá dettur mér enginn annar í hug sem getur glætt embættið einhverju merkingarbæru innihaldi. Páll er ekki pólitískur vindhani. Hann er hugsuður sem barist hefur fyrir því að við lærum af mistökuum, hugsum gagnrýnið og látum okkur varða um hvert annað. Hann mun ekkert gera nema gott í þessu starfi. Og við höfum gott af því að hafa forseta sem hvetur okkur og ögrar en sýnir þjóð sinni virðingu. Sem er ekki forseti settur til háðungar embættinu heldur til að sinna því - og sinna því vel. Páll mun geta lagað sig að hlutverkinu þótt það breytist. Hann mun þora að hugsa og tala af hreinskilni og ögun. Við þurfum þannig forseta. Meira en við höldum.

Gleymdirðu nokkuð að endurnýja

2012-01-01T23:10:00.000Z

Þótt freistandi sé að álykta annað þá styð ég núverandi ríkisstjórn upp að vissu marki. Ég er sammála stórum stefnumálum, ósammála megninu af gagnrýninni á hana og vil ekki sjá að Sjálfstæðisflokknum sé verðlaunuð setan á varamannbekknum.

Ef ég hefði val um núverandi stjórn annarsvegar og hinsvegar aðra blöndu núverandi þingflokka þá kýs ég þessa ríkisstjórn hikstalaust. En ég er langt frá því sáttur. Og ég er verulega ósáttur við gagnrýnisleysi annarra en þeirra sem hatast við ríkisstjórnina af því það hentar þeirra pólitík.

Ég held að Jóhanna Sigurðar og Steingrímur J hafi innleyst áratuga inneign þegar þeim voru réttir stjórnartaumarnir. Þau voru þekkt af andófi og prinsippfestu. Þeim var treyst til að glata ekki sálum sínum ef þeim væri boðinn allur heimurinn. En það er þvímiður komið í ljós að þessir áratugir í hinum pólitíska hverfli höfðu skilið eftir sig för. Þau eru bæði atvinnupólitíkusar af gamla skólanum. Að vísu lífsseig eintök með furðumikla drift en maður hugsar í alvöru um það á stundum hvort úthaldið hadi fyrst og fremst stafað af því að þau urðu bæði undir í sínum flokkum, var báðum hafnað og hafa bæði beðið síns tíma. Og nú þegar hann er kominn upplifa þau sig sem ómissandi velgjörðarmenn þjóðarinnar, líkt og forsetinn (sem hefur furðulíkt mentalítet og ætlar að hugsa um þjóð sína við skrifborðið mörg komandi ár).

Með fullri virðingu fyrir öllu þessu fólki þá held ég að allir yrðu hamingjusamari ef þau létu það eftir sér að hætta þessu ströggli og sypu í staðinn sérrí og nytu ríflegra eftirlaunanna sem við munum skaffa þeim.

Þegar kreppan skall á leyfði ég mér að vonast eftir uppgjöri. Sem færi einhvenveginn þannig fram að ráðamenn áttuðu sig á því að það er ekki þeirra að deila og drottna og að almenningur áttaði sig á því að maður þarf stöku sinnum að hugsa svo ekki fari illa. Og framanaf var ég nokkuð bjartsýnn.

Ekki lengur.

Það kom fljótt í ljós að hinir nýju ráðamenn réðu ekki við verkið og forðuðust alla frumlega, lausnarmiðaða hugsun eins og pestina. Bökuðu brauðið ofan í múginn á sömu kolum og hinir fyrri höfðu gert. Með því móti mátti alltaf afsaka slælegan bakstur með uppruna kolanna. Menn skyldu alltaf geta greint fingraför hinna smáðu á lausnunum. Enda urðu lausnirnar smánaregar.

En ég vonaðist alltaf eftir meiru. Og ég hef alltaf haldið dálítið með Jóku og Steingrími. Því í þeim hef ég séð eitthvað töff sem ég hef viljað trúa að séu alvöru hugsjónir. Barnalegi ég. Hugsjónir þeirra þarf ekki að efast um og þær voru einhverntímann kveikjan að störfum þeirra. Þau halda jafnvel að svo sé enn. En sannleikurinn er sá að þau eru lítið annað en síðasti molinn í grómteknum konfektkassa atvinnustjórnmálanna. Molinn sem alltaf varð eftir. Molinn sem mikilvægi hinna molanna var mældur eftir. Eftir því sem rauðu molunum fjölgar hutfallslega í makkíntossbauknum verða hinir eftirsóttari og gómsætari. Það var þjóð með sykurdrullu og skemmdar tennur sem ákvað að prófa rauða molann í barnslegri trú á að það væri eitthvaðbetra. Þjóðin hefði heldur fengið sér gulrót.

Það voru ekki Steingrímur og Jóhanna sem mótuðu þennan vonda smekk þjóðarinnar. Kjör þeirra og vinnubrögð eru afrakstur langvinnra, þjóðlegra ósiða. Andlegt nammidrulluát og óhollusta sem á endanum steypri fitustorkna súkkulaðiskel utan um kokkáluðu hugsjónabomburnar sem nú stýra Íslandi - í rétta átt en illa.

Kryddsíldin sýndi hve illa er fyrir okkur komið í raun. Fulltrúi Sjálfstæðisflokksins var ósjarmerandi og iðrunarlaus - eins og flokkurinn. Fulltrúi Hreyfingarinnar snérist eins og vindhani og var herskár og auðmjúkur á víxl. Varð að gjalti í lúkunum á Jóhönnu sem sýndi fáséða stjórnkænsku með því systraþeli sem batt vef utan um lítilsiglda þingmanninn. Þetta var allt doldið Narníulegt og Jóhanna virkaði ísmeygilega kæn. Þegar hún var ekki að skamma Framsóknarmanninn fyrir að vera leiðinlegur. Þá bar hún óþægilega mikinn svip af Dabba kóngi. En Framsóknarmaðurinn var leiðinlegur þótt hann hafi verið sá eini sem var mættur til að tala um pólitík. Framganga hans var þannig að hún sannfærði engan en gladdi þá sem vildu að þjarmað yrði að leiðtogunum. Þótt flestir hafi vijað að einhver annar gerði það. Ekki var Steingrímur mikið skemmtilegri. Enda hefur hann voða lítið við þjóðina að tala. Hann er of upptekinn af því að bjarga henni - núna síðast með því að gera sig að ofurráðherra.

Þá sjaldan þau fengust til að ræða eitthvað með innihald fór dauðahrygla um háls pólitísku vonarstjörnunnar sem ég bar þó enn innra með mér. Aðalgallinn við Steingrím er að honum finnst of auðvelt að ljúga. Og sú lína þeirra hjúanna að skrifa alla ólgu í stjórnarliðinu á tímabundna óhjákvæmilega tilfinningasemi var ekkert annað en ógeðsleg. Og þegar Jóhanna sagði við Sigmund: "þú kannt þetta ekkert. Við lögðum þennan ráðherrakapal alveg eins og þeir hafa alltaf verið lagðir." þá var mér eiginlega öllum lokið. Og ég hugsaði: "En Jóhanna mín, þú fékkst djobbið einmitt til að hætta að gera þessa hluti eins og þú hefur horft upp á þá síðustu alltofmarga áratugi - ekki til að viðhalda ósiðunum og varðveita sem aldursforseti í refskák."

Málið er nefnilega að núverandi stjórnvöld eru að reyna að reka illt út með illu. Þau ætla að reyna að gera þingmenn að betri manneskjum með því að breyta reglum og lögum. Þótt það kosti það að bótin sé neydd í gegn með gerræði, kúgun, hálfsannindum og lygum. Og þegar þau horfast í augu við sjálf sig í spegli þá geta þau alltaf huggað sig á því að markmiðið er göfugt og gerandinn þokkalegri en FLokkurinn. En það er bara ekki málið. Þau fengu ekki djobbið til að vera bara skárri en íhaldið. En þangað hefur pólitíkin ratað. Enda bíður núna fólkið á hliðarlínunni sem ætlar að vera skárra en ekkert.

Þau voru kosin til að breyta stefnunni. Hugsa hlutina upp á nýtt. Gefa þjóðinni trú á einhverja endurreisn úr hruninu. Leiða með góðu fordæmi og stinga á kýlin sem gerðu það sársaukafullt að vera Ísland. Í staðinn gerðu þau eins og Þórbergur, skrifuðu frómar lífsreglur á skinn og fóru svo út í kirkjugarð að ríða mellu.

Það eru dæmigerðir ofbeldismakar sem segja fólki að hunsa geðshræringu eiginkonunnar. Það sé ekkert að marka ásakanir grenjandi konu. Hún þurfi að fá að sofa á þessu og skilja hið "rétta" samhengi hlutanna. Stjórn Íslands er enn rætin, óheiðarleg, ofbeldiskennd og ósiðuð. Og þótt ferðinni sé heitið á skárri stað þá er það ekki nóg. Því það skiptir engu máli hvaða lög og reglur, lýsingar og leiðbeiningar Jóhanna og Steingrímur skilja eftir sig - vinnubrögðin verða þeirra lífsseigasta arfleið. Þau voru biluð. Og þau eru biluð enn.

Og mér líður eins og barni sem er að fara pabba í Húsdýragarðinn meðan mamma er heima í rúmi að jafna sig á barsmíðum hans. Mér er ekkert skemmt og ég á erfitt með að skilja fölskvalausa gleðina í augum systkina minna sem sjá aðeins áfangastaðinn.

Von mín um betra Ísland er orðin von um nýjan maka fyrir mömmuna, lýðræðið. Hann þarf ekki að vera snjall, fyndinn eða fara með okkur í Húsdýragarðinn eða bíó. Honum þarf bara að þykja vænt um mömmu.

Það sem við gleymdum að gera við hrunið var að endurnýja.

Það er ekki gott að láta gamla hunda kenna hvolpun ný brögð.

Ríkisstjórnin dó í gær

2011-12-31T13:02:00.001Z

Á síðasta degi ársins tekur ný ríkisstjórn við á Íslandi. Gamli djókurinn úr áramótaskaupi æsku minnar þar sem barbí-kallar slógust um stólana kemur upp í hugann. Við virðumst stefna í gamalkunnugt pólitískt far.

Misskilningurinn er sá að Jón hafi verið vandamálið. Jón var til marks um vandamálið. Það leysist ekki við það að ýta honum til hliðar, hvort sem Steingrímur ábyrgist sjálfur að taka við keflinu eða ekki. Vandamálið er tvíþætt: staða stjórnarinnar er of veik til að hægt sé að vaða áfram og traðka á tám og flokkarnir eiga sífellt minni samleið.

Það að ýta Jóni til hliðar undir þeim formerkjum að hann hafi slegið skildi yfir sægreifa gerir þá kröfu á stjórnina að hún vaði nú í kvótakerfið. Sumpart er það ágætt því það er löngu tímabært að spilin séu lögð á borðið. Kannski hugsar Jóhanna það þannig að átökin sem fylgja henti ágætlega því særður verði upp óvinur, sægreifinn, sem fólk getur þá hatað í stað ríkisstjórnarinnar. En það er verulega misráðið. Á sama tíma herðir hún skattaólina og er sökuð um að svíkja alla sem hún hefur reynt að ná sáttum við, hvort sem það eru launþegar eða kaunþegar (öryrkjar). Á sama tíma og Jóhanna neitar því að hún sé að hrekja fólk úr landi breytir stjórn hennar heilbrigðiskerfinu þannig að þeir sem koma heim spara pening á því að panta sér eðalvagn með kampavíni og snittum í stað þess að hringja á sjúkrabíl.

Ríkisstjórnin þarf sárlega á óvini að halda en ég held að staðan sé þannig að það sé vafasamt að hún ráði við útgerðarmenn eins og sakir standa. Útgerðarmenn eru engin flón og veikluð stjórn sem ítrekað hefur verið staðin að því að hagræða sannleikanum mun eiga erfitt með að trompa taktík LÍÚ. Sem er næstum örugglega sú að sýna ískalda skynsemi og láta íbúum sjávarbyggða eftir að sýna tilfinningasemi. Tilfinningaríka liðið, prinsippfólkið er nú þegar flest orðið afhuga ríkisstjórninni. Hennar eini alvöru bakgrunnur er fólkið sem vildi samþykkja Icesave og þeir sem vilja í ESB. Og þetta fólk er ekki líklegt til að bera Jóhönnu á herðum sér langar leiðir þegar málflutningurinn gegn breytingum á stjórn fiskveiða nær sér á strik. Þegar fjárfestingar og atvinna á landsbyggðinni verður sett í uppnám. Þegar lögfræðingar skila álitum um skaðabótakskyldu og málaferli verða yfirvofandi. Því eitt má stuðningshópur ríkisstjórnarinnar eiga. Hann er ekki tilbúinn að gambla fé fyrir óljós, pólitísk markmið. Og frekar en að setja allt í uppnám mun þetta fólk frekar vilja frið í atvinnumálunum og sigla þétt og stöðugt í ESB en að taka þátt í einhverri lokaorrustu margra áratuga gamallar pólitískrar kergju. Auk þess sem flestu þessu fólki er það andstyggð að eiga atvinnumálin undir Steingrími - og öll harka hans mun virka ógeðfelld á þetta fólk. Meðan sama harka mun virka ósannfærandi á róttæklingana umhverfis Steingrím. Því hann er búinn að tapa mestu af baklandi sínu með því að tönnlast sífellt á því að VG "standi við sitt" og eiga þá við gagnvart Samfylkingunni en ekki grasrótinni.

Þessi ríkisstjórn er búin að vera. Og leikirnir í lok ársins flýttu fyrir dauða hennar. Hún hefði getað lifað ef hún hefði geymt kvótamálin eða sýnt kænsku í þeim. En í staðinn sagði hún Sjávarútvegnum stríð á hendur til að geta losað sig við ráðherra sem var vandamál, fyrst og fremst vegna ESB en líka vegna þess að hann var holdtekja þeirrar tortryggni og tregðu sem fyrir er í öðrum stjórnarflokknum og beinist, illu heilli, fyrst og fremst að hinum stjórnarflokknum. Og í misráðinni fléttu tekur Steingrímur að sér að gagnvart samstarfsflokknum að ryðja burt tregðu en gagnvart eigin flokki að vera tregðan. Það er stór biti fyrir mann sem hefur verið álíka lipur og sveigjanlegur og snjóruðningstæki.

Það segir sig sjálft að Steingrímur vinnur ekki til baka vandamálafólkið sem hélt hinum meingallaða Jóni Bjarnasyni inni svo lengi sem raun gaf. Það mun halla sér af auknum þunga að Ögmundi og brátt verður allri forystu VG ljóst að sá sem er of náinn Steingrími mun ekki erfa flokkinn. Flokkurinn mun ónýtast ef næstu kosningar snúast um ESB. Næstu kosningar verða að snúast um að fá óánægju almennings í seglið en ekki andlitið.

Og hvað ætlar Samfylkingin að gera þegar VG verður erfiðari og landsbyggðin, undir forystu LÍÚ tekur sér stöðu á milli hennar og ESB - grá fyrir járnum? Taka baráttuna og hætta á að nógu stutt sé til lands að þeir geti blásið til kosninga með þessi tvö mál? Kvótakerfið og ESB? Eða yfirgefa Steingrím og reyna að komast til lands með gamla samstarfslokknum: Sjálfstæðisflokknum. Ef svo er þá er líklega versta hugmynd í heimi að hefja nú heilagt stríð gegn kvótakerfinu. Og allir vita hvað gerðist síðast þegar Bjarni Ben ákvað að taka sér hlé á að traðka á veikleikum stjórnarinnar og reyna að vinna með henni. Það gerðist í Icesave og kostaði Bjarna næstum djobbið. Bjarni mun nudda brunablöðrurnar vel og rækilega áður en hann grípur um hélogann sem kviknar þegar núverandi stjórn geispar golunni. Miklu nær verður að höggva, og höggva fast.

Þetta allt veit Samfylkingarfólk og þess vegna ólgar flokkurinn. Það eru engir góðir leikir framundan og fórnin á Jóni hefur gert vonda stöðu verri. Það eru of margar orrustur framundan til að stríðið vinnist. Það þarf ekki mikið til að hér skelli á verkföll og ótíð. Og sá sem stendur blóðugur upp fyrir haus að fást við gömlu borgarastríðspólitíkina sem sumir voru að vona að væri dauð er ekki að blása í lúðra og hvetja til inngöngu í framtíðarlandið.

Þá er nær að ógna útgerðinni. Ekki of mikið en samt nægilega til að espa fólk aðeins upp gegn sægreifum og Sjálfstæðisflokki. Setja svo Steingrím sem fyrst í einhverja óþolandi stöðu (láta hann þurfa að gera eitthvað umhverfissóðalegt efnahagshúllumhæ). Sprengja svo stjórnina þegar vandræði VG verða ofsafengin. Lofa efnahagshúllumhæinu, ESB og kvótabetrun í kosningum. Taka fylgi frá hinum flokkunum sem enn eru á móti ESB afþvíbara. Semja við sjálfstæðisflokkinn um efnahagshúllumhæið, ESB og gefa kvótadæmið að mestu eftir. Og vona að það dugi.

Samfylkingin hefur meiri hagsmuni af dauða stjórnarinnar en lífi. Þess vegna er stjórnin dauð. VG hinsvegar er í enn verri málum. Steingrímur er búinn að veðsetja sig og flokkinn. Og þegar stjórnin springur af því hann getur ekki endalaust þjónað tveim herrum mun vera holur hljómur í öllum herópum og loforðum úr þeirri áttinni. Eini kostur hans er að verða sá harðlínumaður í vörn gegn Samfylkingunni sem Jón lét sig ekki einu sinni dreyma um að verða. Hinn kosturin. Er að Ögmundur kljúfi flokkinn og hætti að styðja stjórnina. Sópi til sín Hreyfingunni og öðrum óánægðum og komi í veg fyrir að Besti nái vopnum sínum. En hættan af því plani er að Besti þarf hvorki mikinn tíma né merkilega frambjóðendur til að hirða mikið af góssinu. Og í ljósi þess hvernig mál standa í borginni og hver er kominn í samkrull með Besta á landsvísu þá má segja að þar fari eina stjórnkænska Samfylkingar í þessu máli öllu. Það hefur nebblega tekist að gera Besta einkenniega ónæman á pólitísku nályktina af Samfylkingunni. Þökk sé Degi B. sem einn í þessum hráskinnaleim þarf engu að kvíða. Ef allt fer í fokk getur hann innleyst þá eign og tekið við af Jóhönnu.

Akademískt frelsi

2011-12-27T22:51:00.001Z

Það er í sjálfu sér skiljanlegt að háskólakennarar skuli telja mál BR og Vantrúar snúast um akademískt frelsi. Það halda margir að akademían snúist um algjöran, vísindalegan heiðarleika. Hið rétta er að hið akademíska umhverfi er alsett þeim kaunum sem almennt og yfirleitt fylgja hjörðum manna. Menn gera oft engan greinarmun á baráttumálum sínum og akademískri kennslu. Hika ekki við að kenna skoðanir sínar. Og kunna illa við að þeir sem fjallað er um svara eða skipta sér af. Ég man þegar ég vann lokaritgerð um kvótakerfið og tók þá afstöðu að gagnrýna til jafns hugmyndir leiðbeinanda míns (Þorsteins Gylfa) og annarra. Úr því urðu mikil átök enda hann ekki vanur því að fá á sig árásir í ritgerðum sem hann leiðbeindi um. En það fór allt vel. En mér er minnisstætt þegar við spurðum hann hví hann svaraði ekki gagnrýni HHG á skrif hans um kvótakerfið. Hann sagði: "Hann Hannes svarar sér sjálfur." Og við hlógum. En áttum auðvitað ekkert að hlæja. Enginn háskólakennari á að njóta friðhelgi. Enginn háskólakennari á að njóta þess frelsis að fá gagnrýnilaust að predika skoðanir sínar og viðhorf. Það er ekkert svo merkilegt við langskólagengið fólk að það skuli njóta meira frelsis en aðrir. Síðan háskólar urðu til hafa ótal villukenningar og vitleysur dáið drottnum sínum. Allar hafa á einhverjum tímapunkti átt sér málsvara innan veggja æðri menntastofnana.

Það er kannski ekki skrítið að HÍ hafi reynst næstum fullkomlega gagnslaus í pólitísku, efnahagslegu og siðferðilegu hruni landsins. Þar innan veggja eru menn of uppteknir af smáskítlegum áhugamálum, eigin hægindum og hégóma til að gera alminlegt gagn. Akademískt frelsi er ekki notað til að traðka á tám valdhafa, auðvalds eða til árása á öflug, hamlandi hugmyndakerfi. Akademískt frelsi er notað til að hunsa þá sem gagnrýna. Og krafan er sú að vera frjáls undan því að svara gagnrýni. Enda svarar gagnrýnin sér sjálf.

Það sem þarf að breytast í stjórnmálum

2011-12-20T21:12:00.001Z

Eitt af þeim fyrirbærum sem ég hef tekið eftir í kennslunni og tel líklegt að til sé hálfvísindalegt orð yfir er „viska fjöldans.“ Það þarf ekki stóran hóp af fólki til að ná verulegum framförum í jafnvel erfiðum málum. Líklega er þetta hvergi skýrara en í þeirri stefnu heimspekináms sem kallast P4C eða Heimspeki með/fyrir börnum/börn. Þá er myndað „samræðusamfélag“ sem byggir á fáum, einföldum samskiptareglum og almennri skynsemi (ogkurteisi) sem í sameiningu kafar niður í mál og greinir þau, flettir í sundur og leitar að nýjum flötum.

Með örlítilli þjálfun geta mjög ung börn jafnvel orðið samræðumeistarar sem tileinka sér frumlega, gagnrýna og uppbyggilega hugsun í samfélagi við aðra.

Þótt 63 sé lág tala þá felst sú grunnhugsun í lýðræðispælingunni að það sé nógu stór hópur til að viska fjöldans nái að stýra för. Jafnvel hjá þjóð sem stefnir ótrauð á hálfa milljón íbúa. Og ég held að það sé nógu stór hópur. Vandinn er að þannig er það ekki í raun. Og við erum af einhverjum ástæðum reglulega blind fyrir ástæðum þess.

Segjum sem svo að við ætluðum að innrétta herbergi fyrir hóp fólks af tiltekinni stærð, segjum tíu manns. Við fáum ekkert að vita um fólkið fyrirfram. Raunin yrði væntanlega sú að við myndum innrétta herbergið eftir okkar höfði. Ef við værum sérlega hugulsöm myndum við gæta þess að hafa aðstöðu fyrir hreyfihamlaða, afþreyingu fyrir sjóndapra eða heyrnarskerta eða aðstöðu til að skipta um bleiur – úr hjólastól. Segjum svo að í ljós kæmi eftir að við værum búin að innrétta herbergið að það er biðsalur fyrir næturvaktina hjá miðbæjarlöggunni. Eftir helgina væri herbergið væntanlega í rústum. Allt fíneríið brotið og bramlað og búið að kúka á bleiuskiptistöðina. Við fengjum síðan það hlutverk að endurhanna herbergið fyrir næstu helgi. Það mætti kalla óvenjulega mikla trú á meðbræðurna ef herbergið væri í það skiptið mikið meira en nokkur naglföst húsgögn, stálklósett og hugsanlega búr.

Bygging sem gerð er fyrir það versta í fólki hefur sáralítið aðdráttarafl fyrir það besta í fólki. En bygging sem hönnuð er utan um það besta verður fljótt eyðilöggð ef hinir verri komast í hana.

Þetta er vandi alls stjórnarfars.

Á Alþingi sitja 63 einstaklingar sem ættu að vera einkennandi fyrir íslenska þjóð. Fólk með mismunandi skoðanir á ýmsum málefnum sem raðast saman í fylkingar eftir nokkrum grundvallarreglum. Fólk sem á að nýta visku fjöldans til þess að tryggja að landinu sé stjórnað sæmilega skynsamlega og sómasamlega.

Raunin er auðvitað sú að með tíð og tíma hefur öll hugsjón um fagurt stjórnarfar á landinu þokað fyrir hrossakaupum, barningi og rætni. Stjórnmálamenn láta ráðast af „hagsmunum“ en ekki „hugsjónum“ eða einu sinni brjóstviti. Hagsmunirnir eru notaðir er trójuhestar fyrir hugsjónirnar. Mönnum er seld sú ævagamla ranghugmynd að menn geri mest gagn með því að taka þátt í leik sem heitir pólitík – því þótt hún sé kannski á stundum pínu skítugur leikur þá standi menn áhrifslausir utan hennar.

Pólitík er arfi í skrautblómagarði. Og talandi um slíka garða. Hversu margir þingmenn ætli láti sig garðinn aftan við þinghúsið einhverju varða? Þessi garður var gerður af þingmönnum sem þannig ráðstöfuðu samskotafé frá almenningi. Fyrstu misserin var nostrað við þennan garð. „Æðstu“ menn þjóðarinnar krupu í mold og drullu við að reita upp arfa og hlúa að skrautblómum til þess að almenningur á landinu gæti komið til Reykjavíkur og séð aurana sína verða að einhverju innblásnu, framandi og fallegu.

Í dag er þessi garður safn. Þingmennirnir okkar tölta inn í hann þegar taka þarf hópmynd af þingflokknum og standa þá gjarnan bísperrtir á glansandi lakkskóm eða stingandi hælum á miðjum grasfleti með þinghúsið í bakgrunni. Hvorki þeir né ljósmyndarinn gefa gaum að gróðrinum sem aðrir sjá um að sinna.

Það þarf ekki nýja þingmenn. Það þarf ekki nýja stjórnmálaflokka. Hið gersamlega útúrkú-ýkta bil á milli hugsjónastrauma í íslenskri pólitík er varla meira en svo nemi muninum á að versla í Bónus eða Nettó. Síðast í dag sá ég áskorun á netinu til þeirra sem gátu hugsað sér að sofna á verðinum og hleypa „hinum“ að. Allar slíkar áhyggjur byggja á tálsýn. Tálsýn um mun sem enginn er.

Venjulegar þingkosningar á Íslandi snúa að því hvort maður kýs blátt bindi eða rautt – eða í mesta falli þverslaufu.

Það þarf ekki aðra þingmenn eða öðruvísi þingmenn. Það eina sem þarf er að þingmenn fari að haga sér aðeins öðruvísi. Ef þeir gera það skiptir ekki öllu máli hverjir þeir eru.

Þú myndir ná meiri árangri við stjórn landsins og ná fram meiri siðbót með því að velja fólk af handahófi úr þjóðskrá – ef þér tækist að fyrirbyggja það að það tæki upp ósiði þingmannanna.

Thoreu sagði:

Ég tel að við eigum að vera menn fyrst og þegnar svo. Það er ekki eftirsóknarvert að rækta virðingu fyrir lögunum til jafns við hið réttláta. Á hverri stundu ber mér aðeins að gera það sem ég tel rétt. Það er alkunna að flokkar eru samviskulausir þótt flokkar samviskusamra manna séu flokkar með samvisku.

Þessi æra einstaklingsins er grunnurinn að því að hópurinn sem heild komist áleiðis í rétta átt.

Í engum stjórnmálaflokki, engum þingmeirihluta býr slík göfgi að það réttlæti það viljaframsal sem þingmenn gangast undir. Þessi leikur um að ná og halda meirihluta og þar með völdum er stórskaðlegur. Leikur sem gerir það að verkum að almenn skynsemi, kurteisi, sáttfýsi og virðing er lögð á hliðarlínuna. Leikur sem veldur því að þeir, sem þó hafa hugsjón, marsera í takt við hina í þeirri von að fá einu sinni að ráða hvernig er gengið.

Það sem þarf í íslensk stjórnmál er fólk sem ætlar að slaka á og hætta þessum stjórnmálastælum, yfirdrepsskap og hrossakaupum og vera bara venjulegar manneskjur inni á þingi. Leggja sitt af mörkum til alvöru umræðu. Hlusta og tala. Fólk sem tekur undir góðar hugmyndir. Styður þingfélagana þvers og kruss og tekur ekkert mark á flokkslínum. Talar um hlutina eins og þeir eru og skrúbbar ekki raddböndin á sér upp úr dobbelspík.

Það þarf fólk sem heklar dúka á naglföstu borðin, þótt það þýði að einhver af hinum fautunum muni líklega rífa hann af og skeina sér á honum. Það þarf fólk sem færir viðkvæmnina og fegurðina inn í ískalt steinhjarta þinghússins. Það þarf fólk sem er tilbúið í friðsamlegt en algjört andóf gegn þeim ósiðum sem sem þingið hefur komið sér upp.

Það þarf venjulegt fólk.

Heimska hópsins á að víkja fyrir visku fjöldans. Lítil börn geta það. Því ekki fullorðið fólk?

Hlutverk okkar, kjósandans, er að hætta að vera klappstýrur fyrir ósiðina. Hætta að láta sem við vitum ekki að fögru fési stjórnmálaflokks sem að okkur snýr fylgir fúll bakhluti sem dritar yfir allt sem er gott og fagurt. Við eigum að hætta að vera meðvirk í þessu óholla, slítandi leiðindaandrúmslofti sem umlykur stjórnmálin. Byrja að trúa því að stjórnmálamenn geti betur. Og í framhaldinu – gera þá kröfu á þá að þeir geri það.

Jólafrí trúleysingjans

2011-12-19T20:25:00.001Z

Hún poppar upp reglulega röksemdin um að trúleysingjar lifi einhverskonar hræsnisfullu sníkjulífi á hátíðisdögum annarra. Trúleysingi ætti, skv. sumum, að vera í vinnunni, þegar trúaðir halda frelsara sínum afmælisboð.

Þessi röksemd virðist gefa sér (eigi að vera einhver broddur í henni) að guðstrúnni eigi að fylgja kjarabætur. Að sá sem trúi á Guð eigi að leggja minna af mörkum, vinna minna en annað fólk. Nema auðvitað menn séu að segja að trúlausir eigi að taka sín frí á öðrum dögum en þeir sem þykjast vera í trúarfríi.

Sem er álíka gáfulegt og að ætlast til þess að fólk með viðkvæma húð hætti að taka sér sumarfrí í júlí og ágúst og að bindindismenn hætti að fá helgarfrí.

Annars hefur mér sýnst að það fólk sem velur sér „kristilegustu“ ævistörfin sé einmitt fólkið sem ólíklegast er til að vera í fríi á jólunum.

Jólasveinar knúzins.

2011-12-18T20:52:00.002Z

Hvað sker sig úr?

Svar: Aðeins ein af þessum ádeilum er fyndin, laus við biturð og „rasisma.“ Sú í miðjunni.

Heimspekileg pæling um stjórnarfar

2011-12-15T12:42:00.000Z

Manninum hefur, líklega einum dýra, tekist að öðlast sæmilegt vald yfir umhverfi sínu með hugsuninni einni saman. Hann getur skilið, spáð og grúskað – og forritar sjálfan sig í sífellu til að áhrifin séu sem skilvirkust. Hæfileikinn er svo rótgróinn í okkur að við verðum sjaldnast vör við hann – til þess þarf eitthvað afbrigðilegt eða svakalegt að gerast. Það er helst þegar einhverjar hörmungar eða veikindi eiga sér stað að þessi dúsa, sem veitir okkur öryggiskennd og lífsnæði, er rifin úr munninum á okkur og við upplifum berskjaldað valdaleysi sem ristir okkur ofan í kviku. Samt eru valdmörkin augljós ef maður hefur augun opin. Maður upplifir þau meira að segja við hversdagslegan viðburð eins og lottóútdrátt. Þar sem maður sér hverja töluna koma upp (og reynir jafnvel í huganum að spá fyrir um þær jafnóðum) og þegar þær eru allar komnar á sinn stað þá leikur sú hugmynd sér í kollinum á manni að nú búi maður yfir verðmætri þekkingu – þessar tölur hafi enda verið milljóna virði – fyrir nokkrum mínútum. En nú er þekking á þeim verðlaus. Þessi skörpu skil eru annarleg og ögn ónáttúruleg enda gufa verðmæti ógjarnan upp í náttúrunni. Og hugsunin er náttúruleg fyrst og fremst. Vonin hefur örugglega reynst þróunarlega hagstæð þótt hún sé á stundum órökrétt.

Nema hvað, samfélög manna byggja oft að verulegu leyti á því að menn hamast við að ná valdi yfir umhverfi sínu. Bæði til áhrifa og til skilnings. Við köllum þá sem afla sér óvenju víðtæks skilnings „sérfróða“ eða „sérfræðinga“ og aðhyllumst næstum forngrísk viðhorf til þeirra. Það var sama hve Sókrates hamaðist á öllu því sem menn gengu að sem gefnu það var eitt viðhorf sem einhvern veginn virtist alltaf til marks um hreina og tæra skynsemi. Ef hugsa þurfti um hest átti að fá hestasérfræðing, ef smíða átti flautu átti flautusmíðasérfræðingur að sjá um það.

Hvort þessi sérfræðihyggja er óumdeilanlega skynsamleg tel ég heilmiklum vafa undirorpið. En hversu skynsamleg sem hún er þá er hún ekki viðvarandi leiðsögn eða lausn nema fámenni eða einsleitni komi til. Því hvernig á að smíða flautu þegar flautusmíðasérfræðingarnir eru tveir – og þá greinir verulega á?

Við höfum ekki náð að leysa þann vanda.

Og það sem meira er þá tel ég að viðhorf okkar í slíkum málum séu meingölluð og blekkjandi – og að þekking sérfræðinga sé einmitt ekki nýtt til leiðsagnar og framfara – heldur til að viðhalda stöðnun og ráðaleysi.

Stundum er sagt að sigurvegararnir skrifi söguna. Það er vafalaust rétt. En það er samt aðeins angi af stærra máli – því hvernig sagan er skrifuð þótt engum sigri eða tapi sé til að dreifa. Sagan er nefnilega skrifuð þrisvar. Fyrst er gert framvirkt uppkast. Síðan er hún rissuð upp. Loks er hún hreinskrifuð. Uppkastið er gert áður en sagan á sér stað. Rissið meðan hún gerist og hreinskriftin eftir á.

Allt er þetta löðrandi í vanda. Oft á tíðum ræður uppkastið sögulokunum, þótt sagan hafi enn ekki átt sér stað og jafnvel þótt sagan hafi í raun ekki verið í neinu stórkostlegu samræmi við uppkastið. Það má alltaf velja úr það sem passar best. Það er mjög erfitt að skrifa söguna jafnóðum því að til að skrifa þarf samhengi og samhengið er ekki ljóst fyrr en eftir á og jafnvel þá þarf maður að gæta sín á því að samhengið sé sprottið af sögunni sjálfri en sagan ekki mótuð af gefnu samhengi.

En erfiðast er þetta fyrir okkur, almenning. Sem hlustum á greinendur og sérfræðinga skapa samhengi og gera uppköst á hverjum degi. Og sjáum strauma fólks haga lífi sínu eftir þessum uppköstum. Því þegar við brennum okkur á vondum ráðum er svo voðalega erfitt að læra af reynslunni. Ástæðan fyrir því er í sjálfu sér ekki flókin.

Þegar við horfum til baka tökum við best eftir því sem er óvenjulegt eða ofsafengið. Og það er, eðli málsins samkvæmt, það sem verst er að spá fyrir um. En eftir á er það svo barnslega augljóst. Sérstaklega þegar maður greinir orsakakeðjur og kafar í málflutning og umræðu.

Stóri misskilningurinn er tvíþættur. Í fyrsta lagi að augljós orsakakeðja, rakin afturábak, sé eins augljós þegar hún er rakin áfram. í öðru lagi að orsakakeðjur séu augljósar yfirleitt.

Þegar íslenska bankakerfið hrundi var skrifuð rannsóknarskýrsla þar sem bent var á misfellur og mistök, vanrækslu og vonda siði. En allt var þetta auðvitað rakið í vissu þess að allt sprakk í loft upp. Og vissulega voru ótal færi til að milda fallið og jafnvel koma í veg fyrir það. En vandinn er sá að á hverju augnabliki stóðu ótal leiðir opnar og þær leiðir sem farnar voru ekki síður rökstuddar og skiljanlegar en hinar, sem hefðu skilað betri árangri.

En þá benda menn gjarnan á spámenn. Fólkið sem varaði við hruninu og var á móti veigamiklum atburðum í orsakakeðjunni sem leiddi til hruns. Þetta fólk fær skyndilega áheyrn og virðingu og menn vilja að það ráði ferðinni hér eftir, enda sé það búið að sanna sig. Og svona menn eru dregnir fram næstum daglega. Einhverjir hagfræðingar eða spekingar sem spá nýrri og nýrri kreppu.

Auðvitað eru einhver dæmi þess að einhverjir séu betur upplýstir en aðrir og bendi á það sem öðrum yfirsést. En hitt er eiginlega algengara að ekki sé um neina upplýsta ábendingu að ræða – heldur aðeins almenn viðhorf sem þarna vill svo til að hitta nærri naglanum.

Þeir sem þola ekki fótbolta telja skoðun sína rökstudda í hvert sinn sem slys verður á fótboltavelli eða ljótt brot eða annað vesen. Þeir sem elska bækur telja að Harry Potter sanni það að bókin sé langtþvífrá dauð. Þeir sem hatast við kapítalisma telja kreppuna sanna málflutning sinn.

Þegar staðreyndin er sú að þegar mögulegar niðurstöður eru takmarkaðar þá mun alltaf einhver vera staddur fyrir tilviljun þar sem boltinn stoppar í rúllettuhjólinu. Það munu alltaf einhverjir hafa hrópað töluna 19 rétt áður en lottókúlan birtist og það munu alltaf einhverjir hafa varað við þenslu, verðbólgi, atvinnuleysi eða stöðnun þegar hún á sér stað.

Það að einhver hafi varað við einhverju er í sjálfu sér engin sönnun þess að spádómsgáfa þeirra sé betri en annarra. Það þarf ekki einu sinni að sanna að áhættan hafi ekki verið verjandi þrátt fyrir að illa hafi farið.

Það ringlar okkur sem samfélag ógurlega að vera sífellt að leita að sérfræðingum og spámönnum. Það viðheldur nær óbreyttu ástandi stöðnunar þar sem forsenda þess að hlutir séu hugsaðir upp á nýtt eru einhverskonar vandræði eða hrun. Það hlýtur að vera hægt að skapa samfélag þar sem hlutir þurfa ekki að enda illa til þess að menn þori að breyta eitthvað til.

Ég held að stjórnmál, fjölmiðlun og önnur opinber mál hefðu gott af því að draga lærdóm af því sviði mannlegrar breytni sem lengst hefur komist frá því að vera ofurseld spámönnum, -kerlingum og hjátrú. Og þá meina ég raunverulegan lærdóm. Hagfræðingar og stjórnmálafræðingar hafa í dag oft minni áhrif á stjórnmálin en stjórnmálin hafa á þá.

Aðall vísindalegra aðferða er ákveðinn heiðarleiki og lokun fyrir undanbrögð. Menn þurfa að standa skil á aðferðum sínum gagnvart öðrum ef þeir vilja að niðurstöðurnar séu teknar gildar. Gegnsæi er grundvallaratriði. Tilraunagleði og fjölbreytni er nauðsynleg enda ganga vísindi að því sem gefnu að það sé töluvert fleira sem menn vita ekki en það sem þeir vita. Og þegar mann telja sig komna á slóð einhvers merkilegs eru menn tilbúnir að leggja mikið af mörkum til að prófa sig áfram – þó ætíð fullvissir um það að þeim gæti skjátlast. En að hafa rangt fyrir sér eru ekki mistök – og ekki einu sinni endilega vanhæfni – heldur fullkomlega eðlileg og nauðsynleg leið til þess að safna þekkingu og gera jarðvegin frjóan fyrir framfarir. Enda er aðalatriðið ekki það að vísindamaðurinn sé innblásinn spámaður með nærri ofurmannlega hæfileika. Aðalatriðið er að vísindamaðurinn noti aðferðir sem skila árangri.

Þar sem líf og dauði liggur við hafa menn löngu áttað sig á að þessi aðferð er sú eina sem verjandi er. Læknar „spinna ekki“ skurðaðgerðir á staðnum. Björgunarsveitir treysta ekki á hugboð. Menn byggja á bestu þekkingu, tilfinningu og innsæi – en síðan sjá „aðferðirnar“ til þess að jafnvel þótt hugboðið reynist rangt þá halda menn áfram. Ef týndur ferðamaður finnst ekki á afmörkuðu svæði þá eru skýrar vinnureglur um það hvað gerist næst.

Það er mín skoðun að það sé löngu kominn tími á það að við hættum að leita að spámönnum og láta samfélagið snúast um persónur og flokka – og að við tileinkum okkur nýja aðferð. Aðferð sem er fyllilega samþættanleg við fulltrúalýðræði. Að menn taki upp andann í hinni vísindalegu aðferð. Að menn tileinki sér tilraunagleði, skipti út fullyrðingum fyrir tilgátur, tileinki sér gegnsæi og læri af því sem ekki heppnast. Og þurfi að undirgangast þá kröfu að til að mark sé tekið á niðurstöðum þeirra þá fylgi þeim nákvæm lýsing á aðferðum og forsendum.

Ég eftirlæt lesendum mínum að meta að hve miklu leyti stjórnsýsla, fjölmiðlun og stjórnmál eru með þessum hætti nú þegar.

Máttur „fjöldans“

2011-12-11T12:08:00.001Z

Sú ákvörðun Pressunnar að birta myndina af kærustu Gillz og stúlkunni sem kært hefur þau fyrir nauðgun tók, illu heilli fyrir Binga, ekki mið af því að þótt flestir hafi viljað sjá þessa mynd þá vill næstum enginn gangast við þeim vilja opinberlega.

Við höfum enda tvær fréttaveitur. Stór hluti fólks eyðir mikilli orku og tíma í að súrra sig fastan við sífellt fleiri þræði í þeim neðanjarðarköngulóarverf sem í raun og veru miðlar öllum upplýsingum á þessu blessaða landi. Þær upplýsingar sem rata inn í almennar fréttir hafa oft velkst í hinum vefnum dögum og jafnvel vikum saman áður en einhver fréttamaður ákveður að kippa þeim inn í sviðsljósið.

Það tekur örfáa daga að koma einhverju krúttlegu myndbandi frá einum til næstum allra á feisbúkk. Opinberlega er þjóðin hugfangin af kettlingamyndböndum, smábörnum og eineltisfórnarlömbum. Óopinberlega eru menn að dreifa gróusögum, rógi og slúðri á eldingarhraða á spjallinu – hvort sem það er á feisbúkk eða á kaffistofunni.

Ástæða þess að Pressan átti ekki að birta myndina hefur í sjálfu sér ekkert með skoðun þjóðarinnar á því að gera. Bingi hélt hann væri að endurtaka leikinn frá því nokkrum dögum áður þegar hann lét nafn hins meinta nauðgara leka út þegar enginn annar þorði. Sú afhjúpun vakti almenna lukku og varð öðrum til eftirbreytni.

Ástæða þess að Pressan gerði rangt var að þótt sambandið á milli kaffistofanna og opinberrar fjölmiðlunar sé oft illútreiknanlegt og kvikt þá er engum slíkum misskilningi til að dreifa í sambandi fjölmiðla og réttarfars.

Fjölmiðlar eiga vissulega að greina frá dómsmálum og veita dómstólum aðhald. Þeir eiga að fjalla um dómsmál eins og önnur mál. En þegar kemur að viðkvæmum málum eins og kynferðisbrotum eiga þeir að hafa vit á að láta þau vera þar til niðurstaða er fengin. Þeir eiga ekki að fóðra múgsálina. Þegar fólk verður fyrir stóru persónulegu áfalli á það undantekningalaust að fá frið til að díla við það ásamt sínum nánustu.

Aðstandendur þeirra sem sakaðir eru um nauðgun eða þeirra sem verða fyrir nauðgun eiga ekki að þurfa að bíta í kinnar sínar og sammælast um að tjá sig ekki um málið opinberlega þrátt fyrir mikla ögrun frá þeim galgopum og bjánum sem fjölmiðlar bjóða þá velkomna á svið.

Frammistaða Binga-veldisins í málinu er til háborinnar skammar og öll iðrun er algjörlega óeinlæg. Þeirra eini harmur stafar af fjárhagslegu tapi.

Samt hef ég enga sérstaka velþóknun á þeim múg sem nú ryðst fram og heimtar að menn hætti að skoða Pressuna og gera sitt besta til að svelta hana til bana.

Ég sá fólk nýlega afhjúpað á feisbúkk og „sakað“ um að eiga læk á feisbúkksíðu Pressunnar. Feisbúkkvináttan sögð í húfi ef menn leiðréttu þetta ekki hið snarasta. Auglýsendur voru sakaðir um að gera ljótt hverja þá klukkustund sem þeir létu líða án þess að rifta samningum við fjölmiðilinn. Þeir auglýsendur sem bökkuðu út voru hylltir og slógu tvær flugur í einu höggi. Hættu að borga fyrir auglýsingu og fengu aðra ókeypis. Ég veit síðan ekki hve oft þessum blessaða undirskriftalista var troðið í andlitið á mér.

Niðurstaðan varð að fylgismenn Pressunnar á FB fóru úr 25 þúsund í 22 þúsund og samsvarandi fjöldi skrifaði á undirskriftalistann. Þetta er ca. þriðjungur af fjölda meðlima í kaþólsku kirkjunni. Og það er full ástæða til að ætla að sá fjöldi fólks sem raunverulega vill sjá Pressuna harkalega refsað vegna málsins sé ekki mikið meiri en þetta.

Fjölmiðlar gegna fleiri skyldum en að láta viðkvæmt fólk í friði. Þeir eiga heldur ekki að verða málpípur fyrir ofstæki, ofsóknir eða áróður. Fjölmiðill á að standa með fréttamati sínu (og hafa eitthvað fréttamat til að byrja með) og sýna sjálfstæði.

Ég las einu sinni viðtal við konu sem blöskraði íslenskt samfélag. Hún hafði búið í BNA í einhver ár og treysti sér varla til að versla í Bónus vegna þess að börnin hennar þurftu að ganga gegnum þá eldraun að sjá (að hennar mati) hardkor klám á forsíðum blaðanna sem voru til sölu við kassann. Konur í efnislitlum fatnaði voru meira en hennar ameríkanseruðu taugar þoldu.

Ísland er fullt af litlum eins prósents sellum sem vilja stýra fréttamati og viðhorfum. Hlutverk ábyrgra fjölmiðla á að standa vörð um 99% í hvert sinn sem 1% vill taka stjórnina. Það hefur gengið mjög misvel. Eiginlega oftast hörmulega.

Eitt af því sem fjölmiðill þarf að gera til að standast slík áhlaup er að hafa sjálfstætt fréttamat og skoðun. Einhver prinsipp sem auglýsendur og aðrir fá ekki beygt. Alvöru, virka og faglega ritstjórn þar sem menn sæta ábyrgð ef þeir svíkja gildi miðilsins. Þeir verða að hafa einhverjar rætur þannig að þeir fjúki ekki burt eða bælist við það að einhver hópur blási til herferðar gegn þeim.

Því sá fjölmiðill sem reynir að styggja ekki neinn – hann segir ekkert af viti.

Og engin 1% sella. Ekki einu sinni 5% eða 70% sella á að hafa það vald að þagga niður í fjölmiðli.

Þeir sem gleðjast núna yfir því að „almenningur“ hafi tekið sér það vald að ritstýra fjölmiðli virðast horfa fram hjá þeirri einföldu staðreynd að ef það hefur virkilega áhrif á ritstjórnarstefnu fjölmiðils að einhverjir reiðir borgarar skrifi auglýsendum bréf og hvetji til að hætta að auglýsa þá um leið er verið að gera þá kröfu til fjölmiðla að þeir láti fjárhagslega hagsmuni stýra því hvað þeir skrifa.

Eins og það sé ekki búið að fullreyna þá aðferð.

Pressan mun að öllum líkindum standast þetta áhlaup. Það mun vara stutt og hafa lítil áhrif. Menn munu áfram nálgast þetta vandamál eins og til þess var stofnað. Með því að finna þá lausn sem fjölgar mest „smellum“ og í framhaldi af því auglýsingum.

Og allt verður nákvæmlega eins og áður,

Guðfræðin og glærurnar

2011-12-05T19:03:00.001Z

Vantrú er félagsskapur fólks sem hefur það að markmiði að andæfa kröftuglega allri boðun á yfirnáttúrulegum fyrirbærum. Innan Vantrúar eru meðlimir af mörgum sauðahúsum. Sumir eru kjaftaskar, aðrir með létta þráhyggju og enn aðrir ósköp venjulegir menn. Það geta flestir fundið galla að sínu skapi í fari þeirra sem mest hafa sig í frammi fyrir Vantrú.

Upp á síðkastið hefur félagsskapurinn verið útmálaður sem ofsa- og eineltissamtök sem stundi heilagt stríð gegn frelsi háskólamanna. Sumpart varðar umræðan háskólapólitík. Um það nenni ég eiginlega ekki að tjá mig. En merkilegri hluti umræðunnar er sá hvort Vantrú sé ofsa- og eineltissamtök.

Forsaga málsins var sú að kennari í Guðfræði birti glærur í kennslu þar sem hann málaði svona heldur óþokkalega mynd af Vantrú. Eitthvað fór hann glannalega með límið og skærin því Vantrúarmenn sem komust á snoðir um kennsluna (og sendu útsendara á staðinn) töldu freklega á sér brotið. Heimildavinnan væri með þeim hætti að hún ætti heima á sagnhaugnum sem verður til þar sem forspjallskennarar í háskóla flysja lestina af nýnemum – sem hvorki kunna að hugsa sjálfstætt né vitna í hugsanir annarra.

Ég renndi yfir þessar glærur. Mest af umkvörtunarefnum Vantrúarmanna fannst mér voðalegur væll. En þar með er ekki sagt að mér hafi þótt mikið til guðfræðikennslunnar koma – því þar var sami væll á ferðinni. Kennarinn hafði nokkuð fyrir því að mála verri mynd en efni stóðu til. Ég myndi ekki einu sinni blogga með þeim hætti sem kennarinn kenndi. Ég myndi skammast mín.

Svo líður og bíður. Háskólinn vandræðast með þetta allt saman og Vantrú hangir með skoltinn um slagæðina, guðslifandi fegið að hað hafa loks nappað guðfræðina í bólinu. Flugumaðurinn í guðfræðikúrsinum hafði fært klúbbnum „gullnámu“ bresta guðfræðinganna. En flugumenn eru af ýmsum sortum og þar sem Vantrúarmenn hlökkuðu yfir happi sínu sat einhver sveittur við að afrita þeirra persónulegu samtöl og leka í guðfræðingana á móti.

Þessi samtöl, þótti einhverjum, ekki bera vitni um smáðan hug þess sem órétti hefur verið beittur – heldur vera til marks um stráksskap og jörfagleði. Talað var um „heilagt stríð“ og þar fram eftir götunum.

Svo skrifaði einhver eitthvað í Moggann og svo aftur á mbl.is um raunir ofsótts háskólamanns og hatramman strákaklúbb með eineltistendensa.

Og ég sé á viðbrögðum feisbúkkvina að þessi grein hefur heldur slegið í gegn. Margir hafa greinilega haft horn í síðu Vantrúarmanna og gleðjast þegar því er snúið.

Kannski er ég kaldlyndur andskoti en ég vorkenni þessu ágæta guðfræðikennara voðalega lítið. En ég vorkenni Vantrú heldur ekkert rosalega heldur. Guðfræðikennarinn vann þessar „kærðu“ glærur með rassgatinu. Ef menn vilja kalla það „akademískt frelsi“ að mega það – þá só bí it. Vantú óð í málið með tittlingnum. Þeim fannst bara frekar spennandi að hafa nappað „andstæðinginn“ með buxurnar á hælunum. Alveg eins og guðfræðingunum finnst voða gaman að berja nú á Vantrú með stolnum einkaspjöllum.

Efnisatriði málsins eru næstum alveg ófrjó. Það er nákvæmlega ekkert hugvekjandi eða spennandi við þrætur guðfræðideildar HÍ og Vantrúar. Deilan er væll og formsatriðatuð.

En það er einn munur á framgöngu guðfræðikennarans og Vantrúar. Vantrú er vissulega sekt um að leita að einhverju, bara einhverju, til að koma höggi á óvininn. Guðfræðikennarinn lét sér ekki nægja að leita að einhverju – heldur bjó hann til það sem upp á vantaði.

En það er svosem ekki bara í guðfræðinni sem það tíðkast.

Nauðganir og völd

2011-12-04T10:33:00.001Z

Femínismi er auðvitað ekkert eitt. Pólitískur femínismi er á íslandi mjög marxískur. Í raun líklega lífsseigasta raunverulega marxíska hugmyndafræðin. Nema að í stað stétta eru komin kyn.

Marxískar baráttustefnur hafa það flestar að markmiði að leggja sjálfar sig niður. Fall þeirra er falið í draumum þeirra. Þegar draumasamfélagið næst verður baráttan óþörf. En þessu fylgir oft það viðhorf til þess samfélags sem draumasamfélagið á að leysa af hólmi að það sé óþarft og gagnslítið.

Vandinn er að marxísk draumasamfélög hafa tilhneigingu til að verða aldrei að veruleika af þeirri einföldu, sálfræðilegu ástæðu að þótt menn séu vissulega ginnkeyptir fyrir marxisma þegar kúgunin og misréttið er áberandi og augljóst – þá kasta menn af sér marxismanum eins og notuðum gúmmihönskum um leið og frelsi þeirra er komið yfir ákveðið mark og hafna þeirri löngu eyðimerkurgöngu til fyrirheitna landsins sem tekur við þegar mesta okinu er létt. Það er nefnilega grundvallarvilla byggð í marxismann – sú að kúgað fólk vilji bæði aflétta kúgun sinni og búa til draumaland. Sem er álíka hugsanavilla eins og að halda að langt leiddir fíklar muni, nái þeir að sigrast á fíkn sinni, allir vilja verða vammlausir menn. En það er aðeins í svefnrofum vímunnar sem fíkillinn verður hálfheilagur – fyrr eða síðar poppar ísjaki persónuleika hans upp á yfirborðið aftur.

Þetta snýst ekki um konur

Lang mest af andúð á femínistum á Íslandi er andúð á róttækum, marxískum málflutningi. Sem kemur konum ekkert við. Og flestir andstæðingar femínista gera þá barnalegu hugsanavillu að greina ekki þarna á milli. Það er augljóst að marxísk stefna sem skiptir út öreigum fyrir konur höfðar frekar til kvenna en karla og hljómar meira sannfærandi úr munni kvenna en karla – en það verður aldrei hægt að fullyrða að stefnan sé á nokkurn hátt einkennandi fyrir konur. Nokkrir andstæðingar femínisma ganga svo langt að afgreiða skilningsleysi sitt gagnvart femíniskum kreðsum sem sannindamerki um það að konur búi ekki yfir skynsemi og rökhugsun. Sem er argasta bjánabull. Marxískur femínismi er næsta fullkomlega rökrétt hugmyndafræði. Að minnsta kosti jafn rökrétt og allur annar marxismi. En hann er ekki einföld hugmyndafræði. Því samfélög eru flókin og margvísleg og þótt maður beiti fáum og einföldum grundvallarreglum þá geta niðurstöðurnar orðið margar og margvíslegar. Af því leiðir að marxismi verður oft mótsagnarkenndur og erfiður viðureignar, sérstaklega þegar kúgunin hættir að vera augljós.

En það sem þeir gera sem sífellt tönnlast á „femínistamussukerlingum“ og nota ævinlega kynferði sem skammaryrði – er að gefa, ranglega, til kynna að þetta snúist um konur og lesti þeirra. Og þegar þú ræðst sífellt á kynferði málshefjanda þá veistu í fyrsta lagi ekkert hvað þú ert að ráðast á – og í öðru lagi staðfestir þú aðsóknarkennd þeirra kvenna sem virkilega halda að þær tali fyrir munn allra kvenna. Og þú leggur þínar pensilstrokur í púkk þeirrar bjöguðu heimsmyndar sem býr að baki hatrammasta áróðrinum.

Leitið og þér munuð finna

Marxismi gengur út frá því að sjálft samfélagið sé blint fyrir misréttinu. Að því leyti á stefnan meira skylt við opinberanir en stjórnmál. Drifkraftur hans eru einstaklingar sem fá opinberun, sjá ljósið. Oft með persónulegum og dramatískum hætti. Þá meikar skyndilega samfélagið sens á nýjan hátt. Allt er skoðað með þeim gleraugum að leitað er að sannindamerkjum þess að einn hópur hafi komið sér betur fyrir í samfélagsvefnum en annar.

Hvað varðar augljóst ranglæti þá blasir órétturinn við. En um leið og ranglætið hættir að verða augljóst þá þurfa menn að leita með vasaljósi og stækkunargleri. Og þá þarf ekki að koma á óvart að menn finna það sem þeir leita að. Sérstaklega í hinum pólitíska armi hugmyndafræðinnar. Og enn hefur það ekkert með konur að gera – þetta er ekki einu sinni bundið við marxisma. Þetta er almenn mannleg tilhneiging sem meira að segja grandvörustu, rökhugsandi karlar brenna sig stundum á. Frægasta dæmið er líklega franski ónæmisfræðingurinn Jacques Benveniste sem uppgötvaði, sér og öðrum til mikillar furðu, að hreint vatn gat virkað sem ofnæmislyf. Benveniste fór algjörlega rökrétt og vísindalega að öllu og endurtók tilraunir sínar og fékk alltaf sömu niðurstöðu – sem gladdi hómópata gríðarlega mikið. Það var ekki fyrr en eftir miklar athuganir að gallinn fannst. Ástæða þess að Benveniste fann minni vatns var sú að hann var að leita að því.

Og þannig hafa pólitískir, marxískir femínistar fundið hver sönnunargögnin á fætur öðrum um það að samfélagið sé betra fyrir karla en konur. Það er óralangt síðan menn fóru hreinlega að finna hvern merkjanlegan mun á meðförum á kynjunum og skilgreina hann sjálfkrafa körlunum í hag. Nýlegt dæmi um það er fabúlering Sóleyjar Tómasdóttur um yfirvinnumun kynjanna hjá Reykjavíkurborg. Sem hún vill jafna með því að stöðva yfirvinnu. Í því dæmi glittir nefnilega í Draumalandið. Launamunur kynjanna hefur nefnilega yfirleitt verið ræddur sem ranglæti gagnvart konum – því að karlar eigi greiðari aðgang að fé og í gegnum það að lífsgæðum. En Sóley er komin skrefinu lengra – enda veit hún að lengri vinnudagur þar sem karlinn aflar fjár (sem síðan fer í flestum tilfellum í sameiginlega neyslu fjölskyldunnar og konan hefur raunar betri tök á að nýta því hún vinnur minna) verður ekki skilgreindur sem þægilegri og betri staða karla en kvenna. Það er ekkert sérlega aðlaðandi við það að þurfa að vinna lengsta vinnudag í Evrópu vegna þess að viðhorf til vinnu á Íslandi er galið. Jafnvel þótt mælanlegt einkenni þess séu hærri laun karla en kvenna. Mjög margir karlar vildu frekar vinna minna og eyða meiri tíma með fjölskyldum sínum – að ég tali ekki um þegar börn þeirra eru veik eða þurfa á sérstakri umhyggju að halda. Það mætti færa mjög sannfærandi rök fyrir því að margt við íslenskan vinnumarkað sé mannfjandsamlegt og að sá hluti hans bitni frekar á körlum en konum.

Og þegar komið er að þessum mörkum þá gera flestir pólitískir, marxískir femínistar sér grein fyrir því að hér þurfi að grípa til ómengaðs marxisma. Jöfnuður verður markmiðið. Punktur.

Hugsanavillur marxískra femínista

Fyrri hugsanavilla marxískra femínista er þegar komin fram. Hún kemur femínismanum ekkert við – heldur er skilgetið vandræðabarn marxisma. Sú staðreynd að hann er þá aðeins sannfærandi þegar okið er raunverulegt og kúgunin aðkallandi. Við þær aðstæður má knýja fólk til verka. En um leið og jöfnuður er í sjónmáli þá vill fólk dreifast um allar trissur og þá þarf að halda mönnum í skefjum. Og með afli ef annað dugar ekki til. Það er ástæða þess að marxismi hefur hvergi á jarðarkringlunni skotið rótum nema alræði hafi fylgt í kjölfarið. Marxistarnir eru eins og hvítasunnumennirnir í samfélaginu sem bjarga verst stöddu fíklunum og gefa þeim nýtt líf – en mannlegt eðli sér til þess að hvítasunnusöfnuðir verða aldrei mjög stórir og ennfremur að þeir munu fyrr eða síðar smitast af vömmum þess.

Seinni hugsanavillan er ályktunarvilla. Sú, að fyrst samfélagið sé karllægt og andstyggilegra konum, og samfélagið sé eins og flókið míkadóspil þar sem ekki er hægt að hreyfa við einum pinna án þess að fleiri fari af stað – þá hljóti einstakar stofnanir og stofnar samfélagsins að stuðla að kynjamisrétti.

Þess vegna gefa sumir, pólitískir femínistar ekki mikið fyrir mannréttindaskilning eða forsendur réttarríkisins. Þeir hugsa eitthvað á þá leið að fyrst þessir hlutir hafi ekki skilað meiri árangri fyrir hina kúguðu stétt kvenna þá séu þeir ekki aðeins gagnslitlir heldur skaðlegir.

Þetta kemur ofsalega skýrt fram í málflutningi þessa dagana þar sem því er haldið fram að sú regla að menn séu „saklausir uns sekt er sönnuð“ sé ofmetin. Enda gegni hún því hlutverki að verja sakamenn.

Það sýnir fram á verulegar andlegar ógöngur þegar menn láta eins og reglan um að sakborningur skuli njóta vafans sé hjóm. Það sýnir í besta falli fram á verulega skerta samfélagslega og sögulega vitund. Það er nefnilega rett að réttarkerfið hefur í sögulegu samhengi miskunnarlaust verið notað til að sinna hagsmunum ráðandi valdhafa. Það er meira að segja frekar stutt síðan menn fengu dóma fyrir að tala ljótt um fasista og koma þar með útflutningshagsmunum landsins illa.

Það er ekki eins og reglan um að sanna þurfi sekt hafi verið sett í þeim tilgangi að hin sterku öfl samfélagsins kæmu sér undan réttlætinu þegar svo ber undir. Hún var sett eftir mörghundruðára reynslu af geðþóttaréttlæti til að verja lítilmagnann. Þann veika.

Réttarkerfið er fjarri því að vera fullkomið. En vandinn liggur ekki í of mikilli vernd brotamanna. Jafnvel þótt það séu til glæpir sem erfitt er að sanna.

Áherslan á glæpi sem erfitt er að sanna er ekki nýtilkomin. Því það er bein fylgni milli þess hve auðvelt er að sanna glæp og afsanna hann. Og glæpir sem erfitt er að afsanna hafa verið bein braut kúgara til ofsókna gegnum tíðina. Orð gegn orði hefur orðið að áskorun kúgunarafla. Það er nefnilega oft hægt að fá fólk til að segja hvað sem er ef „hvatinn“ er nægur.

Það að menn séu saklausir uns sekt er sönnuð er ekki kúgunartæki. Það er nauðsynleg bólusetning gegn kúgun. Vandamál sem leiða til og spretta af nauðgunum verða ekki leyst með því að breyta sönnunarbyrði. Þau þarf að leysa á öðrum vettvangi og með öðrum aðferðum.

Skylda fræðilegra femínista

Marxískur femínismi er líka til sem fræðigrein. Og það eru raunar til margar aðrar útgáfur femínima. Ég tel að fræðilegur femínismi beri ákveðnar skyldur gagnvart pólitískum. Sem hann er ekki að sinna. Það er til dæmis skammarlegt að femínistar geti komið fram á sjónarsviðið og haldið því kinnroðalaust fram að líkurnar á að Egill eða Andri eða Jón hafi raunverulega nauðgað stúlku séu 98%. Og því sé meira en réttlætanlegt að díla við hann sem sekan mann. Og þessi tala 98% plús mínus prósent eða tvö er í sífellu borin fram sem röksemd fyrir því að „saklaus uns sekt er sönnuð“ eigi ekki við um nauðganir.

Þrátt fyrir slíkan málflutning og það að jafnvel sé vísað í fræðilegar „rannsóknir“ ítrekað og aftur þá virðist enginn í fræðaheiminum líta á það sem sitt hlutverk að benda á það að þessi málflutningur er verulega óvísindalegur og óheiðarlegur. Staðreyndin er sú að á bak við þessa tölu, 98%, eru engar faglegar vísindalegar rannsóknir. Ekki ein einasta. Í það eina skipti sem ég bað um rökstuðning fyrir þessari tölu var mér vísað á rannsóknir sem ýmist voru algjörlega óvísindalegar og snérust um eitthvað allt annað. Í einni rannsókninni var meira að segja tekið sérstaklega fram að hún snérist einmitt ekki um að rannsaka tíðni falskra ákæra og önnur reyndist þegar betur var að gáð snúast um flokkunarkerfi hjá varðstjóra á lögreglustöð og það hlutfall kvenna sem sendar voru burt án frekari skoðunar – en það voru aðallega verulega geðveikar konur sem sögðu að Jesús hefði nauðgað sér eða að þær hefðu verið kynferðislega misnotaðar af geimverum.

Meðmælalistar

Það er margt ógeðfellt við kynferðismál á Íslandi. Viðhorf til kynferðismála eru oft afar bjöguð – ekki bara hjá körlum. En við skyldum fara varlega í fordæmingu eða dómhörku þegar kemur að „óeðlilegu“ eða „ónáttúrulegu“ kynlífi.

Vissulega er nauðgun alltaf óverjandi og óréttlætanleg. Og það er full ástæða til að taka hart á nauðgurum.

Um daginn var ég á veitingastað og ég sá hvar unglingsstelpa sem var að afgreiða varð fyrir áreitni. Hún stóð og snéri baki í matsalinn þegar fullorðinn náungi sem mér sýndist vera yfirmaður hennar kemur aftan að henni og fer að nudda á henni axlirnar. Mér fannst strax eitthvað skrítið við þetta. Þá sé ég að hann grípur í síðuna á henni rétt undir handakrikanum og hún kippist við og snýst. Hann var miklu eldri en hún og líklega í valdastöðu yfir henni. Mér fannst þetta skýrt dæmi um það sem femínistar hafa verið að berjast gegn. Þrátt fyrir að stelpan hafi reynt að brosa að þessu þá fannst mér þetta svo óþægilegt að ég talaði við tvo menn sem ég þekki. Annar vinnur á staðnum og hinn vann þar og þekkir eigendurna. Ég gat auðvitað ekki verið alveg viss um að þau væru ekki par og að ég væri að misskilja eitthvað undarlegt daður sem kynferðislega áreitni.

En auðvitað voru þau ekki par. Sá sem vinnur þarna sagðist vita hvaða stelpa þetta væri og bætti við að það létu allir svona við hana. Og þá sagði hinn: „Nú, er þetta svoleiðis stelpa?“

Mig langaði til að berja hann. En þá bætti hann við að gaurinn sem ég lýsti hefði svosem verið þekktur af svona hegðun.

Ég bað þá að sjá til þess að eigendur staðarins fréttu af þessu og gerðu eitthvað í þessu. Í viðbót við það samdi ég tölvupóst til eigendanna.

Mér finnst áreitni af þessu tæi viðbjóðsleg og ólíðandi. Og ég er hjartanlega sammála marxísku femínistunum um vandann og nauðsyn þess að bregðast við.

En mér finnst verulega viðbjóðslegt að sjá að sú baráttuaðferð skuli nú poppa upp hjá baráttumönnum gegn kynferðisofbeldi sem ítrekað hefur verið notuð til að rægja fórnarlömbin. Gerðir hafa verið meðmælalistar, sem jafnvel eru birtir í blöðum, sem allir fela í sér ein skilaboð: „Hann myndi aldrei gera svona, ég þekki hann, en henni er trúandi til alls.“

Lausnin á þessum viðbjóði er ekki að koma fram og segja: „Honum er trúandi til alls, ég þekki hann, en líkurnar á því að hún sé að ljúga eru innan við 2%.“

Þetta er andstyggileg, smánarleg og óverjandi aðferð við að tækla kynferðismál. Og sá sem hagar sér svona er í fyrsta lagi að hefja dómsmál utan réttarkerfisins en líka að skora á „stuðningsmenn“ hins í drulluslag. Næsta skref gæti verið að stuðningsmenn „hans“ komi fram og segi að hann sé gúddí gæi en hún sé svona og svona.

Og hver er staða stúlkunnar þá? Þegar einhverjir vanhugsandi mannvinir eru búnir að koma fram og heita henni stuðningi vegna þess að gaurinn sem hún sakaði sé svoddan drullupeli og trúandi til alls? Hver ber ábyrgð á því ef nú koma fram aðilar og ráðast að mannorði hennar eins og búið er að ráðast að mannorði hans?

Niðurstaðan

Fólk á að hafa vit á því að þegja um það sem það ekki veit og skilur. Óskhyggja á ekki að ráða för í málflutningi um sakamál. Það er fráleitt að koma fram um leið og ásökun kemur fram (og það liggur ekki einu sinni fyrir kæra) og fullyrða að ásökunin sé til marks um hugrekki enda séu 98% líkur á að hún sé sönn og að „saklaus uns sekt sé sönnuð“ sé klisja. Það er líka fáránlegt að halda því fram að nú hljóti „valdaöfl“ í samfélaginu að vera á yfirsnúningi í að þagga málið niður.

Það er ekki þöggun að sleppa því að taka afstöðu til sakargifta þegar maður veit ekkert um málavöxtu. Það er ósköp eðlileg og viðeigandi þögn.

Það gerir mann ekki að stuðningsmanni nauðgara þótt maður telji að meira að segja þeir skuli njóta lagalegra réttinda og verndar. Það gerir mann að andstæðingi kúgunar.

Þess vegna mun ríkisstjórnin ekki springa...strax.

2011-11-29T22:56:00.001Z

Jón Bjarnason er í lygilega sterkri stöðu. Þrátt fyrir að á honum hafi dunið endalausar „stórubombur“ sem hafa sannfært hálfa þjóðina um að maðurinn sé ekki aðeins vanhæfur til að stýra nokkru flóknara en hjólbörum heldur ofan í kaupið verulega vitgrannur.

Jón Bjarnason er ekki í sterkri stöðu vegna þess að hann geti státað af neinum verkum eða verulegum hugsjónum. Allur styrkur hans er tilkominn af því einu að hann situr í dauðvona stjórnarsamstarfi sem hvorugur flokkurinn hagnast á að láta deyja ... alveg strax.

Það er mjög sérstakt að vera með skipstjóra og fyrsta stýrimann á dalli sem eru ósammála um hvar skuli landa aflanum. Það er óhætt að segja að ástandið um borð í slíkum dalli verður frekar eitrað – og verra eftir því sem nær dregur landi. Meðan verið er að lulla úti á rúmsjó geta menn látið sem samlyndið sé gott og blessað og pirrað sig yfir smámunum, eins og því hvort kaffið sé of þunnt eða of miklu kastað fyrir borð. En hver einasti skipverji hlyti að finna fyrir þrúgandi spennunni – og eftir því sem dagarnir og klukkutímarnir yrðu fleiri ættu höfðingjarnir tveir sífellt erfiðara með að sleppa stýrinu til hins.

Og nú hefur það gerst að spennan þrýstist upp á yfirborðið.

Alltíeinu láta menn eins og það sé einhver stórkostleg ósvinna að frumvörp séu samin af mönnum „úti í bæ.“ Samt vita allir að það er alsiða. Og menn láta sem það séu stórkostlega heilbrigð og heppileg vinnubrögð að fulltrúar framkvæmdavaldsins beri störf sín undir aðra fultrúa á öðrum sviðum og sérstaklega þá sem stýra stjórnmálaflokkunum. Svona eins og menn hafi gleymt að lesa skýrslu rannsóknarnefndarinnar um endalaus pólitísk og ófagleg afskipti af fagráðuneytum – sem á endanum lömuðu allt og fokkuðu öllu upp. Sem síðan leiddi til þess að menn hrukku til baka frá brunninni púðurtunnunni með kolsvört andlit og sögðu: „Þetta var ekki mín tunna.“

Það vita allir, sem ekki eru einfeldningar, að ástæða þess að menn vilja Jón Bjarnason burt er að hann hefur dregið lappirnar í því sem hann segir að sé innlimunarferli í ESB en hafi átt að vera aðildarviðræður. Hann er hraðahindrun – sem menn sjá tækifæri til að jafna út.

Og nú er staðan þessi:

Samfylkingin þarf að sprengja ríkisstjórnina á réttum tíma. Nú hafa allir aðrir flokkar sagt skilið við hugsjónina um ESB og því þurfa að fara fram kosningar á þeim tímapunkti að ESB-aðildarkosning sé yfirvofandi. Því þá mun Samfylkingin geta barist á því stefnumáli einu og sér og fengið fylgi frá hinum flokkunum. Framtíðin er ekki sérlega svört fyrir flokkinn ef hann nær að tóra fram að þeim tímapunkti.

En ef hann sprengir of snemma er afar ólíklegt að aðrir flokkar muni samþykkja að landa þessu máli með sama hætti og Steingrímur Joð hefur gert. Hann er því nytsamlegt „flón“ enn um sinn.

En VG er algjörlega á móti ESB (svona meira og minna) og því reynist Steingrími sífellt erfiðara að halda kúrsi. Og ef hann tekur afstöðu gegn Jóni Bjarnasyni þá er hann í raun að taka afstöðu með ESB. Sem myndi þýða það að flokkurinn gæti ekki með nokkru móti komið vel út úr kosningum. í raun og veru væri pólitískt sterkt af Steingrími að segja einu sinni að hann sé hættur að láta hóta sér fram og til baka af Samfylkingunni – þeir geti bara hætt þessu samstarfi ef þeir vilja. VG myndi fá miklu meira fylgi út á þá taktík þessi dægrin en með hinni taktíkinni að Steingrímur hlaupi um með múla á þá sem haga sér illa.

Átökin munu nefnilega bara aukast. Og sumir Samfylkingarmenn láta eins og þeir viti ekki hverjum þeir buðu upp í bólið hjá sér og spinndoktorast fram og til baka og kasta skít í róttæka VG-liða.

Samfylkingin myndi aldrei koma vel út úr kosningum núna...

...nema henni takist að láta svo líta út sem VG sé á móti réttlátum aðgerðum í kvótamálum. Þá geta þeir notað þann gambít til að sprengja stjórnina og láta sem kosningar snúist um kvótaréttlæti.

En það er vafasöm taktík – því það er enginn flokkur á þingi sem er tilkippilegri til að gera róttækar beytingar á kvótamálum en VG.

Samfylkingin er ekki í neinni aðstöðu til að vera með læti. Það er ekki flóknara en það.

En þetta er samt spurning um tímasetningu. VG mun stórtapa á því að leiða þjóðina alla leið upp að hinu Gullna hliði ESB og byrja þá að tala gegn aðild. Það er eins og að kaupa brennivín í barnið sitt og hefja upp raust í forvarnarskyni þegar varirnar eru komnar á stútinn. VG mun ekki hafa neitt að selja þegar þar er komið og sitja uppi með verulega laskaðan flokk eftir síharðnandi innbyrðis átök.

Það borgar sig því fyrir VG að sprengja samstarfið áður en Samfylkingin gerir það.

Og þá er eðlilegt að Samfylkinginguna langi til að vera fyrri til og sprengja strax.

En þar græða menn ekkert á því.

Hlutleysi er hugleysi

2011-11-27T21:26:00.001Z

Ég á dálítið erfitt með að skilja þá húmanista og trúleysingja sem vilja hreinsa hið almenna, opinbera rými af trúarlegum áróðri. Ég efast mjög rækilega um að hægt sé að skilgreina einn ákveðinn forða þekkingar sem óumdeilanlegan „sannleika“ – þótt ég sé um leið sannfærður um það að þar sem gagnrýni fær þrifist við hlið trúar muni trúin hægt og rólega láta undan síga.

Það eru að mínu viti stórkostleg mistök að segja mönnum að eiga trú sína í friði. Því við eigum ekki að láta hvert annað í friði. Við eigum að stefna saman ólíkum stefnum og straumu, hugarfari, skoðunum og mismunandi þekkingu. Með því verður einhverskonar náttúruval í átt til meiri skynsemi. Það er fyrst þegar menn fara að bæla ákveðnar skoðanir að skynsemin fer að dofna.

Og talandi um náttúruval. Nú eru jafnvel hámenntaðir íslamstrúaðir nemar farnir að stunda það að ganga út þegar kenningar Darwins eru til umfjöllunar. Þeir líta svo á að það sé réttur sinn. Sem það sosum er.

En þetta skapar æði ónotalegan blæ og minnir á það þegar Darwin sjálfur, loks og um síðir, birti niðurstöður sínar og gamall skipsfélagi gekk um og sveiflaði Biblíu til mótvægis við óværuna sem úr Darwin vall.

Með því að sópa ranghugsandi draugum fortíðar undir teppin þá neyðum við þá til að sitja þar, í rykinu og óþrifnaðinum. Og þá er sama hvað við erum að prédika ofan á teppinu – þeir munu fara á mis við það enda með augun og eyrun stífluð af ló.

Skynsemin hefur aldrei orðið sterkari á samfélagslegri þöggun eða hlutleysi. Skynsemin þrífst best þar sem hún fær að takast á fyrir opnum tjöldum.

Og það sem skynsemin megnar ekki að bæta – það fer umburðarlyndið yfirleitt langt með.

Óumburðarlynd þöggunarskynsemi er algjört óráð.

Er upplýsingatækni leiðin út úr ógöngunum?

2011-11-26T12:08:00.001Z

Í síðasta pistli benti ég á að helmingur kennara hefur trú eða áhuga á menntastefnu landsins. Þeirri að skólinn skuli standa öllum börnum opinn.

Það kemur fyrst og fremst til af því að innleiðing hugarfars- og starfsháttabreytinga hefur verið ömurleg. Hafa þar allir staðið í vegi hver fyrir öðrum.

Raunin er sú að við erum enn að stærstu leyti að reka menntakerfi 19. aldarinnar. Stórir hópar af börnum sitja í litlum rýmum og snúa allir í átt að töflu – og einn kennari reynir að kenna þeim mola úr þekkingarforða mannkyns.

Einu sinni þegar ég tók við bekk þá gaf ég vinnuálag frjálst í sex vikur. Allir nemendur höfðu aðgang að sömu verkefnunum og réðu hvort þeir unnu þau og hve mörg. Í upphafi tóku allir stórt próf úr öllu efninu og hið sama gerðist að sex vikum liðnum. Hér má sjá tengsl ástundunar og árangurs.

Af þessu má glögglega sjá ákveðna tilhneigingu í þá átt að vinnusemi hefur áhrif á árangur. Það mótar fyrir línu horn í horn á myndinni. En það er ekki fullkomin fylgni.

Hæstu nemendurnir skiptast gróflega í tvo jafn stóra flokka. Þá sem lögðu mikið á sig og þá sem lögðu lítið sem ekkert á sig.

Þegar ég greindi muninn á þessum flokkum sá ég að í neðri flokknum voru fleiri strákar en stelpur. Og að auki kom í ljós að þegar þeir tóku stór próf með nokkru millibili þá voru framfarir þeirra mælanlega minni. Smátt og smátt fer nefnilega að skilja á milli þessara hópa – og það er skýringin á lélegri árangri drengja í skóla en stúlkna. Námsgetan er fyllilega sú sama en metnaðurinn og iðnin er minni. Lengi vel hanga drengirnir í skottinu á stelpunum með því að reiða sig á sjálfstraust og sjálfstæði en smátt og smátt hættir það að duga til.

Á myndinni sjást líka áberandi tveir einstaklingar sem uppskera ekki í hlutfalli við það sem þeir sá. Þeir svífa langt yfir öðrum með sambærilegan árangur. Skoðun leiddi í ljós að þarna var ástæða til að skoða hvort um væri að ræða lesblindu eða aðra röskun.

Eins má sjá að á myndinni eru fjórir einstaklingar sem líklega eru búnir að gefast upp fyrir þessu fagi.

Loks sést hvernig meðaljóninn raðar sér um miðbikið.

Sex vikum eftir að ég tók við þessum bekk var ég semsagt búinn að greina eftirfarandi: Samband milli ástundunar og árangurs, uppgjöf, námsröskun, metnaðarleysi og í raun töluvert margt fleira sem ég dundaði mér við að lesa úr þessari mynd. Ég gat í framhaldinu leyft mér að undirbúa viðbragðsáætlun vegna þeirra hópa sem skáru sig úr. Ég gat reynt að glæða hópinn sem búinn var að gefast upp eða var of „kokkí“ til að leggja sig fram. Ég gat talað við umsjónarkennara þeirra sem ekki uppskáru þrátt fyrir vinnu. Við skoðuðum fyrst námstækni og vinnubrögð – og þegar við sáum að þau voru mjög góð tókum við eftir því að skýr einkenni um lesblindu voru til staðar. Raunar hafði umsjónarkennarinn í öðru tilfellinu þegar tekið eftir því og rætt við foreldrana – sem voru himinlifandi því þeir höfðu sjálfir haft grun um það en verið sannfærð af fyrri kennara um að ekkert væri athugavert.

Fyrsta skref mitt til að stuða þá sem lágu við botninn í vinnusemi í gang var að nemendur fengu ekki hefðbunda einkunn úr prófunum. Þeir fengu framfaratölu.

Námsmatið, sem var símat sem ekki var beinreiknað inn í einkunn heldur einskært stöðumat, sýndi nemandanum framfarir hans á tímabilinu og árangur í öðrum verkefnum. Þá var vinnusemi hans skoðuð miðað við hópinn (þ.e. hvort hann væri að leggja á sig meira eða minna en aðrir).

Loks gat ég látið nemandann fá mynd af stöðu sinni í einstökum efnisþáttum. Þá stöðu notaði hann síðan til að áforma á sig verkefni í faginu næstu sex vikur þar til hann tók enn einu sinni próf úr öllu efni árgangsins.

Þetta er einstaklingsmiðað nám. Munurinn á þessu og hinu hefðbundna námi er að þótt undirbúningstíminn fari í að semja efni handa meðalnemandanum fer tími kennarans eftir það í að sinna þeim sem skera sig frá fjöldanum í meira mæli. Til dæmis þurfti að brúa bilið upp í námsefni árgangsins fyrir ofan hjá þeim sem ítrekað sýndu fram á færni í ákveðnum flokkum. Í þessu tilfelli gerði ég það þannig að nemandi sem var yfir 80% í tilteknum flokki tvö próf í röð fór í munnlegt próf þar sem ég mældi þekkingu hans og að því loknu (ef árangur var raunverulegur) valdi nemandinn efni úr efri flokki til að vinna í.

Punkturinn er að þetta námsmat hefði aldrei verið mögulegt nema vegna þess að ég nýtti mér upplýsingatækni við kennsluna. Eftir að ég hafði hannað forsendurnar og samið verkefni, innlagnir og próf og gert aðgengilegar sem myndbönd og efni á vef þá óðu nemendur í efnið eftir eigin höfði og áhuga. Námsmatið var líka rafrænt og ég þurfti ekki að sóa dýrmætum tíma mínum í að sitja með penna og reiknivél og fara yfir. Excel sá svo um að draga tölfræðina fram.

Ég eyddi að endingu minni tíma í námsmatið en ég hafði gert áður með gömlu aðferðinni. Því copy-paste og fill in fítusar eru undratæki.

Með notkun upplýsingatækni er hægt að útrýma 19. öldinni í kennslu og hefja þá 21. Og ég hlusta ekki á þá sem kvarta yfir lélegum búnaði. Það er vissulega vandamál að búnaður í skólum er slappur. Nemendur okkar vinna t.d. á fimm ára gamlar fartölvur. En raunin var sú að meirihluti nemenda kaus að vinna mikið af þessu í heimanámi – enda eru svo til allir nemendur með aðgang að tækninni þar. Það að skólinn sé tímahylki er ekki ástæða til að kenna börnum eins og það sé ennþá árið 2005.

Ekki það – að við þurfum að rífa tæknina inn í nýja öld líka. Og augljósa skrefið er spjaldtölvutækni.

Og í dag stöndum við á brún þess að stökkva inn í tækniöldina. Við í Norðlingaskóla erum að fara að hefja stórkostlega spennandi samstarf við fjölmarga aðila og saman ætla þessir aðilar að stíga skrefið. Ekki eftir ár eða tvö ár. Heldur strax eftir jól. Nánar um það aðeins síðar.

Það eina sem ég óttast er að hugarfarið uppfærist ekki um leið. Því ný tæki í höndum þeirra sem hafa stirðnaða huga gerir ekkert gagn. Það er búið að sólunda hundruðum milljóna í tækjakaup í menntakerfinu sem leiddu ekki af sér neina markverða breytingu á starfsháttum.

Það sem upplýsingatæknibyltingin á að leiða af sér í menntakerfinu er að í stað þess að bráðgerir drengir drabbist niður í metnaðarleysi og hægfara nemendur stöðvist alveg á meðan kennarinn matar alla á sömu máltíðinni – sem aðeins hentar miðjumoðinu – þá fái hver nám við hæfi, eftir sínum áhuga, styrkleikum og metnaði. Við getum aflagt pappír, og þar með skólaborðið. Nemendur geta verið á ferð og flugi um skólann sinn og umhverfið. Þeir geta unnið einir, þvert á árganga eða í litlum og stórum hópum. Og sá tími sem losnar fyrir kennarann, hann má nota í markvisst mat á skólastarfinu, hugmyndasköpun og samvinnu við aðra kennara – auk þess að kennarinn getur verið hvetjandi og stýrt umræðum og listsköpun.

Við erum dálítið að uppgötva að það eru fleiri en einn gír á bílnum okkar. Fóturinn er kominn á kúplinguna – og nú verður gaman að lifa.

Það sem við kennarar viljum ekki að þið vitið

2011-11-23T18:18:00.001Z

Opinber skólastefna á Íslandi er sökkvandi skip. Menn eru hættir að dásama hana á tyllidögum. Meira að segja á Titanic struku menn fiðlustrengina þar til þeir urðu blautir á tánum. Á íslenska skólastefnuskipinu er þögn. Vandræðaleg þögn.

Það eru nokkrir mánuðir síðan ég fékk af því flugufregnir að ný, risastór rannsókn á starfsháttum í grunnskólum sýndi miður glæsilega niðurstöðu þegar kæmi að framkvæmd skólastefnunnar. Raunar væru niðurstöðurnar eiginlega ekkert annað en ömurlegar.

Um síðustu helgi, þar sem fyrstu niðurstöður voru kynntar var minn versti grunur staðfestur. Og þótt þetta væru bara fyrstu niðurstöður og enn eigi eftir að rannsaka miklu meira og rýna betur í bakgrunnsupplýsingar og breytur þá blasti við okkur öllum sem mættum á ráðstefnuna hinn ægilegi sannleikur.

Íslenskir kennarar eru búnir að gefast upp á hinni opinberu skólastefnu og hafa ekki lengur áhuga á að framfylgja henni.

Hin opinbera skólastefna felst í því að hvert barn, óháð því hvar það situr á hinum og þessum normalkúrfum, eigi rétt á því að fá nám við hæfi og tilheyra samfélagi með öðrum börnum á svipuðu reki. Það sé með öðrum orðum liðin tíð að stærsti sameiginlegi nefnarinn ráði för í skólakerfinu, allt sé miðað við hann. Og að frávikum sé raðaða saman eftir sérkennum í lokuðum hólfum.

Skóli án aðgreiningar er ekki ný hugmynd. Henni er stefnt gegn þeirri hómópatísku gervivísindahugmynd að líkt lækni líkt. Þeirri hugsunarvillu að best sé að flokka fólk eftir sameiginlegum, yfirborðskenndum eiginleikum. Hún felst í þeirri hugsjón að samfélagið skuli tilheyra okkur öllum – þótt við séum ólík.

Í stuttu máli virðist opinbera skólastefnan Skóli án aðgreiningar aðeins hafa skilað vélrænu afgreiðslukerfi fyrir börn, og sérkerfi fyrir þau sem valda kerfisvanda. Ráðist var að „rót“ vanda þeirra barna sem ekki náðu viðunandi árangri eða ekki voru til friðs með greiningar- og gátlistum. Sem gjarnan voru fullir af spurningum eins og þeirri hvort barnið ætti erfitt með að bíða eftir að röðin kæmi að því eða hvort það ætti erfitt með að sitja kyrrt.

Öll þau ár sem ég hef starfað sem kennari man ég aldrei eftir því að hafa fengið gátlista um þá kennsluhætti sem barninu var boðið upp á. Ég var aldrei spurður hvort gerð væri meiri eða minni krafa um kyrrsetur og þagnir. Aldrei var athugað hvort vinnuaðferðir væru hugsanlega einhæfar eða skólaumhverfið heftandi.

Og foreldrarnir sem dauðskömmuðust sín fyrir að hafa eignast „erfitt“ barn þorðu sjaldnast að efast um starfsaðferðir skólans eða spyrja um frammistöðu kennarans af ótta við að slík leiðindi væru talin til marks um arfgengan kvilla – sem nú gengi aftur í barninu.

Barnið fékk því lyf. Kennarinn fékk skýrslu. Skýrslan endaði á nokkrum hugmyndum um hvernig hægt væri að sinna „svona“ börnum. En svo hélt lífið áfram.

Ég kenndi einu sinni dreng sem var á slíkum lyfjum. Einu sinni þegar skólabróðir hans var að gista hjá honum sá hann hvar drengurinn þóttist kyngja töflunni en hrækti henni svo út úr sér. Sá sem varð vitni að þessu spurði hissa hvað hinn væri eiginlega að gera. Sá svaraði að hann væri að fara í hlaup í íþróttum og hann hlypi hægar þegar hann tæki lyfin. Sami drengur, komst ég síðar að, stundaði það að „taka sig af lyfjunum“ með þessum hætti þegar til stóð að fara í gönguferðir eða hjólatúra þar sem hann þurfti á allri sinni orku að halda.

Að hugsa sér. Þá daga sem skólinn veitti honum útrás fyrir hreyfiþörfina þurfti hann ekki lyf. Þvert á móti þvældust þau fyrir.

Hvað fyndist okkur um það ef góðu, bókelsku börnin sem alltaf standa sig vel væru sett á amfetamínskyld lyf vegna þess að þau eru svoddan gufur í leikfimi. Og leikfimikennarar og menntakerfið væri búið að fá sig fullsatt af því að það tæki barnið 3 mínútur að hlaupa 400 metrana.

Við myndum ekki einu sinni hugleiða slíkar lausnir. Vitandi það að það hvort barn fer 400 metra leið á 1 mínútu eða 3 er ekki grundvallaratriði í farsæld þess og framtíðarlífi.

KF NÖRD á góðri stundu

Það sem við sum höfum ekki áttað okkur á er að hið sama gildir líka um annað nám. Það skiptir ekki máli hvort barn er eitt ár eða þrjú að læra grunnatriði algebru.

Nema...

...við höfum hannað skólakerfi sem treystir á það að allir læri það sama á sama tíma. Þá fara hægfarabörnin að þvælast fyrir og þeim hraðskreiðu fer að leiðast.

Og...

...ein niðurstaða rannsóknar á skólastarfi bendir til þess að meirihluti allra barna á Íslandi sé enn undir lítt sveigjanlegu framkvæmdavaldi kennarans. Og að oftar en ekki mætir nemandinn í skólann til að láta mata sig í þrjátíu manna hópi þar sem einn kennari stendur í stafni og kennir öllum það sama á sama tíma – eða réttir börnum bækur og lætur þau kenna sér sjálf. Og öll fá þau meira og minna sömu bókina sem á að vera á sömu blaðsíðu.

Þið fyrirgefið, en þetta er svolítið eins og að vera enn að hlaupa með sendibréf á milli bæja í stórri sveit þótt það sé kominn sími.

Tæknin hefur fyrir löngu gert okkur kleift að einstaklingsmiða nám.

En jafnvel þar sem tæknin er ekki til staðar eru margar leiðir til að einstaklingsmiða nám. Það eru margar leiðir til að búa til skóla án aðgreiningar.

Það eina sem ekki er hægt að gera er að ætla öllum að vera svotil eins. Það gengur ekki, hefur ekki gengið og mun ekki ganga.

Menn láta stundum eins og það sé eitthvað nýtilkomið að til séu „fráviksbörn“ og að í gamla daga hafi flest fólk getað svipaða hluti. Það sé bara tómt eftirlæti að ætla að breyta kerfinu til að rúma börn sem þurfi fyrst og fremst að læra að haga sér.

Þegar háskólar voru opnaðir konum fylgdi því undarleg aukaverkun. Í framhaldinu fæddust sífellt fleiri börn sem urðu einhverf. Á tímabili röktu menn þessa aukningu til bólusetninga. En raunin mun vera sú að ástæðan var eiginlega fyrst og fremst sú að afburðagreindir karlar voru farnir að ná sér í konur og eignast börn. Þessir sömu karlar höfðu öldum saman verið í hálfgerðum karlabúrum inni í háskólunum þar sem fáar konur sýndu þeim áhuga og þeirra eina kynferðislega dægradvöl var að fróa sér eða hommast. En hommar hafa lengi riðið röftum í háskólakerfinu – enda bendir ekkert til annars en að gáfað fólk hafi kynhvöt eins og annað fólk – þótt leiðir til útrásar (og þar með fjölgunar) hafi ekki alltaf staðið galopnar.

En sumsé. Gáfuðu konurnar fengu loks að fara í skóla til gáfuðu karlanna og þau eignuðust saman einhverf börn. Aukning einhverfu stafar að einhverju leyti af því að menntafólk er farið að fjölga sér (þetta sama fólk var líklegra til að láta bólusetja börnin sín og þaðan mun misskilningurinn um tengsl bóluefna og einhverfu hafa sprottið).

Þessi tengsl milli afburðagreindar og einhverfu hafa varpað upp áhugaverðum spurningum á borð við þær hvort mælikvarði á greind hafi verið of þröngt strikaður. Hvort það sem álitið hafi verið yfirburðir hafi aðeins verið það á mjög þröngu og afmörkuðu sviði en jafnframt verið einkenni sérvisku eða jafnvel meingallaðrar persónugerðar. Að það sem talið var kostur – reyndist vera galli þegar kerfinu var breytt.

Hefðu menn haldið sig við skrifleg próf og rökfærsluritgerðir hefði aldrei reynt á gallann. Hefðu konur áfram verið kúgaðar og haldið skipulega frá námi kynni gallinn heldur aldrei að hafa uppgötvast. En það var aðeins innan þessa verndaða og ómanneskjulega umhverfis háskólalífsins sem gallinn var ósýnilegur.

Og mig grunar ansi sterklega að mörg af þeim börnum sem á Íslandi teljast „gölluð“ séu á sama hátt aðeins gölluð þegar þau eru skoðuð innan þess þrönga ramma sem skólasamfélagið setur þeim. Að þótt gallinn sé berlega ljós þegar börnin megna ekki að sitja kyrr og snúa að töflunni tímunum saman eða þegja þá sé mun auðveldara að breyta kerfinu en börnunum.

Því á sama hátt og konur áttu fullt erindi í háskóla – þá eiga öll börn (að mínu mati) erindi í grunnskóla.

Og þau eiga erindi í venjulegan grunnskóla. Ekki einhvern sérhannaðan til að aðstoða „erfið börn.“

Það á síðan að vera verkefni starfsfólksins í skólanum að sjá til þess að skólinn geri sitt besta til að laga sig að hverju barni. Það getur verið strembið verk. En það er hægt. Þó ekki án þess að hugsað sé út fyrir þann kassa sem skólaborðið er og kennslustofan.

Og starfsfólkið í skólunum þarf að standa í öndvegi í baráttu fyrir þessi börn og krefjast þess að þannig sé búið að þeim að þau þrífist innan skólans eins og önnur börn. Og starfsfólkinu þarf að þykja vænt um þau eins og önnur börn og finnast mikilvægt að skólinn sinni þeim og þau fái að vera þátttakendur í skólasamfélaginu.

En þannig er það ekki.

Áralöng vanræksla á þessu verkefni hefur orðið til þess að kennararnir hafa misst trúna. Þeir eru við það að gefast upp. Og það sem verst er, þeim finnst ekki einu sinni mikilvægt að reyna. Það er bara vesen. Þetta er ekki til neins.

Helmingur kennara er áhugalaus eða á móti því að skólinn sé opinn öllum börnum.

Þessi helmingur sem búinn er að gefast upp vill börnunum áreiðanlega ekkert illt. Hann telur einfaldlega ekki mikilvægt að framfylgja opinberri skólastefnu.

Og þegar annar hver kennari telur verkefnið ekki mikilvægt þá er hreinlega útilokað að það takist.

Við kennarar erum oft furðu hörundsárir. Það má ekki tala illa um okkur. Við verðum alveg brjáluð. Við teljum okkur gera fjandakornið nóg fyrir þessi lélegu laun.

En við þurfum að horfast í augu við það að þetta er ekki boðlegt. Það er ömurlegt að fagstétt skuli ekki hafa meiri metnað eða hugmyndafræðilega sýn en svo að það sé bara ókei að finnast það ekki mikilvægt að barn fái að fara í skólann sinn.

Þetta er skandall. Stór skandall. Og kennarar geta ekki vísað á aðra og kennt þeim um þessa niðurstöðu.

Það er örugglega rétt að kennarinn treysti sér illa til að framfylgja stefnunni við þær aðstæður sem skapaðar eru. Það er örugglega líka rétt að einstakir kennarar upplifa sig vanmáttuga gegn slælegri alhliða framkvæmd hugmyndafræðinnar.

Hvað ef helmingur lækna lýsti því yfir að það væri ekki mikilvægt að fólk fengi læknishjálp í heimabyggð? Myndi fólk áfellast Heilbrigðisráðherrann eða Fjárlaganefnd? Nei. Við myndum móðgast og tala um vanhæfa og áhugalausa lækna.

En af hverju erum við ekki að tala um þetta? Af hverju erum við kennarar ekki að segja eitthvað? Gera eitthvað? Skoða hverju megi breyta?

Hversu lengi ætlum við að totta dúsur sem innihalda ekkert nema hálftuggnar afsakanir og hálfvelgjur?

Það er kreppa í skólakerfinu og hún snýst ekki bara um peninga. Og hún verður ekki bara leyst með peningum.

Það sem fyrst og fremst kreppir er kerfi sem viðheldur vanda í stað þess að leysa hann.

Bjórrýni bindindismanns

2011-11-22T21:56:00.001Z

Ein af ástæðum þess að ég er harður stuðningsmaður frelsis (sérstaklega málfrelsis) hefur hugsanlega eitthvað með það að gera að ég hef, frá því ég var mjög ungur, tamið mér næstum þórbergst dyggðalíferni. Þegar ég var unglingur hætti ég að borða nammi, drekka gos – og sletta. Í meira en ár var allt sem ég sagði hrein og tær gullaldaríslenska (ég vissi a.m.k. ekki betur). Frá upphafi tók ég líka konur mjög alvarlega. Svo alvarlega að ég ákvað þegar ég var vandræðalega ungur að ég ætlaði bara að sofa hjá konum sem ég treysti til að ala upp barn með mér ef svo „illa“ vildi til. Mér tókst furðuvel að lifa eftir þessum boðorðum mínum. Ég ætlaði ennfremur að vera heiðarlegur, sanngjarn og tileinka mér lifnaðarhætti í anda þess fólks sem hafði vakið aðdáun mína og virðingu þegar ég var barn.

Það gefur auga leið að ég er fyrir löngu búinn að uppgötva að allir mínir dyggðaturnar eru byggðir á breyskum grunni. En ég reyni samt. Og ég held ég muni alltaf reyna. Það veitir mér einhverja djúpa sælu að vita að ég hef breytt rétt í máli sem skiptir mig miklu.

Að því sögðu hef ég gefið mér víðan völl til að syndga á. Hlæja að ljótum húmor, þrasa og rökræða þar til fólk langar að kýla mig og haga mér á allan hátt úr takti við væntingar og óskir samferðamannanna. En aðeins þegar kemur að smámunum. Eða munum sem ég met sem smáa.

Ég hef aldri reykt. Aldrei drukkið. Aldrei neytt neinna ólöglegra efna. Aldrei drukkið kaffi. Fyrst var þetta þrjóska. Smám saman kom ég mér upp lífsreglu: Ég skyldi vega og meta hvern hlut á tveim skálum: skál þess sem horfir yfirvegað á hann utanfrá og hins sem horfir innan frá. Ef ósamræmið væri hróplegt – þá segði ég pass.

Þegar maður sér smábarn hlæja fer maður sjálfur að hlæja. Upplifunin er jafn fögur utanfrá séð og innanfrá. En mjög drukkið fólk upp á sitt „besta“ vekur manni aðeins vorkunn og viðbjóð – á sama tíma og það sjálft gengst upp í eigin ágæti.

Fyrir mér er það merki um blekkingu – og hreina gerviþörf. Dáleiðandi heimsku.

En smám saman hef ég lært að áfellast ekki þá sem kjósa að lifa öðruvísi. Eða réttara sagt að horfa ekki á þá með yfirlæti þess sem höndlað hefur sannleikann. Mitt val virkar fyrir mig af því það var ég sem valdi – óþvingaður og af frjálsum hug. Dyggðin er ekki til komin af ákvörðuninni – heldur leiðinni að henni. Þess vegna vil ég ekki neyða fólk með höftum eða áróðri til að velja eins. Það er þá aðeins dyggð að stela ekki hafi maður raunverulegt tækifæri til að stela.

Og jafn kjánalegt og það er hjá mér bindindismanninum, sem er þeirrar skoðunar að drykkjumenning þjóðarinnar sé ekki aðeins lágkúruleg heldur tilkomin af tómri helvítis andlegri leti, að fyrir mér byrjar aðventan þegar vinur minn og samstarfsmaður (sem er drykkfelldur í meira lagi) skrifar sína árlegu Jólabjórrýni.

Ég drekk í mig textann og smjatta á lýsingarorðunum. Mér finnst notalegt að finna keiminn sem leggst yfir þegar hann hittir á góðan bjór. Og ég verð fúll út í framleiðendur þess vonda.

Eins og miðaldra bókasafnskerling les í sig morðlýsingar af ákefð svolgra ég í mig bjórrýninni – og svo má aðventan byrja.

Menn hafa nefnilega hæfileikann til að glæða jafnvel ljótleikann fegurð. Og það er mér hollara að horfa á fegurðina.

Believe in
the Good
in the World

...segir ein klisjukennd tilvísunin. Sem síðan er gjarnan hókuspókusuð í þetta:

Believe in
the Good
in the World

Besta lexía mín í lífinu var að fatta að það var meiri viska í þessu upprunalega.

En hér er bjórrýnin.

Skál!

Jólabjórinn 2011
by Björn Gunnlaugsson on Monday, November 21, 2011 at 10:46pm
Rétt er að byrja á því að taka fram að þar til fyrir fáeinum dögum ætlaði ég ekki að skrifa bjór-rýni fyrir þessi jól. Ástæðan er einföld: ég var búinn að smakka tvær tegundir og var handviss um að nákvæmlega engin breyting hefði orðið frá síðustu aðventu.

Fyrst varð ég var við stórundarlega markaðssetningu á hinum danska Tuborg jólabjór. Hann átti að koma á den danske kro með mikilli flugeldasýningu föstudaginn 4. nóvember og þann dag – áður en menn fengju að bragða herlegheitin – bauð kráin upp á ókeypis bjór.

Hversu vondur er jólabjórinn ef þú þarft að vera búinn að hella í þig venjulegum bjór allan daginn áður en þú smakkar?

Ég mætti líka á danska þetta kvöld og fékk mér einn. Takið eftir því. Ég fór á bar á föstudagskvöldi og fékk mér EINN jólabjór. Eftir að hafa þrælað honum í mig langaði mig bara heim.

Því næst tók ég mig til þegar Viking jólabjór var kominn í vínbúðina og keypti nokkrar dósir. Sá bjór er ekkert sérstakur og þar með hélt ég að niðurstaðan væri komin: jólabjórinn í ár er eins og jólabjórinn í fyrra – og allt of víða mjög vondur ef honum er dælt af krana.

En svo sá ég einn nýjan sem var ekki á markaðnum síðasta ár og ég ákvað að prófa. Sú bjórtegund nefnist Einstök og verður fyrst í hinni árlegu jólabjór-rýni Feitabjarnar.

Einstök: Namminamm! Minnir á rándýran flugeld á gamlárskvöld sem springur í þremur litum með löngu millibili. Fyrst er hann sætur eins og maltöl, svo kemur skrítinn kryddkeimur og loks eitthvað sem minnir á einiber. Flottur við öll tækifæri á þessari aðventu – með matnum, í starfsmannapartíið og til að róa þreyttar taugar á Þorláksmessukvöld. Svo er hann heil 6.7% án þess að maður finni það á bragðinu.
Fimm stjörnur.
Föroya Bjór Jólabryggj: Nú er kenningin mín endanlega afsönnuð því ég man vel hvað mér fannst bjórinn frá frændum okkar í Austfjarðaþokunni mikið dæmalaust ógeð í fyrra. Nú er hann bara fínn. Einfaldur, soldið fyrirsjáanlegur en bragðgóður og rennur ljúft niður. Svo er alltaf jafn gaman að lesa á miðann, en þar stendur að þennan bjór skuli maður drekka ef maður fær sér “ræstan fisk og sperðil.”
Þrjár og hálf stjarna.
Ölvisholt Jólabjór: Hér er eitthvað sem ekki gengur alveg upp. Ölvisholt kom sterkt inn í fyrra en þessi bjór finnst mér ekki góður. Lopapeysuklæddir 101-bóhemar eru eflaust ósammála því það þykir svo gasalega hipp og kúl að drekka svona míkróbrugg en það er ekki nóg að henda negul og kanil út í bjór. Það getur gert vont rauðvín að ágætu jólaglöggi (úú! Mental note to self: kaupa negul, kanil og vont rauðvín) en það gerir ekki hversdagslegan bjór að jólabjór. Frat!
Ein og hálf stjarna.
Royal Xmas (hvítur): Ekki batnar það. Ein afleiðing hins svokallað “hruns” á Íslandi hefur verið sú að jólabjór selst upp löngu fyrir jól. Það mun vera vegna þess að færri fyrirtæki halda jólahlaðborðin sín erlendis. Þrátt fyrir þetta hafa jólabjórtegundirnar tvær frá Royal aldrei selst upp, því jafnvel fátækustu Íslendingar vilji frekar sleppa því að fá sér jólabjór en að drekka þetta sull. Á dósinni stendur að Danir hafi notið þessa öls síðan 1969 en bragðið fær mig frekar til að hugsa um að fara í 69 með 69 ára gömlum Dana.
Hálf stjarna.
Royal Xmas (blár): Oj. Þessi er jafnvel enn verri. Á dósinni er einhver frasi um “dýpt og karakter” sem á sennilega að höfða til þeirra sem telja sig einhvers konar lífskúnstnera. Þessi bjór angar hins vegar alveg af misheppnuðu fylleríi og eina dýptin er sú hversu langt ofan í klósettskálina höfuðið kemst morguninn eftir. Hundvondur og ég geri nú það sem ég geri næstum aldrei í lífinu: ég helli þessum bræðrum í vaskinn ókláruðum.
Núll stjörnur.
Albani Julebryg: Hvað er í gangi eiginlega?? Ég var búinn að skipuleggja röð bjóra miðað við ákveðnar væntingar og núna átti ég að öðlast trú á mannkynið á nýjan leik. Albani heitir þessi bjór og bragðast eins og ... Albani! Og þá er ég ekki að tala um ungfrú Kosovo, heldur gæti þessi bjór átt við í subbulegu jólahlaðborði þar sem þú reynir við ræstitækninn og vaknar svo næsta morgun buxnalaus inni í kústaskáp og þarft að drífa þig í klamydíutjekk.
Ein stjarna.
Tuborg Julebryg (í dós): Aaaahhhh, þetta var betra! Tuborg klikkar sjaldan og státar örugglega af jafnbesta árangrinum í framleiðslu jólabjórs undanfarin ár. Að því sögðu þá er svosem ekkert sérstaklega spennandi við hann að þessu sinni. Hann gerir bara það sem jólabjór á að gera. Hann er í sætari kantinum, eftirbragð lítið og svona kannski full ljúfur til að geta talist í sérflokki.
Hann er reyndar efalítið betri í gleri, að minnsta kosti ef tekið er mið af því hvað hann er afspyrnuvondur á krana.
Fjórar stjörnur
Viking jólabjór: Hér veit maður að hverju maður gengur. Í gegnum árin hef ég keypt langmest af þessum jólabjór á aðventunni, en það er líka bara vegna þess að ég vil helst geta fengið mér stóran bjór í dós þegar mér dettur í hug og nenni ekki að eltast við exótíska flöskubjóra til heimabrúks. Ég prófaði þennan á krana á Ölveri og hann var bara allt í lagi. Mér segir svo hugur að það verði keyptar nokkrar kippurnar af Viking vikurnar fyrir jólin en til hátíðabrigða muni maður velja eitthvað annað.
Þrjár stjörnur.
Egils JólaGull: Þessi er nýr í ár og ég veit ekki hvort hann kemur í staðinn fyrir hinn hefðbundna Egils jólabjór en sá allavega engan slíkan í ríkinu. Ég er einn þeirra sem finnst Egils Gull alveg stórkostlega vondur bjór og var því búinn að setja mig í stellingar að þetta væri eitthvað disaster, en... Hann er nánast fullkomlega bragðlaus. Samt stendur á flöskunni að hann sé bragðbættur með lakkrís. Það kæmi mér ekki á óvart þótt þessi bjór rokseldist nú fyrir jólin, miðað við á hvaða plani áfengismenning þjóðarinnar er oft. Ónefndur vinur minn og vinnufélagi hefur ákveðnar skoðanir á kynhegðun einhleypra Íslendinga, sem gengur að því er virðist út á að stunda sem mest kynlíf með sem flestum ókunnugum og í ástandi sem er til þess fallið að skilja lítið eftir annað en í besta falli núningssár. Þessi bjór er fullkominn fyrir slíkt fólk.
Ein og hálf stjarna. Viking JólaBock: Jæja, án þess að finna til minnsta tvískinnungs ætla ég þá að snúa mér að því að hrauna yfir þá sem þykjast hafa vit á bjór. Viking JólaBock er bjór fyrir fólk sem vill að aðrir haldi að þeir séu “connoisseur” á bjór. Allt yfirbragðið öskrar á mann að svona drekkur enginn nema snobbhænsn. Þetta byrjar á miðanum: Viking JólaBock er bruggaður í stíl hefðbundinna Bock bjóra. Hver veit hvað það þýðir?Í fyrra var þetta valinn besti bjór ársins í DV og seldist upp á nóinu. Þeir hjá Viking hafa látið skynsemina ráða að þessu sinni því bjórinn er öllu meinlausari í ár, ekki eins bragðsterkur og höfðar örugglega til fleiri. En hann er góður, það má hann eiga, eins og hefðbundnir Bock bjórar eru oftast.
Þrjár stjörnur. Stekkjarstaur: Hér er aftur á móti á ferðinni bjór sem púllar þetta. Hann er dökkur, ögrandi, öðruvísi og margslunginn. Stöngin inn og mig langar strax í annan. Þessi verður alveg örugglega á borðum á jóladag heima hjá mömmu til að skola niður hangikjötinu. Það er ekki ólíklegt heldur að hann virki ágætlega í samfloti með Álaborgar ákavíti ársins.
Fjórar og hálf stjarna. Harboe Julebryg: Þennan bjór tæki maður með sér á jólahlaðborðið í vinnunni en hann er ekki sérlega spennandi þegar hátíð er í bæ. Í rauninni er tiltölulega fátt jólalegt við hann. Maður gæti alveg sturtað nokkrum svona í sig í réttum félagsskap, svo það fer eftir vinnustaðnum hvað maður þorir að fá sér marga. Maður gæti alveg lent í að vakna við hliðina á Siggu á borði tuttugu og tvö.
Tvær og hálf stjarna.
Egils Malt Jólabjór: Það var ekki að ástæðulausu sem ég hafði þennan síðastan í röðinni því maltið klikkar aldrei. Aðeins meiri beiskja í eftirbragðinu en maður er vanur og þetta er ekki bjór sem maður drekkur í lítravís frekar en fyrri daginn. Frekar svona sá sem maður laumast í rétt fyrir svefninn þegar kafaldsbylur hylur hæð og lægð. Enda held ég að nú sé kominn háttatími, skál og gleðilega aðventu.
Fjórar stjörnur.

Svona á skóli að virka

2011-11-19T17:44:00.001Z

Þann 1. maí síðastliðinn skrifaði ég (að mínu mati nokkuð gáfulega) grein hérna á Maurildin um gallana á samkeppnisþjóðfélaginu. Í lok textans strengdi ég heit: að ganga í lið með samkennurum mínum og reyna að gera vötnin umhverfis skólann okkar að kennslusvæði með því að taka báta í notkun.

Stundum er skólinn minn, Norðlingaskóli, besti skóli í heimi. Ég byrjaði á að tala við íþrótta- og útilífskennara og hann greip hugmyndina á lofti. Áður en ég vissi af var kominn nokkra manna kjarni sem vildi gjarnan gera þetta að veruleika. Auk þess tók skólinn í haust við frístundastarfinu og þar vann náungi sem var tengdur við Siglunes og ÍTR sem svo sannarlega vildi hjálpa okkur að gefa verkefninu vængi. Smátt og smátt fann maður hvernig hin mikla þekking og reynsla sem býr í borgarkefinu dróst saman í einn punkt og um daginn pöntuðum við flutningabíl og fengum báta lánaða til að kanna aðstæður. Allir starfsmenn skólans voru velkomnir með og nokkrir unglingar sem voru á leið heim eftir skóladaginn sáu hvað við vorum að gera og fengu að bætast í hópinn. Allt gerðist þetta áreynslu- og átakslaust. Það er einhvernveginn eðlilegasti hlutur í heimi að þeir sem svipað eru þenkjandi takist í hendur og láti hlutina gerast.

Og í rigningarsudda bárum við bátana niður að ánni við skólann og rérum niður í Elliðavatn. Allsstaðar vorum við að leita að kennsluhugmyndum. Þegar við komum til baka höfðum við fengið ótal hugmyndir fyrir öll aldursstig. Allt frá öryggiskennslu fyrir yngstu börnin upp í kanóaferð út í eyju þar sem gist er yfir nótt og sagðar draugasögur.

Við klárum að skipuleggja þetta á þessari önn og vonandi verður vatnakennsla orðinn fastur þáttur í skólastarfinu strax á þeirri næstu.

Allt vegna þess að kerfið virkar sem heild og blæs vindi í segl þeirra sem sýna frumkvæði. Hvatinn kemur innanfrá.

Ef þetta tekst vel og siglingakennsla verður virkur þáttur í starfinu kemur ekki annað til grein af okkar hálfu en að galopna faðminn fyrir þeim skólum sem vilja koma og vera með. Við munum hafa þekkingu og kennsluefni aðgengilegt og ókeypis. Kennarar sem vilja brjótast út úr kennslubókinni og vera með þurfa ekki annað en að setja sig í samband við okkur.

Við erum öll í sama liði.

Þannig á skóli að virka.

Um íslenskukennslu

2011-11-15T19:50:00.001Z

Nú liggja í meltingarvegi „kennaraháskólans“ kennarar af fyrstu kynslóð nýrra og endurbættra kennara – sem hafa fimm ára nám að baki sér þegar þeir hefja störf. Eða þeir eiga að gera það. Orðið á kennarastofunni er að vandræðalega stór hluti þeirra sem lokið hafa þrem árum hyggist klára síðustu tvö árin í einhverju allt öðru – og ljúka meistaranámi (sem er skilyrði kennsluréttinda hér eftir) í einhverju ánægjulegra eða praktískara en þeir hafa nú eytt þremur árum í.

Það er svosem ekki undarlegt að við þessar aðstæður komi fram fagstéttir sem vilja nýta rýmið sem tvö auka ár gefa til að skara eld að sinni köku. Nú vilja til dæmis íslenskumenn að kennurum sé kennd meiri íslenska.

Ef ég væri valdameiri en ég er þá myndi ég gerbreyta kennaranáminu og taka upp a.m.k. heilt skólaár þar sem kennaranemar starfa við kennslu með stuðningi. Þeir fengju það sáralítið launað – og í staðinn fengju skólar sem taka á móti þeim að senda sitt fólk í endurmenntun og teymisvinnu inni í háskólanum. Fólkið með reynsluna færi eina og eina viku inn í háskólann og aflaði sér þekkingar á því sem þar er nýtt og skilaði þangað inn því sem er að gerast úti í skólunum. Og skólinn gæti hæglega sleppt mönnum til verkanna vegna þess að eyðan sem þeir skilja eftir sig yrði ríflega mönnuð með kennaranemum.

En ég er ekki valdameiri en svo að ég verð að láta nægja að básúna þetta hér. Og ég er allt of ungur og frjór og lífsglaður og hégómlítill til að dúndra mér í doktorsnám til þess eins að enda sem kennari í háskólanum. Það eru ömurleg örlög.

En að því sögðu þá held ég að það megi vissulega bæta íslenskukennslu. En mikið óskaplega vildi ég að íslenskir kennarar hefðu hugrekki til að rífa greinina upp úr þeim hjólförum að verða einna helst þeim að gagni sem vilja geta stafsett sæmilega rétt það sem þeir hafa eftir öðrum. Því hin stóra meinsemd íslenskukennslunnar er að það skortir upp á að gera nemendur færa um að skilja, skapa og tjá. Allt annað er hjóm.

Eina leiðin til að viðhalda tungumáli er stanslaus sköpun. Málið þarf að spretta upp úr sverðinum hvar sem litið er – og ákveðin órækt er ekki aðeins æskileg, heldur bráðnauðsynleg. Tungumál varðveitast ekki öðruvísi en með sífelldri lifun. Afskorin blóm sölna fyrr eða seinna.

Það er freistandi að enda þetta á tilvitnun í virðulega suðurþingeyska móðurmálskennara sem gátu varla á heilum sér tekið þegar kommúnistarnir í Reykjavík fóru að dæla úrkynjuðu skrípamálfari inn á íslensk heimili undir yfirskyni fagurbókmennta. Og ég ætla að láta eftir freistingunni.

Þeir skrifuðu að sjálfsögðu bréf til að kvarta en uppskáru ekkert nema skæting frá ungum þýðanda sem annaðhvort kunni ekki eða vildi ekki tala íslensku alminlega og eins og reglugerðir kváðu á um. Þeir skrifuðu því annað bréf og sögðu þar um ódáminn:

Framkoma hans í andsvörum í Tímariti Máls og menningar, – þar sem hann ræðst eins og dóni að kennurum, og viðurkennir í engu ávirðingar sínar – bendir til þess að honum sé annaðhvort ekki annt um móðurmál sitt, eða hann sé haldinn rithöfundarhroka, sem starblindi hann í sjálfs sín sökum.

Hvort heldur sem er, sýnir, að hann er viðsjárverður maður í íslenzkum bókmenntum.

Bölvað gerpið.

Og svo kunni hann ekki að skammast sín. Lét sér nægja að segja að enginn verði rithöfundur fyrr en hann sé vaxinn út úr þeirri hugmynd að til séu orðskrípi.

Og undir slíku gat virðulegt Kennarafélag S.–Þing. ekki setið. Það var enda ljóst að ef fleiri tækju upp þennan „orðskrípa- og sóðarithátt [...] væri okkar göfugu tungu geigvæn hætta búin.“

Svo fékk bara drulludelinn Nóbelinn.

Hve margir HKL ætli hafi verið kæfðir í fæðingu af íslenskukennurum þessa lands?

Þegar útlendingar deyja á Íslandi

2011-11-14T16:37:00.001Z

Það er eitthvað sem ég kann ekki við sem blundar í þjóðarsálinni og kemur upp á yfirborðið þegar útlendingar deyja á Íslandi. Þegar sú staðreynd blasir við að erlendur gestur hafi dáið af slysförum á landinu þá verður þjóðin eins og fín maddama sem hefur orðið fyrir því óláni að eitra fyrir gestum sínum. Skammast sín en kennir um leið græðgi þess aðkomna um ófarirnar.

Einhvernveginn verður þjóðin voðalega yfirlætisfull og talar eins og íslensk náttúra sé eitthvað sem bara Íslendingar hafi lokapróf á – og þegar útlendingar deyja þá er það undantekningalaust þeim sjálfum að kenna. Þeir voru svo miklir kjánar að þeir áttuðu sig ekki á því að þeir voru komnir til Íslands. Þess lands í heiminum sem enginn kann á nema innfæddir.

Eflaust hefur þetta viðhorf einhverntíma átt rétt á sér. Þegar Íslendingar bjuggu afskekkt og þekktu sinn hól og sína laut betur en nokkrir aðrir. En í dag held ég að það sé nákvæmlega engin innistæða fyrir slíkum viðhorfum. Það eru miklu fleiri Íslendingar sem deyja af slysförum í náttúrunni og verða úti en útlendingar. Og samt eru útlendir ferðamenn miklu fleiri en íslenskir. Íslendingar eiga það meira að segja til að verða úti á milli hverfa í Reykjavík. Og ég gæti sem best trúað því að það sé töluvert algengara að Íslendingar deyi á ferðalögum erlendis en að útlendingar deyi hér.

Allar hugmyndir, hversu óljósar sem þær eru, um yfirburði Íslendinga og reynsluleysi útlendinga eru stórlega varasamar.

En þetta er samtsemáður alltaf gírinn sem allir fjölmiðlar fara í um leið og eitthvað þessu líkt gerist. Það liggur við að menn séu búnir að ákveða hverjum sé um að kenna áður en líkin finnast.

Nú dó ungur maður, fraus í hel í jökulsprungu í niðamyrkri um nótt, hræddur og einmana. Og enginn fjölmiðill sér ástæðu til að fjalla um drenginn út frá persónulegum nótum. Allar fréttir eru um hvaða búnað hann var eða var ekki með eða nákvæmat útlistanir að leitinni að honum. Samt sem áður er einhvernveginn augljóst að þarna er frétt. Fréttin er um líf þessa unga manns og dauða. Það hafa verið gerðar bækur og hollívúdd-myndir af minna tilefni.

En við viljum einhvernveginn ekki stíga yfir þessa línu. Viljum ekki taka þátt í mennsku hans. Viljum bara halda honum sem „útlendingi“ sem „strákarnir okkar“ þurftu að finna upp á jökli.

Og í þessu skyni birtum við hræðilega mynd af honum, líklega upp úr passanum hans. Myndin er ekki einu sinni í fókus – ekki frekar en fréttaflutningurinn. Samt gæti hvaða fjölmiðlamaður sem er verið búinn að finna fína mynd af honum á Flickr. Mynd sem sýnir í raun og veru hver hann er, þar sem hann situr úti á verönd með hundinn sinn og fartölvuna og snýr baki í ljósmyndarann. Og síðan hann dó er ljósmyndarinn, frændi hans, búinn að setja inn aðra mynd þar sem hann er að leika við frosk úti í garði og hundurinn fylgist spenntur með.

Daníel Hoij var áhugaverð persóna sem mætti grimmum örlögum. Það er full ástæða til að segja söguna af því eins og hún er – án þess að rembast við það að gera hann að blóraböggli eigin örlaga. Við megum ekki vera hrædd við það að fólk deyi í heimsókn hjá okkur. Það hlýtur að gerast. Það er vissulega gott og blessað að reyna að læra af því og fyrirbyggja það – en miklum mun mikilvægara er að sýna þeim sem dóu virðingu.

Mismunun lista

2011-11-13T18:22:00.001Z

Ég skrifaði einu sinni bloggpistil um það að ég vildi listamenn feiga. Sá pistill byggði á þeirri hugmynd að listir ætti að skilgreina sem eðlilegan þátt í lífi venjulegs fólks – og að allt starf ætti að litast af listum. Það væri hægt að vera listamaður á svo fjöldamörgum sviðum. Og það að útbúa girðingu utan um „réttnefnda“ listamenn hefði það m.a. í för með sér að listirnar væru teknar frá fólkinu.

Líf án listar er í mínum huga eins og líf án rökhugsunar. Það á meira skylt við frumstæð dýr en menn. Og er einstaklega óeftirsóknarvert. Listin opnar nýjar víddir og lyftir lífinu upp í annað og æðra veldi.

En listkennsla barna er að mínu viti í molum. Vanhugsuð og vond.

Tjáningarþörf barna og hæfni til listsköpunar er óumdeilanleg. Samt sem áður virðist sú hugsun ráðandi að listir séu einhverskonar munaður eða föndur. Þetta sést best á því að um leið og námsefni „þyngist“ og nemendahópurinn verður meira krefjandi er listsköpun kúplað út á ljóshraða. Listnám á unglingastigi er að stofni til metnaðarlaust í námskrá og framkvæmdin er jafnvel ömurlegri.

Sjáið t.d. formlega kennslu í tónmennt í grunnskólum Reykjavíkur. Menn hætta hreinlega að kenna hana þegar nemendur verða 13-14 ára. Ég held að ástæðurnar séu tvíþættar. Í fyrsta lagi er hugsanlega pínu erfiðara að stýra unglingunum til verka en aðalástæðan er líklega sú að menn telja mikilvægara að börnin læri dönsku, málfræði og þáttun.

Ef maður nú hugsar þetta ögn fyrir utan ramma þessa ömurlega veruleika og veltir fyrir sér hvort ánægja barna af tónlist og áhugi fylgi þessu myndriti. Er það virkilega svo að tónlistaráhugi dvíni þegar börn verði unglingar.

Svo sannarlega ekki. Ef það er eitthvað sem skilgreinir unglingsár betur en nokkuð annað þá er það tónlist. Hugsanlega á eftir bólum.

En þarna eru tónlistarskólar teknir við. Tónlistarskóli er yfirleitt einstaklingsmiðuð stofnun þeirra sem vilja kaupa sérstaka athygli fyrir barnið sitt. Af einhverjum ástæðum finnst mörgum tónlistarkennurum ægilega mikilvægt að menn stundi list sína í einrúmi – eða a.m.k. fáir saman. Sem ég held að sé að mestu leyti gamaldags þvæla. Það er ekkert við tónlist sem krefst þess að menn stundi hana einir á meðan menn geta lært stærðfræði í hóp.

Það er auðveldara að læra að spila einfalda hljóma á gítar eða píanó en að læra um hætti sagna. Og það er miklu mikilvægara líka. Auðvitað verða svo einhverjir konsertpíanistar eða stjórnendur – alveg eins og einstaka maður verður metsöluhöfundur eða málfræðingur. En við höfum voða lítið rými fyrir höfunda og málfræðinga ef almenningur er ekki læs. Hið sama ætti að vera jafn augljóst: það er til lítils að þjálfa upp tónlistarsnillinga ef almenningur fer á mis við tónlistarlegt uppeldi.

Það á ekki að gerast í dag að stór hluti barna á Íslandi fái lítið eða ekkert tónlistaruppeldi. Því fer órafjarri að tónlistarskólarnir sjái um það sem vantar upp á. Þar sem ástandið er best eru tvö af hverjum þremur börnum fyrir utan þá. En 24 af hverjum 25 börnum þar sem ástandið er verst.

Og þessi börn, sem þó fara í tónlistarskóla, upplifa sig mörg eins og homma á dörtíkvöldi á Pleijers. Það er troðið í þau tónlistarmálfræði þar til þau nenna þessu ekki lengur og langar til að verða paunkarar eða leggja hljóðfærið á hilluna. Tónlistarnám á Íslandi er enn einfaldlega of snobbað, of peningadrifið og of elítusinnað.

Ástandið er ekki endilega betra í öðrum listgreinum. Listgreinakennarar eru alltofoft alls engir kennarar – heldur listamenn sem geta ekki lifað af list sinni.

Og alltofmargir kennarar eru alveg lausir við að vera listamenn.

Þannig fellur listin milli þils og veggjar – engum til gagns, hunsuð, smáð og falin.

Og að þessu leyti liggur stóra ábyrgðin hjá okkur sem menntum börnin. Við þurfum markvisst að halda list að börnunum og við þufum að taka okkur verulega á. Það getur vel verið að það sé ekki til peningur til að borga listakennurum fyrir að taka einkatíma með hverjum einasta nemanda – en það hljóta líka að vera til listrænir kennarar sem eru ekki svo einhæfir.

Við þurfum að setja listina í öndvegi og gera hana að snörum þætti í hverri einustu námsgrein. Það ætti að vera útilokað að útskrifast úr grunnskóla öðruvísi en að hafa beinlínis verið ýtt ofan í hlaðborð listarinnar og hvattur til að nýta sér það sem þar er.

Nú er ég t.d. að kenna íslensku í áttunda bekk. Hvernig nokkrum manni dettur í hug að hægt sé að kenna þá grein án þess að leyfa nemendum að tjá sig listrænt er álíka fjarlægt mér og að mæta nýétinn á jólahlaðborð.

Þvert á móti á að hama listinni inn í hausinn á krökkunum þar til þau vita ekki hvar listin endar og íslenskan byrjar. Þau eiga að sitja uppi með þá tilfinningu að við höfum ótal leiðir til að rannsaka heiminn, hugsa um hann og tjá okkur. Og þau eiga ekki að raða sér í girðingar eftir því með hvaða hætti þau hyggjast hafa samskipti við heiminn í framtíðinni.

Hér eru dæmi um verkefni sem nemendur mínir hafa gert síðustu vikur. Þau hafa alltaf val um verkefni – og mín aðkoma er ævinlega hvatning. Ég neyði engan til að yrkja ljóð ef hann vill frekar rökræða. Ég leyfi honum þá að rökræða – en hvet hann til að reyna sig við ljóðlistina næst.

Hér er dæmi um japanska vöku eftir dreng í 8. bekk:

Litla, gula blóm

nú fellur regnið niður

og blómið stækkar.

Um engið gengur maður

heldur á fölnaðri rós.

Og ljósmynd eftir jafngamla stelpu:

Hæka eftir stelpu:

Tré er grænt laufum

lauf hrynja þegar haustar

rætur róta mold

Og ljóð eftir dreng um hugrekki sem varð til við að horfa á þessa mynd:

Sit ég stolltur

á stöku bergi.

Drýpur af dökkum

bergsdranga.

Langa leið hef ég

lagt að baki.

Þetta eru ósköp venjulegir krakkar. Nákvæmlega eins og hin fjögur þúsundin í árgangnum. Þetta eru alls ekki neinir yfirburðanámsmenn eða krakkar sem hafa sótt listaskóla á kostnað foreldra sinna. Þetta er bara það sem gerist þegar þú markar börnum völl til að skapa á. Af og til róta þau upp gulli. Og þegar þau gera það hefur líf þeirra breyst – sumra til frambúðar. Þau hafa uppgötvað að list er aðferð til að hafa samskipti við heiminn og að list veitir manni ánægju og gleði.

Á hverjum fimmtudegi skila 30 börn mér inn frjálsu sköpunarverkefni. Um kaffileytið, þegar þau koma heim til sín eru þau byrjuð að senda mér skilaboð eða pósta á feisbúkksíðuna okkar til að vera viss um að ég skoði verkefnið og gefi fídbakk.

Ég hrósa því sem vel er gert, hvet þar sem þarf að hvetja og reyni að viðhalda ánægju þeirra og sköpunargleði – vitandi það að það er margfalt mikilvægara að þessu börn skapi en að þau muni.

Svindl í HÍ

2011-11-13T14:53:00.001Z

Því er slegið upp sem frétt í dag að smátölvuvæðing þjóðarinnar sé orðin að ógn við hlutverk HÍ sem afburðasíu. Þar geti nú slugsar sem nenna ekki að lesa fyllt símann sinn af fróðleik og síðan brugðið sér á salernið og fundið svör við því sem þeir muna ekki. Þannig skapi þessir svindlarar sér forskot á hina sem leggja það á sig að muna allt.

Ég ætla svosem ekki að gera lítið úr góðu minni. Gott minni er gulli betra. En það er fráleitt að Háskólar eigi að flokka fólk eftir minni eða að samfélagslegar vegtyllur eigi að veitast þeim sem mest muna.

Því þótt minni sé ágætt – þá er svo margt annað sem skiptir miklu meira máli. Eftir nokkur ár í starfi munu þessir lögfræðingar og læknar vera búnir að átta sig á því að megnið af starfi þeirra snýst um að framkvæma sömu handtökin og þá sjaldan að þeim mætir eitthvað nýtt – fletta þeir því upp.

Það væri nær að prófa nemendur í háskólum í því hvort þeir geti einmitt komið gögnum sínum þannig fyrir að þeir séu fljótir að sækja sér upplýsingarnar sem á þarf að halda – en séu um leið hugmyndaríkir, frjóir og skapandi. Það ætti að hvetja læknanema og laganema til að koma með eins mikið af gögnum og þeir kjósa í próf. Henda svo í þá verkefnum sem reyna á ályktunarhæfni, skilning og frumleika. Það má svosem athuga hvort fyrirframmótuð svör eru á vísum stað líka.

Háskólinn í dag er svona doldið eins og maður ímyndar sér ástandið í Konunglega bókasafninu í Kaupmannahöfn seint á síðustu öld – þegar safnið var fullt af undarlegum sérvitringum sem þekktu það betur en nokkrir aðrir. Það tók áratugi að uppgötva að einn starfsmaður safnsins, Frede Møller-Kristensen, hafði um árabil stolið verðmætum bókum. Honum tókst það vegna þess að þessi gríaðrlegu andlegu og veraldlegu verðmæti sem bókasafnið var voru falin nokkrum undarlegum og stálminnugum einstaklingum til varðveislu. Tæknin var ekki tekin í þjónustu safnsins. Einstaka menn vissu hvað var geymt hvar og hvar það væri ef það hefði verið fært til.

Mannskepnan hefur ekki einu sinni skýra hugmynd um fjölda ef hann fer mikið yfir fjóra. Við vitum ekki hvar nokkrir enda og margir byrja. Þróunarlega var engin þörf á því að þekkja fjölda stjarnanna á himnunum, eyjanna í Breiðafirði eða laxanna í ánum.

En þar sem mannsheilann skortir upp á höfum við lært að nýta okkru tæknina. Og við látum hana um að geyma fyrir okkur upplýsingar. Í dag má koma nákvæmri eftirmynd Konunglega bókasafnsins fyrir í hlut sem er minni en sígarettupakki. Og það er hægt að láta hlutinn leita í sjálfum sér og finna nákvæmlega það sem maður vill finna – auk alls hins sem maður hafði ekki hugmynd um að væri til.

Laganemar í prófi ættu að vera prófaðir í frumlegri og lipurri hugsun, hæfninni til að finna aftur það sem þeir settu í geymslu og frjósemi hugans. Það ætti að prófa þá með því að láta þá semja lausn á Icesave-deilunni, finna leiðir til að sætta sjónarmið í deilum um vændi, greina orsakir og afleiðingar. Það sem á að hætta að gera er að láta þá leggja á minnið langa lagakafla og staðreyndatengsl sem eru höggvin í stein af kennurunum þeirra.

Læknanemar ættu að vera prófaðir í samskonar hlutum. Og við eigum að hætta að fylla lækna- og lagastéttina af einsleitum hópi fólks sem lætur toga sig í námið á fordildinni einni saman. Einhverri óljósri hugmynd um eigið ágæti og yfirburði.

Þá sjaldan ég fer til læknis með mig eða mína getur hann sjaldan sagt mér annað en það sem ég var sjálfur búinn að finna út með gúgli. Bráðalæknir, sem vissulega hefur ekki alltaf tíma til að fletta upp hlutum, vinnur meira og minna út frá verkferlum og vinnubrögðum sem eru þjálfuð upp – líkt og hjá bifvélavirkja eða logsuðumanni.

Læknar yrðu að miklu meira gagni ef þeir fengju meiri þjálfun og kennslu í að díla við flóknustu breytuna í þeirra starfi: vilja fólksins sem þeir vinna með. Læknar þurfa að geta skilið fólk, borið virðingu fyrir fólki og hvatt það. Í stað þess að vera ópersónulegir iðnaðarmenn – eins og þeim hættir til að vera.

Sérfræðingaræðið er deyjandi sort. Og það má vel draga leyfar þess út á ísinn og láta það sigla sinn sjó. Logfræðingar, læknar og kennarar (já, guð minn góður hvað kennarar eiga vel heima í þessari upptalningu) þurfa að hætta að skapa sér sérstöðu út frá því að skammta fólki upplýsingar eftir eigin geðþótta – og taka sér stöðu við hlið þess sem þeir vinna með og upplýsa, fræða og hvetja.

Ég sat í vikunni fund um niðurstöður stærstu rannsóknar á starfsháttum í grunnskólum sem gerð hefur verið. Þar kom í ljós að meirihluti kennara skipuleggur nám nemenda sinna út í æsar. Nemendur hafa sáralítil áhrif á það hvað þeir læra og hvenær. Eru jafnvel allir í sama námsefninu.

Tæknin er löngu búin að gera slíkar starfsaðferðir óþarfar. Og þegar hún sannar það, eins og með þessu svindi í HÍ – þá er rökrétta lausnin ekki sú að ráðast gegn tækninni – heldur leyfa henni að gera það sem henni var ætlað. Bera byrðarnar fyrir okkur svo við getum gert eitthvað gáfulegra við tímann.

Fasistaskyr og sauðskinnsskór

2011-11-12T16:34:00.001Z

Það er sorglegur vitnisburður um íslenska þjóð að megnið af okkur gegnir því einfalda hlutverki að klappa fyrir áróðursseggjum og lygurum. Í samræmi við þriðja hreyfilögmál Newtons fylgir hverju höggi eða átaki, jafnstórt átak í gagnstæða átt. Í hvert sinn sem við berjum á pólitískum andstæðingum okkar gefum við samvisku okkar og skynsemi rothögg.

Oftast kippir maður sér ekki upp við þetta. Enda verð ég að viðurkenna að málflutningur sjálfkjörinna þorpsfífla og blábjána er að mestu hættur að rata að kauninum í mér. En stundum líður mér eins og einum af fáum áhorfendum í stúkunni sem raunverulega blöskrar þegar menn í mínu liði dúndra boltanum útaf og þykjast eiga innkast. Og mig langar næstum að stinga þá sem sitja í kringum mig með eiturbryddaðri regnhlíf þegar ég sé þá taka undir lygina og falsið. Sérstaklega þegar ég hef það í huga að á þessum velli er enginn dómari. Menn þurfa að dæma sjálfir – og keppast flestir við að fokka því upp og eyðileggja leikinn.

Ég er ekki aðdáandi Framsóknarflokksins. Ég held ég geti næstum sagt að ég sé í hópi fyrstu kynslóðar hatursmanna hans í nútímanum. Ég hóf að bleikja hendur mínar af honum þegar ég var í menntaskóla og horfði upp á flokkinn verða að ramma fyrir framapotsklifurjurtir sem þrifust ekki í öðrum flokkum. Framsókn á síðustu metrum síðustu aldar varð að andstyggilegu fyrirbæri – sem síðan átti eftir að hafa verulega slæm áhrif á íslenskt samfélag á fyrsta áratug þessarar aldar. Það sem áður var samhjálp var nú eingöngu klíkuskapur, það sem áður var öfgaleysi var nú hugsjónaleysi.

En...

En ég get ekki horft upp á eineltistilburði eins og þá sem núna eru í gangi þar sem verið er að reyna að saka flokkinn um að vera meira og minna orðinn að fasistaflokki. Þar sem menn, sem eiga að hafa glóru, ganga fram fyrir skjöldu og reyna að færa rök að því að framsóknarflokkurinn sé hættulegt afl – og reyna að sanna það með því að sýna muni úr einkasafni Hriflu-Jónasar – og íslenska fánann.

Kommon.

Fólk getur ekki verið svona ofsalega heimskt.

Jú, Framsókn var gripin við þetta:

Að halda peppráðstefnu þar sem Ísland er sýnt rísa upp yfir kornakurinn undir dillandi söngtexta Margrétar Jónsdóttur. Og við þetta var dönsuð glíma.

Ég man ekki eftir því að einhverjir hafi stigið fram og lýst yfir áhyggjum af uppgangi fasismans á Íslandi þegar VG ákvað að halda nýsköpunarfund undir heitinu Fjallagrös og sauðskinnsskór.

Þar voru menn samt að smyrja á sig kremum úr ÍSLENSKUM jurtum, klæða sig í ÍSLENSK föt, skrá sig í áskrift fyrir ÍSLENSKT grænmeti o.s.frv.

Eða þegar Samfylkingin ákvað að reka umhverfisstefnu undir kjörorðinu Fagra Ísland.

Þá hefði nú einhver kverúlantinn getað tekið auka bít í fasistahrædda hjartanu sínu, minnugur þess að það var einmitt svona slagorð og áróður sem fasistinn notaði til að heilla múginn – og ekki síst fótgönguliðana.

Hver man ekki eftir smellum eins og O, du schöner Westerwald!

Eða hreinlega póstkortaseríu þýska fasistaríkisins sem hét Fagra Þýskaland.

En Fagra Ísland er sosem ekki eina áróðursbrellan sem Samfylkingin tók ómegnaða upp úr glósubókum herra Göbbelsar.

Einhverjum þar á bæ datt í hug að leiðin að hjarta kjósandans væri gegnum börnin. Þess vegna dreif Samfylkingin af stað átakið Unga Ísland.

Ef nasistaflokkurinn hefði ekki verið þurrkaður út í lok seinna stríðs þá væru forkólfar hans með flott mál í höndunum gegn áróðursmeisturum Samfylkingar. Önnur hver hugmynd sem kviknar í kolli hinna íslensku jafnaðarmanna er komin í beinan ættlegg af þýskum áróðursplaggötum.

Heilbrigð, íslensk og skjannahvít börn hlupu um og léku sér undir ljúfum röddum Össurar og Imbu í sjónvarpsauglýsingu sem síðan endaði á því að áhyggjufull Imba sást í nærmynd þar sem hún benti á staðreynd sem kjósendum kynni að hafa yfirsést:

„Börn geta ekki kosið“

Og hver skyldi hafa orðið niðurstaðan þegar Samfylkingarmenn og velunnarar komu saman til að ákveða hvaða taktík væri líklegust til að virka ofan í landann í því skyni að fá hann til að samþykkja samruna Íslands við Stór-Evrópusvæðið?

Nú, auðvitað þrautreynd og upplífgandi herferð undir kjörorðinu Já, Ísland!

Nú gæti einhver spurt. Hvernig stendur á því að alþjóðasinnaður jafnaðarflokkur skuli ekki geta talað við kjósendur án þess að klifa endalaust á þjóðerni þeirra? Skyldi það vera vegna þess að bak við alþýðlegt og alþjóðlegt yfirborð blundi hættulegur fasisti?

Eða skyldi það vera vegna þess að þrátt fyrir allt þá hossaðist fasisminn á sömu pólitísku klisjum og öll önnur stjórnmálaöfl fyrr og síðar?

Hver sem ástæðan er þá eru þeir, sem segja að glímudans Framsóknarflokksins undir íslenska fánanum sé hættulegur, fífl – og að öllum líkindum hræsnisfull fífl.

En þó ekki jafnmikil fífl og þeir sem sitja uppi í stúku og taka undir.

Því staðreyndin er sú að það eina sem Framsókn er raunverulega sek um er að vera oggulítið hallærisleg.

Ef hún væri bara sú eina.

Saman með eða án skynsemi

2011-11-06T11:16:00.000Z

Upp á síðkastið höfum við kennararnir í Úllónolló (Unglingadeild Norðlingaskóla) reynt með ýmsu móti að iðka með nemendum okkar gagnrýna hugsun. Og við höfum svosem gert það lengi – að því er virðist með ágætum árangri. Að minnsta kosti benda rannsóknir til þess að nemendur okkar hafi miklum mun meiri ánægju af samfélags- og náttúrufræðigreinum en nemendur flestra annarra skóla. En í þessum greinum höfum við sérstaklega leitast við að draga fram og greina álitamál, og læra af sögunni. Í fyrsta skipti á kennsluferli mínum er ég orðinn verulega bjartsýnn á það að gagnrýna hugsun megi kenna.

Um daginn var ég með íslenskutíma í 8. bekk og við vorum að ræða hættuna af því að hlusta aðeins á það hvernig eitthvað er sagt en ekki hvað. Og ég tók dæmi. Með innlifaðri og fyndinni smáræðu fullyrti ég að Harry Potter bækurnar væru ekki aðeins vondar bækur, heldur skaðlegar. Allar röksemdir mínar héldu þræði og ég var mjög sannfærandi og lúmskur. Ég bauð nemanda sem er mikill aðdáandi bókaflokksins að andmæla mér en tóks að snúa út úr öllu sem hann sagði þar til allt sem hann sagði hljómaði eins og enn frekari rök fyrir að kasta Potter á bálið.

Tilgangur minn var að framkalla hjá nemendum ástand sem sífellt kemur upp í rökræðum á opinberum vettvangi. Og ég ætla hér með að nefna Pat Condell-hrif eftir hinum dómharða og snjalla samfélagsrýni. PC-hrif felast í þeim afstæðu áhrifum sem rökstuðningur hefur á okkur eftir því hver upphafleg staða eða viðhorf okkar voru. Það hvernig rökræða (jafnvel óvægin og einstrengingsleg) getur orðið til að festa mjög rækilega í sessi skoðun okkar á tilteku álitamáli vegna þess hve rökstuðningur fyrir hana er sannfærandi – en hvernig sami rökstuðningur verður aðeins til að festa andstæða skoðun í sessi í hugum þeirra sem voru ómóttækilegir til að byrja með. Og ég valdi Pat Condell vegna þess að hann (og raunar Christopher Hitchens líka) á sér (a.m.k. á Íslandi) mörg skoðanasystkini en mjög fá alsystkin. Hann hefur nefnilega skoðanir sem eru sumar mjög vinsælar á landinu og aðrar sem eru mjög óvinsælar. Þannig hafa t.d. flestir trúleysingjar einhverntíma deilt myndböndum þar sem hann ræðst harkalega á trúarbrögð og trúarlegar stofnanir – en næstum enginn deilir myndböndum með skoðunum hans á anarkistum, mótmælendum eða vinstri sinnuðum samfélagssiðapostulum. Nýasta myndbandið hans, „Nothæf flón fyrir Palestínu,“ ber öll höfundareinkenni hans: hann er rökfastur, fyndinn, skýr og hörkulegur. Auk þess sem hann ber með sér að vera búinn að kynna sér efnið mjög vel. En PC-hrifin munu sjá til þess að jafnvel hörðustu aðdáendur hans í hópi Íslendinga munu ekki láta sannfærast, því þeir vilja það ekki. Enda skyldu þeir ekki láta hann sannfæra sig bara vegna þess að hann er rökfastur, skýr, fyndinn, hörkulegur og fróður. Maður getur nefnilega verið allt þetta og samt haft svaðalega rangt fyrir sér.

Og það var þetta ástand sem ég reyndi að skapa með nemendum mínum þegar ég tók Harry Potter til bæna. Og það tókst. Nemendurnir vissu ekki hvernig þeir áttu að vera. Þeir vildu ekki vera sammála mér en gátu ekki mótmælt enda komu þeim ekki í hug nein mótrök sem ég var ekki fær um að eyða.

Þá voru þeir tilbúnir fyrir næsta skref. Að endurtaka leikinn – með nemendur í þessum gagnrýna vígahug. Og ég flutti aðra smáræðu um það að við værum að eyðileggja fólk og samfélagið með því að gera unglinga að iðjuleysingjum og letingjum. Líf þeirra snérist um að njóta lífsins og soga til sín verðmæti sem foreldrar þeirra ynnu langan vinnudag til að afla. Þeir leggðu ekkert af mörkum til samfélagsins og skilgreina ætti slíkt uppeldi sem vanrækslu og refsa foreldrum sem láta unglinga komast upp með leti og ómennsku.

Svo horfði ég ögrandi yfir hópinn.

Og í þetta sinn höfðu krakkarnir hlustað á mig með gagnrýnu hugarfari. Þau voru rækilega mörkuð af PC-hrifunum. Og í þetta skipti fékk ég á baukinn. Margar hendur voru á lofti og rökin voru margvísleg, allt frá tilvísunum í lög og reglur ESB upp í þá hugmynd að samfélagið tapaði á því að gera unglinga að fullum þátttakendum í fullorðinssamfélaginu of snemma. Rökstuðningur krakkanna var öflugur og margir lögðu í púkkið.

Það vildi til að eitt af verkefnum vikunnar (þau geta valið um nokkur) var að skrifa um vandamál unglinga. Og þangað inn sá ég smitast áhrif af rökræðu okkar.

Það er svo rosalega margt sem við unglingarnir þurfa að ganga í gegnum.Öll vandamálin eru svo ólík og hvernig við upplifum vandamálin.Eitt jákvætt við vandamál unglinga og barna er að þau móta okkur sem manneskju sem við verðum í framtíðinni...

Íslenskutíminn endaði á því að ég tók til mín aftur það vald sem ég hafði í upphafinu. Ég benti þeim réttilega á að þeirra rök í seinni umferðinni væru miklu betri en mín. Og raunar ekki bara betri en mín, heldur einhver þau bestu rök sem maður gæti hugsað sér fyrir því að gefa unglingum breik frá brauðstritinu. En þau yrðu að gæta sín á rökum. Því ef þau myndu ekki venja sig á að hlusta betur á það sem sagt er en það hvernig það hljómar þá sé ofsalega mikið af fólki tilbúið að nýta sér þann veikleika.

En það að reyna að kenna börnum að vera sjálfstæð, skoðanamyndandi og heiðarleg er svo miklu meira en að kenna þeim að rökræða. Það eina sem ég hef kennt þessum tiltekna hópi er að verða fyrir áhrifum af PC-hrifum. Og þar með eru þau komin á svipaðan stað og íslenska þjóðmálaumræðan. Ég er að vona að þau kjósi að ganga lengra.

PC-hrifin eru ákveðið þroskastig – en mega ekki verða lokatakmark. Því miður hættir samfélaginu til að staðna á þeim punkti. Ástæðan, held ég, er það hvernig við myndum skoðanir og tengsl skynseminnar við tilfinningalífið.

Það er efni næsta pistils.

Og þar mun ég reyna að rökstyðja þá skoðun mína að Morfís sé þrátt fyrir allt gott, gilt og gagnlegt. Sem stangast verulega á við þá skoðun sem ég hef hingað til haft (og flestir í kringum mig).

Einelti og PR

2011-11-05T21:23:00.001Z

Það er áreiðanlega varla til verri tilfinning en að þurfa að horfa á eftir barninu sínu á hverjum morgni í klær kvalara þess í skylduskóla. Og sá sem upplifir sig valdlausan verður gramur eða jafnvel ofsareiður – og þá er það skylda fjölmiðla að hjálpa og fletta ofan af vangetunni.

En...

...það hjálpar engum að mála þá mynd að einelti sé skýrt og afmarkað vandamál – og að tilvist þess sé alltaf sönnun á hneyksli.

Það þarf líka að hafa í huga að skólafólk getur ekki tjáð sig opinberlega um málefni nemenda sinna – og skólar eru því frábær skotmörk vígareifra fjölmiðla.

Þetta afsakar þó ekki að skólastjóri hagi sér eins og fífl – og þvaðri um uppvask og femínista upp úr eins manns hljóði. Eða að kennari sendi tölvupóst á foreldra og kalli umkvartanir eins þeirra og viðbrögð við þeim „atlögu.“ Sorrí, en það vantar eitthvað verulega mikið upp á félagslegt heilbrigði þess skólafólks sem hagar sér svona.

Ég á ekki eitt einasta orð yfir framkomu starfsfélaga minna í nágrannaskólanum í þessu máli.

En vera má að hún standi í samhengi við fúsk og froðufellandi vinnubrögðin á DV.

Það skortir líka eitthvað verulegt upp á félagslegt heilbrigði fjölmiðils sem birtir trekk í trekk myndir af börnum sem kvarta undan öðrum börnum. Sérstaklega þegar sá fjölmiðill er byggður ofan á kommentara-uppvakningagrafreit sem byrjar allur af iða þegar krassandi mál koma upp.

Maður gerir ekki fjölmiðlamat úr börnum nema í ítrustu neyð. Maður fjallar ekki um eineltismál eða önnur klögumál út frá einstökum persónum fórnarlamba. Það er einfaldlega ekki boðlegt.

Eineltismál geta allstaðar komið upp. Og ástæður þeirra geta verið margvíslegar. Ef skólastjóri eða kennari stendur í vegi fyrir því að tekið sé á slíkum málum þá er það vissulega fréttnæmt. En á sama hátt og það er fréttnæmt að skólastjórar og kennarar um allt land vanrækja fjöldann allan af börnum sem sitja í bratta hluta normalkúrfunnar. Og á sama hátt og það er fréttnæmt að helmingur kennara er ekki sammála eða trúir ekki á rétt sumra barna til að vera óaðgreindir þátttakendur í skólasamfélaginu.

En fréttin er í öllum tilfellum kennarinn eða skólastjórinn. Sá fullorðni. Og það er verulega ófaglegt og óáreiðanlegt að draga fólk fram fyrir dóm þjóðarinnar fyrir orð eins eða tveggja manna.

Ef ég væri ritstjóri DV þá myndi ég taka öllum erindum um eineltis- eða klögunarmál sem mögulegum sjúkdómseinkennum – og síðan rannsaka sjúkdóminn. Ég myndi aldrei troða linsu og hljóðnema upp í andlitið á börnum og örvingluðum foreldrum og láta þau bera hitann og þungann af málinu. Ég myndi ekki nota börn sem brimbrjóta.

Ég myndir fara í opinber gögn, hjálpa foreldrinu að leita réttar síns og vera tilbúinn að afhjúpa það sem kann að koma í ljós. Krefjast opinberrar úttektar, skoða sjálfsmat og viðbragðsáætlanir.

Og ég myndi stækka samhengið. Finna raunverulega vandamálið og berja á því þangað til einhver gerir eitthvað. Hvort sem vandamálið er viðhorf eða eitthvað annað.

Aðeins þannig yrði ég að einhverju gagni. Það hjálpar ekkert í eineltismálum að flagga einstökum börnum. Það getur bitnað á þessum sömu börnum eða orðið til þess að félagslega tæp börn læri að það sé eftirsóknarvert að segjast vera lagður í einelti og vilja deyja, því þá haldi fullt af fólki með manni og maður fær jafnvel ókeypis hamborgara.

Skóligetur ekki svarað fyrir einstök mál. Og því er ósanngjarnt og óeðlilegt að slá slíkum málum upp sem fréttum. En skólinn getur svarað fyrir almenn vinnubrögð og verkferla. Og það er þar sem þarf að „hanka“ þá – því að þar liggur vandinn – ef hann er raunverulegur.

Hatur í garð femínista

2011-11-02T23:22:00.002Z

Það hefur ekki farið fram hjá neinum sem les Maurildin að ég er ekki allskostar sáttur við femínisma eins og hann birtist á Íslandi. Mér finnst hann að mörgu leyti órökréttur, einstrengingslegur, mótsagnarkenndur og þokukenndur. Mér finnst jafnframt að kvenfrelsi sé notað sem trójuhestur fyrir rótæka, kommúníska tendensa – sem eru mér ekki allir að skapi. Loks hef ég greint sterka nojaða strauma, einelti og þöggun í fari þeirra sem berjast fyrir femínisma.

Ég er duglegur að benda femínistum í kringum mig á þetta.

En ég þyrfti að vera blindur til að sjá ekki heiftina, hatrið og fordómana sem skella á yfirlýstum femínistum (sérstaklega konum). Og það þoli ég enn verr. Og ég þoli ekki að greindir femínistar skuli tríta samfélagið sitt eins og þessir háværu heimskingjar séu á einhvern hátt einkennandi fyrir það.

Kommentakerfi eru varplendur hreinræktaðra blábjána sem skvampa um eins og blóðstrokkaðir bullustrokkar og hæðast að konum. Frussa einhverju fábjánakommenti hvar sem þeir geta til að niðra „mannhatandi femínista“ sem í þeirra augum eru fyrst og fremst sekir um að þekkja ekki sinn sess. Femínismahatur og fordómar byggja sumpart á algjörri vanþekkingu á því hvað femínismi er – og þeir fáu sem hafa einhverja glóru skapa undarlega þversögn. Þeir telja að femínistar séu að reyna að sölsa undir sig heiminn og banna mönnum að vera menn – en eru um leið svo stútfullir af fordómum, fáfræði og heimsku að ofsóknaræðið er að fullu réttlætanlegt. Það er ærin ástæða til að nýta krafta þess opinbera til að uppræta almenna heimsku. Jafnvel þótt sá heimski sjái það sem persónulega árás á sig. Heimskan er skaðlegri en svo að hún geti verið viðurkenndur lífsstíll.

En að því sögðu þá verður enginn dyggðugri af löstum óvina sinna.

Ég vildi óska að femínistar hættu að koma fram við alla gagnrýnendur sýna eins og ósnertanlega óþokka. Ég vildi líka óska þess að femínistar í rökræðum hættu að springa á limminu í hvert sinn sem rimman verður yfirþyrmandi og sökkva inn í sjálfhverfu. Það er nefnilega ekki hemja hve oft fyrstupersónufornafnið rýkur á loft um leið og skóinn kreppir. Og borar einhverskonar ormagöng út úr umræðunni. Íslenskir femínistar eru alveg óhuggulega sjálfhverfir.

Og um leið myndi ég vilja að hinir hugsandi í hópi „óvina“ femínista og femínistarnir sjálfir gætu tekið höndum saman og barist gegn heimskunni sem skellur á öllum þeim sem beita sér gegn kúgun kvenna. Því sá, sem virkilega og af heiðarleika vill berjast gegn því sem hann álítur galla í fari femínista, hann getur ekki endalaust horft upp á holskeflur heimskunnar berja á „andstæðingum“ sínum án þess að langa til að grípa til varna.

Femínisminn er nefnilega ekki óvinurinn.

Heldur heimskan. Og hatrið.

Að sálga smádjöflum

2011-11-01T17:02:00.001Z

Rifrildi Davíðs Þórs og Maríu tekur á sig fyrirsjáanlega mynd. Davíð tókst að gera píslarvott úr Maríu með því að hóta henni málsókn. Hann mun að sjálfsögðu ekki sækja málið frekar, enda væri það heimskulegt af honum.

Þegar fólk beitir dóms- eða löggjafarvaldinu til að „klára“ rökræðu þá hefur kerfið klikkað og neyðarútgangurinn ekki verið nýttur. Það á enda að vera algjört neyðarúrræði – og nokkuð sem maður gerir aðeins ef lokakosturinn (sem er að þegja og snúa sér að öðru) er af verulega mikilvægum ástæðum ómögulegur.

Rifrildi Davíðs og Maríu hefði aldrei átt að fara út í slíkar hótanir. María drekkti sínum fyrsta pistli (sem innihélt þrátt fyrir allt mjög málefnalega spurningu) í vaðli, upphrópunum og skoðunum – sem áttu oft sáralitla samleið með staðreyndum málsins.

Davíð ætlaði á móti að vera sniðugur og nappa hana á hræsni – lögbrotum.

Svar Maríu í dag er fyrirsjáanlegt – en um leið nokkuð upplýsandi. Hún gerir að sjálfsögðu píslarvott úr sér og biður Davíð ekki afsökunar. En hún tekur fram, sér til málsvarnar, að Davíð verði, eins og aðrir, að gera greinarmun á staðreyndum og gildisdómum. Það sé varla hægt að refsa henni með dómi fyrir viðhorf og skoðanir sem stangast á við viðhorf annarra – enda sé hún ekki að misbeita staðreyndum eða ljúga til um sannreynanlega hluti.

Mikið vildi ég nú að María eða einhver annar – tæki sig til og skoðaði beitingu löggjafans (og þar með í framhaldinu beitingu framkvæmda- og dómsvalds) gegn vændiskaupendum. Og gerði það sérstaklega út frá þeim vinkli að sjá hvort forsendur þessara laga séu byggðar á staðreyndum eða gildisdómum.

Því að á sama hátt og María biður sér vægðar frá löggjafa og dómskerfi vegna þess að hún telur að hún eigi að hafa gildisdóma sína í friði fyrir því (a.m.k. upp að hærra marki en staðreyndadóma) – þá virðist rökrétt að gera þá kröfu að valdinu sé ekki beint gegn öðrum – þ.m.t. vændiskaupendum – ef lög byggja fyrst og fremst á gildisdómum löggjafanna.

Ég held reyndar að það megi banna vændi með margvíslegum staðreyndabundnum rökum. En vændi verður ekki bannað vegna þess að vændi sé „nauðgun gegn greiðslu,“ órfjúfanlegur þáttur í mansali og ofbeldi, hlutgerving kvenna eða með öðrum gildishlöðnum rökum.

Það er því vonandi að þessi rimma Davíðs og Maríu skili þó þeim árangri að koma umræðunni upp úr því fari að menn berji hver á öðrum með gildismati – og menn fari að ræða staðreyndir. Fyrr en það gerist – mun umræðan engu skila.

Æi, Davíð Þór

2011-10-31T17:43:00.002Z

Án þess að hafa sérstakan áhuga á að lengja tilorðinn hala þá er ekki annað hægt en að dæsa þegar maður les svarbréf Davíðs Þórs til Maríu Lilju.

Efnislega snýst málið um það að Davíð telur aðgerðir Stóru systur óboðlegar m.a. vegna þess að þær vegi gegn grundvallaratriði réttláts samfélags. Að ekki sé hægt að refsa mönnum fyrir glæp sem þeir hafa enn ekki framið – hvað þá ef þeir voru tældir til að fremja glæpinn.

María Lilja bendir á athyglisverða staðreynd: þá að samkvæmt lögum er það lögbrot að bjóða greiðslu fyrir vændi, hvort sem það hefur farið fram eða ekki.

Þannig hafi mennirnir sem sömdu um vændi gegn greiðslu þegar brotið lög.

Síðan fer María í allskyns bollaleggingar um heiminn eins og hann lítur út frá sjónarhóli þess sem aðeins sér vændi sem nauðgun gegn greiðslu. Og gerir Davíð upp „rangt“ viðhorf til kynlífs, kvenna og vændis – þrátt fyrir að það sé ekki nema að litlu og óverulegu leyti verðskuldað út frá grein hans. En hún nefnir reyndar að slík viðhorf séu skiljanleg þegar horft er til þess að gamall klámritstjóri hamrar á lykla.

Davíð svarar með því að benda Maríu réttilega á að megnið af andmælum hennar komi því sem hann skrifaði ekki hætishót við. Og hann telur sig geta höggvið á móti með því að saka Maríu sjálfa um lögbrot – og þykist væntanlega með því sanna að hún sé aungvu betri en klámkarlarnir sem héldu að þeir væru að fara að troða gúrku upp í vergjarnan táning en lentu á samansaumaðri búrku.

Davíð gerir enga tilraun til að svara efnislegu spurningunni, þ.e. þeirri að það að falast eftir vændi á vef er ólöglegt, skv. núgildandi lögum. Og því séu þessir menn ekki saklausir, heldur berlega þegar sekir um glæp.

Hann lætur sumsé nægja að segja: „Þú líka!“

Og svo lætur hann sem það sé einhver ægileg ósvinna að saka hann um að vera gamall klámritstjóri. Hann hafi enda verið dreginn af þeim krók þegar lögreglan taldi ekki ástæðu til að kæra hann fyrir Bleikt og blátt á sínum tíma.

Og hann hótar að kæra Maríu nema hún dragi þessar ávirðingar til baka.

Kommon.

Maður kærir ekki fólk vegna þess að það getur verið góður mótleikur í ritdeilu. Sérstaklega ekki fyrir eitthvað sem að stofni til er barasta dagsatt. Davíð Þór stýrði á sínum tíma blaði sem enginn sæmilega frjálslyndur maður myndi missa svefn yfir að væri kallað klámblað. Þarna voru typpi og píkur sýndar frá allskyns sjónarhornum og í allskyns samhengi. Og þótt verið geti að Davíð, sem stundum hefur verið kallaður Larry Flynt Íslands, sé í dag í kompaníi við fínna fólk eða ætli sér að verða virðulegur sveitaprestur á næstu misserum – þá hefur hann ekki við neinn nema sjálfan sig að sakast þegar honum er brigslað um að hafa ritstýrt klámi.

Það að lögregla hafi ekki nennt að eltast við hann út af því er sannarlega ekki sýknudómur sem hann getur nú veifað og barið fólk með þangað til það þagnar. Það er miklu frekar til marks um það að löggan nenni ekki að eltast við vitleysu og framfylgja smámunum. Þegar einhver ódámur braust inn í bílinn minn og stal þar dóti nennti lögreglan svo sannarlega ekki að eltast við hann. Löggan horfði á mig eins og ég væri vangefinn þegar ég benti á að hugsanlega væru fingraför á ákveðnum stað á hurðinni. Þeir eyða ekki fingrafaradufti í svona smámál. Ekki frekar en að nokkur lögga eða dómari ætti að hlusta á svona væl eins og í Davíð yfir því að vera sakaður um að klæmast.

Þótt það sé kannski ekki skrítið að hann hugsi sér gott til glóðarinnar. Dómarar hafa undarlegar hugmyndir um málfrelsi á Íslandi.

Trú er kenning sem...

2011-10-25T16:35:00.000Z

Ég las í morgun magnað viðtal Matt. Johannessens við Níels Dungal, meinafræðing frá árinu 1960. En Níels var einn fárra manna sem opinberlega þorði að andæfa hinum kristna, móralska meirihluta og krafðist þess t.a.m. að fátæk þjóð, sem væri að rísa upp á lappirnar, ætti frekar að setja peninga í að byggja alminlegan spítala en risastóra steinsteypukirkju. Vinir vorir í Vantrú fjalla um Níels í dag.

Viðtalið er merkilegt og ég hvet sem flesta til að lesa það. Það varpar alveg sérstaklega skæru ljósi á þá upplifun að berjast fyrir réttum málstað þegar tímarnir fylgja ekki með.

Viðtalið kveikti einnig hjá mér hugrenningartengsl varðandi vændisumræðuna og blessunina hana Stóru systur. Bæði vegna þess að mér finnst Níels afhjúpa á mjög skýran og skilmerkilegan hátt það sem er að því femíníska stjórnmálaafli sem stendur á bak við búrku-gjörninginn. En um leið, og á miklu lúmskari hátt, er hann sekur um nákvæmlega hið sama.

Byrjum á samhenginu: Níels var alinn upp við „spírítisma og myrkfælni,“ eins og hann orðar það einkar skemmtilega. Hvorttveggja átti eftir að eldast af honum og hann varð sérlega fær raunvísindamaður. Hann taldi að kristin trú væri einfaldlega trú sem bæri þess skýr merki að verða innan tíðar talin sem hjátrú, alveg eins og sægur annarra trúarbragða. Þess væri ekki langt að bíða að opinberlega þætti fullkomlega skynsamlegt og eðlilegt að draga í efa meyfæðingu og annað bull.

Og Níels kemur fram með óvenju einfalda – en um leið snjalla – skilgreiningu á trú. Svo snjalla að ég upplifði evreka-móment þegar ég las hana. Hann segir:

Satt að segja hugsa ég aldrei um, hvort ég sé hamingjusamur. Ég veit, að margir eru sælir í sinni trú. En ég kæri mig ekki um þá hamingju. Trúin er kenning, sem borin er fram og enginn má gagnrýna. Sumar stjórnmálastefnur geta verið trú, einræði er það alltaf.

Þarna er hann í raun og veru að stilla vísindum og trú upp sem andstæðum. Aðall vísindanna er endurtekningin og gagnsæið. Hver sem er má og þarf að geta rannsakað forsendur hverrar kenningar gaumgæfilega og gagnrýnið. Trú er andstæðan – því jafnvel þótt hún klæði sig í vísindalegan búning þá felur hún gagnrýnisleysið í sér.

Ég tel einmitt að viðbrögð femíniskra afla á Íslandi við gagnrýni sýni að þar er oftar en ekki um trú að ræða. Gagnrýni er mjög gjarnan hunsuð, hvort sem hún er málefnaleg eða ekki. Og það sem verra er, að gagnrýni er oft mætt með fordómum. Eins og þeim að þeir sem telji aðgerðir gegn vændi eða hugmyndir um það vera vafasaman pappír – séu þar með ómarktækir hagsmunaaðilar, vændiskarlar eða varðhundar feðraveldisins.

Þetta finnst mér vera mikil synd, því femínismi er í grunninn mjög gagnrýnin og gagnrýnis-drifin hugmyndafræði og rannsóknaraðferð. Það er slæmt þegar slíkt hættir aðbregðast við gagnrýni – og verður það sem Níels kallar trú.

Það liggur við að ég hafi átt uppbyggilegri rökræður við Skúla rasista en femínista. Rökræður mínar við þá hafa yfirleitt endað með því að ég er sakaður um heimsku, illsku eða eitthvað þaðan af verra. Flestir femínistar sem ég hef rökrætt við hafa rokið á dyr hrópandi eitthvað um að það sé tímasóun að rökræða við mig. Svo dunda menn sér við það bak við tjöldin að fígúruvæða mig og mér var bent á það um daginn að í vissum femínískum kreðsum væri nafn mitt orðið að hálfgerðu háðsyrði. Að hægt væri að líkja einhverjum við mig ef viðkomandi væri að flækja hlutina of mikið. Loks hef ég orðið var við það að afgreiða mig sem einhverskonar þriðja hjól undir vagni, þar sem hin tvö eru nornin Eva og Kristinn Theódórsson.

Þetta er allt voða sætt og sniðugt – og einhverjum er vafalítið hægð í því að líta svo á að ég sé aðeins einn af þremur áberandi sérvitringum – sem paunkist á femínistum af óskiljanlegri ákefð.

Það vill reyndar svo skemmtilega til að Níels var sakaður um svipaða hluti. Það hlyti að vera tóm sérviska að amast við því að fólk eyddi orku sinni og peningum í að reisa risakirkju þegar það þurfti betri spítala.

Níels svarar þessu svosem ágætlega.

Það hefur alltaf verið sagt, að sjálfstæð hugsun sé sérvizka. Að því leyti má kalla vantrú mína sérvizku, en hún er betri en sértrú og ekki eins skaðleg.

Það er ekki meira um það að segja.

Málið er að um margt deili ég gildismati og skoðunum femínista. Ég hef andstyggð á vændi og þegar vinir mínir og skólabræður mældu út mellurnar um það leyti sem við fórum að stunda utanlandsferðir sem sjálfstæðir ungir menn – setti ég mér það órjúfanlega prinsipp að ég myndi aldrei nokkru sinni kaupa mér aðgang að líkama annarar manneskju.

Ég er líka sammála femínistum um það að fjölmörg hugtök og viðhorf sem almennt eru tekin góð og gild eru tóm heimska og vitleysa – sum meira að segja skaðleg.

En þar sem leiðir mínar og þess femínisma sem ég gagnrýni (sem er að sjálfsögðu ekki allur femínismi) skiljast er í því að ég viðurkenni að aðrir kunna að hafa önnur viðhorf en ég. Og að jafnvel þótt ég telji viðhorf annarra byggja á misskilningi og heimsku þá gefi það mér ekki rétt til að svínbeygja aðra.

Það að til séu heimskuleg viðhorf réttlætir ekki að þeim sé með handafli skipt úr fyrir betri viðhorf.

Það skiptir nefnilega miklu meira máli hvernig samfélag tileinkar sér viðhorf en hvaða viðhorf það eru.

Og hér fellur minn virti doktor Níels í flokk með femínístunum. Og leiðir okkar skiljast.

Hann hafði nefnilega komist að því að vísindalegar rannsóknir þyrftu sárlega á krufningum að halda – hvað sem liði andúð almennings, hjátrú og myrkfælni. Og með þeim rökum lýsti hann því hróðugur hvernig hinir og þessir krufningarmeistarar nýttu sér þann rétt sinn að kryfja sem flesta af þeim sem gæfu upp öndina á sjúkrahúsunum – og því hvernig stundum þyrfti að stelast til að kryfja gyðinga á nóttunni vegna andúðar þeirra á krufningum.

Þá reyndi Níels ítrekað að tæla Matthías niður í líkhús til að hrekkja hann með líkunum – og tókst loks að hrella hann með því að láta hann taka utan af stúlkulæri.

Níels taldi greinilega óþarft að taka tillit til skoðana fólks, ef skoðanirnar voru að hans áliti heimska. Og þess vegna skar hann sundir hvern sem hann vildi, með hagsmuni almennings í huga, og lét andúð þess sem hann krufði eða aðstandenda ekki trufla sig. Hann vissi betur.

Það var auðvitað ekki í lagi.

Í dag er hlutverk læknisins annað. Hans er ekki að hafa vit fyrir sjúklingnum heldur skýra fyrir honum kostina og leyfa sjúklingnum (upp að því marki sem hann er fær um það) að ákvarða sína eigin meðferð. Það þykir mikilvægar að auka frelsi fólks og þátttöku í eigin meðferð – en að lengja líf þess um einhverjar vikur, mánuði eða ár. Ljósmæður reyna að sama skapi að vera sem ósýnilegastar og leyfa konum að ákveða sjálfar með hvaða hætti börnin fæðast. Í stað þess að trompa vilja kvennanna með sérfræðiþekkingu sinni og leggja þær á bekk með lappirnar út í loftið.

Og það er þetta viðhorf sem þarf að ríkja.

Að jafnvel þótt maður telji sig vita betur þá neyti maður ekki aflsmunar til að þvinga fram samsvörun í hugsun og háttarlagi annarra.

Það er ekki tilviljun að hugtakið „virðing“ hefur tvær merkingar. Annarsvegar þá sem felst í að hlýða einhverju (virða lög) og hinsvegar þá sem felst í aðdáun. Það hefur nefnlega gegnum tíðina þótt nóg að hlýða. Ég vona að það sé deyjandi viðhorf.

Þeir, sem vilja breyta heiminum, verða að breyta því hvernig fólk skiptir um skoðun – í stað þess að breyta því bara hvaða skoðanir eru til staðar.

Ég hugsa þetta þannig: Hvernig vildum við að stjórnmálin væru ef við fengjum skyndilega mátt til að ráða kerfinu – en við fengjum ekki að vita hvar við enduðum í því?

Ég held að rawlsíska svarið sé augljóst. Við vildum hafa stjórnmálin þannig að valdið væri ekki einrátt. Að hvaða hugmynd sem er fengi sinn séns og að fólk beitti skynsemi í að velja sér skoðanir. Að stjórnmál snérust ekki um það eitt að soga til sín völd og beita þeim þvert gegn vilja annarra.

Það getur oft verið gott að skoða eigin athafnir undir öðru ljósi.

Um þessar mundir er fésbókin undirlögð af myndbandi af ógæfusamri konu sem sat augadrukkin við Austurvöll og meig á stól.

Þegar Halim Al rændi dætrum sínum frá Íslandi notaði hann þann rökstuðning að hann væri að bjarga stelpunum frá ömurlegum örlögum. Að á Íslandi væri látin óáreitt siðspillt unglingamenning þar sem lítil börn fengju að reykja og drekka opinberlega – í trássi við velsæmi og lög. Og að vald foreldra til að bjarga börnum sínum væri ekkert því samfélagið sjálft léti þetta óáreitt.

Nú banna lög ölvun og óspektir. Lög banna líka ofbeldi og áreitni. Samt sem áður látum við enn viðgangast að fólk taki sér hlé frá landslögum og leggi gengdarlausa stund á óspektir, ölvun, ofbeldi og áreitni niðri í miðbæ um hverja einustu helgi. Ölvunarakstur er líka viðvarandi vandamál.

Hefði okkur þótt það sniðugt ef múslimskir skoðanabræður Halims Al á Íslandi myndu skera upp herör gegn siðferðishruni þjóðarinnar og vanvirðingu við landslög?

Ef félag múslimskra mæðra segði skemmtanamenningu þjóðarinnar stríð á hendur og stundaði það að gefa mönnum áfengi niðri í bæ, bara til að geta tekið niðurlægjandi myndir af þeim rorrandi fullum á eftir?

Myndu svo pósta myndböndunum á Jútúb. Með nærmyndum af andlitum fólksins. Og persónulegum upplýsingum: „Þessi þriggja barna móðir sem fær félagslega aðstoð sést hér míga ofan í blómapott við Fjölskylduhjálpina,“ „Þessi maður er hér að káfa á þriðju konunni þetta sama kvöld.“... Undir myndböndunum væri svo sönglandi arabísk tónlist. Og hvert myndband byrjaði á arabísku innleggi frá búrkuklæddri, nafnlausri konu.

Þætti okkur slíkt allt í lagi?

Múslímsku búrkusveitirnar hefðu með sér nákvæmlega sömu rök og regnbogabúrkurnar. Velsæmi, hugsjónir og landslög.

Maður sem lét dólgslega drukkinn á Selfossi fékk mánaðarfangelsi á meðan gaur sem keypti ítrekað mellur slapp með sekt. Það er ekkert sem bendir til þess að löggjafinn líti vændi alvarlegri augum en óspektir og ölvun.

Enda er hvorttveggja svotil algjörlega hunsað af löggunni.

Við útrýmum hvorki vændi né ungmennadrykkju með refsingum eða niðurlægingu. Við losnum ekki við mannskemmandi hegðun með síró-tolerans-stefnu. Umburðarlyndi er frumskylda þeirra sem vilja breyta samfélögum. Án þess verður samfélagið eins og vagnhjól. Eina stundina ertu ofan á, þá næstu ertu kraminn í duftið.

Vændiskarlarnir

2011-10-24T11:50:00.002Z

Ég las grein Guðmundar Andra um vændiskarlana í morgunsárið. Efnistök greinarinnar höfða nokkuð sterkt til mín. Ég er hrifinn af þessari stílblöndu þar sem saman koma öguð og nákvæm hugsun en um leið nokkuð frjó valhopp. Og hvað varðar mörg grundvallaratriði í rökbyggingu hans er ég sammála.

Samtsemáður er ég næstum fullkomlega og hjartanlega ósammála þeirri tengingu sem greinin myndar við atburði málsins. Sem og því að niðurstaðan styðji við þann skilning að með aðgerðum Stóru systur hafi skelk verið skotið í brjóstið á mönnum sem þurftu á því að halda.

Greinin er ansi heimspekileg en rökstuðningurinn er á þá leið að kynhvötin sé blind á mjög margt og verði ekki aðskilin frá því félagslega samhengi sem hún er þáttur af. En vændi sé slæmt vegna þess að það sé „ónáttúruleg“ beiting kynfæranna – sem sannist á því að líkamlegri nánd fylgi andleg fjarlægð. Þegar „eðlilegt“ kynlíf sé þannig að nánd kynfæranna sé afleiðing af nánd hugarfarsins.

Að vísu tekur G.Andri fram að menn skyldu fara varlega í að skipta sér af kynhegðun annarra – enda hefur hann örugglega fundið hjá sjálfum sér að hann væri kominn út á hálan ís. Það er nefnilega svo að þegar menn veita sér val til að skilgreina félagsfræðilega ásættanlegt samhengi kynlífs þá er stutt í allskyns óhæfu. Og fyrirfram held ég að hvork G. Andri né það ágæta og greinda fólk sem ég hef séð deila grein hans með mikilli ánægju gæti samþykkt rökstuðning sem meðal annars inniheldur þessi þungaviktarrök:

Hinum líkamlega unaði er kippt úr sínu náttúrulega samhengi.

Svona röksemdir gæti maður nefnilega einmitt búist við að sjá hjá einhverjum sem amast við hommum eða getnaðarvörnum – eða einhverjum öðrum postula sem telur sig geta skilgreint, einn og sjálfur, hvað öðru fólki ætti að finnast um hegðun sína og framkomu, náttúrulegar hvatir og -skyldur.

Og því miður er greinin ekki lýsing á mörkum ásættanlegrar kynhegðunar og óásættanlegrar. Hún er lýsing á ídeali. Ídeali sem lítill forði raunþekkingar stendur á bak við.

Það má nefnilega skrifa nákvæmlega eins grein, nánast alveg upp á staf, gegn almennri kynhegðun ungra Íslendinga. Það má færa hjartnæm og nákvæm rök fyrir því að það sé „ónáttúra“ og félagslega ótæk nálgun í kynferðismálum að marínera dómgreind sína í áfengi til þess að maður geti krækt í djammfélaga, dregið hann með sér heim og riðlast á honum eins og getan býður upp á. Sem í flestum tilfellum leiðir til þess að báðir „halda sína leið“ daginn eftir – eins og í tilfelli vændiskarlsins og seljunnar. Djamm- , útihátíðarkynlíf og almennt lauslæti á engrar undankomu auðið undan brennipunkti þess stækkunarglers sem skilgreinir eðlilegt eða náttúrulegt kynlíf svo að það byggi á andlegri og félagslegri nánd og upplýstu samþykki.

Það er að vísu ekki augljóslega ólöglegt.

En aðgerðir Stóru systranna snérust ekki fyrst og fremst um virðingu fyrir lögum. Enda brutu þær sjálfar lög. Aðgerðir þeirra snérust fyrst og fremst um siðferðilega og félagslega fordæmingu á fyrirbæri sem svo vill til að löggjafinn hefur látið þeim og skoðanasystrum þeirra eftir að skilgreina lagalega.

Og það skiptir eiginlega engu þótt maður sé í grundvallaratriðum sammála viðhorfum þeirra til kynferðismála (sem ég er) – það er þessi lokapunktur sem maður strandar á. Að sameiginleg vandlæting okkar á körlum sem kaupa stelpur réttlæti að þeim sé skotinn skelkur í bringu.

Vafalaust er réttlæti slíks hafið yfir vafa í hugum þeirra sem líta á valdabaráttu sem tilgang lífsins. Og að allt megi réttlæta sem flytur völd (táknræn eða raunveruleg) af körlum til kvenna. Það veitir vafalaust ekki litla fróun að vita til þess að maður getur blakkmeilað einhverja valda-karla.

Það má svosem skilja það – þótt mér finnist það viðhorf í senn smásálarlegt og yfirborðskennt. Vald er svo miklu víðtækara og fíngerðara hugtak en að það sé fullskýrt af grófu, félagslegu samhengi. Það sem þorri fólks sækist eftir er tóm heimska og hjóm. Allar aðferðir þess við að beita valdi til að halda því útaffyrir sig snerta mig ekki neitt. Ég finn enga þörf hjá mér fyrir að mölva niður þá veggi til að komast að kötlum sem innihalda hvorteðer ekkert sem glæðir mitt líf tilgangi. Til hvers að slátra orminum og taka yfir sig eiturgusurnar ef maður er ekkert ginnkeyptur fyrir gulli.

Þannig er það vald sem fæst með blakkmeili og felst í að fá að stýra kynhegðun fólks – vald sem ég hef enga þörf fyrir eða áhuga á að beita.

Snúum þessu augnablik á haus. Segjum að mér blöskraði nú loksins skemmtanamenning Íslendinga og sú lágkúrulega og ónáttúrulega, vímudrifna, kynhegðun sem það á sér stað. Ég fullyrti beinlínis að kynhegðun sem felst í vímu og nálægðarlausum samskiptum – drifinni áfram af moldvörpublindri kynhneigð – væri skaðleg fyrir heilbrigði samfélagsins. Ekki aðeins á einhvern móralskan hátt (þótt hann vissulega líka) heldur líka á ýmsan annan hátt, t.d. með dreifingu kynsjúkdóma, gróðrarstíum fyrir nauðganir og annað ofbeldi auk almennt skorts á ábyrgð og réttlætingu.

Ég fullyrti að réttara væri að sveigja þjóðina (jafnvel með valdi) inn á heilbrigt, gott og æskilegt skemmtanalíf. Vímulaust. Þar sem fólk gæti nálgast gegnum sameiginleg áhugamál (jafnvel hjólbarðaviðgerðir), farið saman út að dansa, t.d. tangó. Þar sem hin líkamlega og andlega spenna myndi smám saman leiða til heilbrigðs kynlífs.

Og í viðleitni minni til að sveigja þjóðfélagið á sveif með mér færi ég niður í bæ og safnaði sönnunargögnum. Reyndi jafnvel að tæla fólk. Og tæki alla niðurlægjandi hegðunina upp á myndband. Grenjandi stelpur með pilsið upp um sig að nudda sér eins og yxna kýr utan í áhugalausum strákum. Eða greddufullir strákar með rennilásafar á kóngnum út af djammbóner að leggja gisin vímudrifin net sín fyrir ljótar og fullar skinkur.

Og ég fengi lögreglunni sönnunargögnin og krefðist aðgerða. Lagalega á grundvelli þess að sú hegðun sem þarna kemur fram og það ástand sem fólkið er í er bannað samkvæmt landslögum. En fyrst og fremst vegna þess að ég teldi að samfélaginu stafaði dýpri, mórölsk ógn af því að umbera og jafnvel hvetja til svona lífernis.

Síðan myndi ég hóta því að birta myndböndin ef löggan gerði ekkert. Og loks gera þetta allt undir nafnleynd – og krefjast meðvirki með þeirri nafnleynd. Enda gæti ég mjög réttilega bent á að sumt af því fólki sem ég myndi „hrella“ með því að senda þeim „sönnunargögnin“ og hóta með löggum og afhjúpun gæti áreiðanlega varla stillt sig um að berja mig.

Skyldi baráttuaðferð mín vera réttlætanleg?

Skyldi ég með þessu móti jafnvel krækja í einhverjar Stórar systur– sem reynast ekki fullkomnari en svo að krafa þeirra um tilfinningahlaðið, fallegt kynlíf nær ekki alltaf til þeirra sjálfra. Og þær nýta sér stundum það frístundakort sem samfélagið hefur útdeilt til þeirra sem vilja geta gripið til ábyrgðarlauss og klínísks kynlífs. Myndi það skipta einhverju máli? Væru þær eitthvað verri fyrir það?

Mér er nær að halda að í kynferðismálum þurfi maður að umbera töluvert meira en ídealið segir til um. Og að öll hvatning til „betra“ kynlífs eigi að vera jákvæð og uppbyggileg (sá sem virkilega trúir á ídealið um jákvætt, uppbyggilegt og nauðungarlaust kynlíf ætti að mínu viti að sýna fordæmi og láta nálgun sína gagnvart þeim sem hann vill breyta ráðast af sömu samskiptanormum og hann er að reyna að innprenta. Það skýtur skökku við að berjast gegn virðingarleysi og nauðung með virðingarleysi og nauðung). Að auki tel ég að maður skyldi aldrei, þótt það væri ekki nema forsögunnar vegna, nota náttúrulegt samhengi sem rök í kynferðismálum.

Vissulega á að taka hart á misbeitingu, nauðgunum og ásælni í börn. En á sama hátt og nauðgun verður ekki afsökuð af klæðnaði, daðri eða nokkru öðru – þá verður vændi ekki sjálfkrafa notað sem sönnun þess að þar fari fram ónáttúrulegt, óeðlilegt og mannskemmandi kynlíf. Og jafnvel þótt maður kæmist persónulega að þeirri niðurstöðu að svo væri – þá þarf maður að gera sér grein fyrir því að við sem samfélag höfum kosið að veita hverju öðru það svigrúm að jafnvel heimskulegt, mannskemmandi og óheilbrigt kynlíf er réttur manns. Meira að segja réttur sem á stundum er ofar tilfallandi landslögum.

Þá myndi ég forðast það að dæma víðtækt fyrirbæri út frá jaðardæmum. Mér dytti t.d. aldrei í hug að það væri sanngjarnt að krefjast þess að skemmtistöðum bæjarins yrði lokað vegna þess að ég gæti fundið handfylli af óheilbrigðum og jafnvel ólöglegum kynferðissamskiptum hverja nótt. Þar sem eldri menn væru jafnvel að sofa hjá 15 ára stelpum. Það vita allir að það tíðkast.

En lausnin á þeim vanda er varla að banna öllum að fara á djammið. Er það?

Gallinn við símat

2011-10-23T20:09:00.001Z

Líklega er fátt heimskulegra en stór lokapróf. Það, að þau hafa verið næstum einráð í menntakerfinu, hefur spillt mörgum af þeim sem hefðu getað orðið bestu námsmennirnir. Innbyggt er í þau að vel gefnir einstaklingar geta með nokkuð auðveldum hætti náð hlutfallslega góðum árangri með herfilegri tímanýtingu. Þau ýta ennfremur undir skorpuhugsun.

Á móti þessu er stefnt símati. Þá er frammistaðan metin jafnt og þétt, oftast þannig að efnið er bitað niður í sneiðar sem nemandinn gerir skil hverri á eftir annarri. Símat er enn nokkuð gildishlaðið hugtak – á jákvæðan hátt. Svona eins og „eineltisáætlun“ eða „sjálfsmat“.

En símat býr yfir innbyggðum göllum líka.

Ef við hugsum um það hvernig þeir vinna sem ná raunverulegum og skapandi árangri – þá er það með því að temja sér ákveðin vinnubrögð. Því fer fjarri að fólki fari vel að vinna jafnt og þétt eða gefa sífelld stöðurapport. Stundum þarf einfaldlega að hægja ferðina, hugsa, jafnvel byrja upp á nýtt frá öðru horni. Mistök eru gríðarlega mikilvæg öllu námi. Mistök eru einmitt ekki eitthvað slæmt – heldur óumflýjanlegur veruleiki þess sem reynir eitthvað á sjálfan sig og skapar. Fer út fyrir mengi þess sem liggur fyrir.

Símat vinnur gegn sköpunargáfu því til þess að geta í sífellu skilað hámarksárangri í hverju skrefi verður göngulagið stíft og stirt. Menn reika ekki frá gefnum vegi og taka sér þann tíma sem þarf til að gera eitthvað verulega gott. Menn taka ekki sénsa. Hvíla sig ekki.

Miklu betra er að hafa tvöfalt matskerfi. Annarsvegar mat sem er fyrir nemandann sjálfan. Einhverskonar aflraunasteina sem nemandinn getur reynt sig við – án ábyrgðar og að eigin frumkvæði. Og hinsvegar „verkefnamiðað“ mat sem er sveigjanlegt. Kennarinn getur þá tekið að sér hlutverk þess sem uppörvar og hjálpar til ef menn villast of mikið af leið – í stað þess að vera sá sem skráir allar miðsfellur eða einhverskonar mennsk stimpilklukka.

Shunzei (1114-1204) ferðaðist um og dæmdi ljóðagerð ungra manna. Hann gerbreytti hlutverki dómarans. Honum kom ekki annað til hugar en að láta nægja að benda á það sem vel væri gert – í stað þess að leita snöggra bletta. Vitandi sem er að önnur leiðin er margfalt líklegri til að skila betri ljóðum í framtíðinni.

Námsmat mætti taka meira mið af því.

Á upplýsingin sér viðreisnar von?

2011-10-22T13:49:00.001Z

Ein hliðarverkun vísinda (og annarrar mannlegrar iðju) eru áhrif sem kalla má Sísífosar-áhrif. Þau felast í þeirri sálrænu tilhneigingu manna að steypa því af stóli sem búið er að festa tímabundið í sessi. Í þessari tilhneigingu felst ekki lítið hreyfiafl til breytinga og framfara – og því miður hefur samfélagið oftar en ekki dílað við þessa hvöt með því að smíða rammar megingjarðir utan um hitt og þetta sem þeir vilja láta óhreyft. Slíkt veldur hita og ólgu. Það er ekki hægt að festa hreyfiorku samfélags í of litlum umbúðum. Eina sæmilega varanlega lausnin felst ekki aðeins í að hafa mótin rammgerð – heldur að vinna skipulega að því að kæfa dampinn í venjulegu fólki og letja það til hugsunar og andófs. Þeir sem virkilega eru makkíavellískir í hugsun geta náð miklum árangri í lýðstjórnun með því að bæla einmitt ekki þessa, og álíka hvatir fólks, heldur nýta sér þá staðreynd að hvatir manna eru ekki vandar að virðingu sinni. Kynhvötin gerir ekki mikinn greinarmun á olíubornum lófa og konu. Þar koma aðrir þættir til. Að sama skapi má fróa nýjundagirni, réttlætiskennd og niðurrifsanda fólks með ýmsum lágkúrulegum aðferðum; allt frá hjómi til haturs. Brauð og leikar geta haldið fólki í skefjum. Sérstaklega ef hatri og hræðslu er hrært út í blönduna.

Markmið upplýsingar er að samfélög og einstakar manneskjur fái bæði frið og hvatningu til að fletta ofan af umhverfi sínu og byggja það aftur upp eftir betri vitund. Upplýsingin er uppbyggilegt afl, þótt hún geti virst eyðandi frá sjónarhorni skugganna.

Ferill upplýsingarinnar hefur verið dálítið eins og ferill sólargangsins. Hún byrjaði sem skíma, náði skærum loga um hádegið – og nú er að mörgu leyti byrjað að húma aftur. Meðal annars vegna hugsanavillu sem greip nægilega stóran hluta hugsandi manna um það bil sem birtan var skærust. Hugsanavillan er þannig að þegar búið var að koma auga á stærstu skuggana og leiða fólk úr þeim inn í sólskinið – þá voru menn farnir að taka birtunni sem gefnum hlut og byrjaðir að leita á henni höggstað. Og auðvitað fundu menn snögga bletti á upplýsingunni. Hin skæra birta getur aldrei annað en framleitt skugga þegar hún skellur á ójöfnu og margsamsettu yfirborði. Hver einasta steinvala, hvert einasta sandkorn, hver einasta manneskja sem gengur um og reynir að rannsaka umhverfi sitt í hinni nýfengnu birtu – varpar af sér skugga.

Sísifosarkenndin varð til þess að efasemdir komu fram um aðferðir upplýsingarinnar. Hvernig væri hægt að treysta því til að afhjúpa skugga sem í eðli sínu felur skuggana í sér? Hvers vegna að hamast á móti skuggum yfirleitt? Þú getur varið æfinni í að leita þá uppi en átt jafnmarga eftir þegar þú byrjar. Fjöldi skugga er enda óræð stærð.

Upplýsingin varð gamaldags og úrelt. Það var ekki lengur móðins að efla hana og aðferðir hennar. Háskólar tóku upp fræðasvið henni til höfuðs. Gert var gys að málsvörum hennar og þeir sakaðir um að vera einfeldningar í heimsmynd sinni. Pósitívistar. Að þeir ríghéldu í hugmyndir og aðferðir sem öllum væri augljóst að, ef grannt væri skoðað, innihéldu eigið fall. Og hafandi komist að því að jafnvel hin skærasta birta gæti ekki útrýmt skuggum – lögðust menn til hvílu á skjól- og skuggsælum stað. Og hófu aftur að reisa skjól- og skuggaveggi.

Tískan er stundum grimmur húsbóndi

Einhverntíma heyrði ég þá flökkusögu að síðustu heimspekilegu skilaboð Þorsteins Gylfa fyrir andlátið hafi verið að menn skyldu ekki vanmeta raunvísindin. Það er nefnilega ekki svo að raunvísindin séu eins klippt og skorin og margir halda. Aðferðir þeirra eru hvorki einfeldningslegar né byggðar á tómri óskhyggju.

Aðall raunvísinda er að allt sem maður telur sig hafa uppgötvað verður maður að „þýða“ yfir á málfar almennrar dómgreindar. Það þýðir ekki að vísa til innblásturs eða innsæis sem raka – þótt hvorttveggja gegni oft stóru hlutverki í starfi raunvísindamanna. Þeir geta sótt áhrif í góða máltíð, drauma, listaverk og hvaðeina annað – alveg eins og allt annað fólk. En það dugar ekki að láta þar við sitja. Þeir halda áfram að rýna í það sem þeir telja sig hafa fundið þar til þeir hafa fundið nógu upplýsta leið að niðurstöðunni til að aðrir geti tekið afstöðu.

Auvitað skjátlast mönnum. Og auðvitað taka menn stökk og skilja eftir eyður. En menn reyna að vera meðvitaðir um eyðurnar og hafa þær ekki of margar eða breiðar.

Annað sem öllum væri gott að íhuga út frá sjónarhóli raunvísindanna er að óvissa eykst gjarnan þegar sjónarhornið er þrengt.

Þannig hafa lögmál vísindanna bæði skýringar- og spásagnargildi ef viðfangsefnið er nógu stórt og nálægt í tíma og rúmi. En ef maður fylgir ferli orsaka aftur í tímann (svo langt sem hann nær) eða niður á kvarða þess örsmæsta þá blossar upp óvissan og efinn. Alveg eins og hægt er að lýsa upp landslag en ef jörðin er gaumgæfð kemur í ljós að enn er skuggi undir hverju sandkorni. Þessi efi sem byggður er inn í aðferðir upplýsingarinnar er hvetjandi. Hann heldur opnum þeim möguleika að hægt sé að finna rannsóknaraðferð sem ekki varpar skuggum. Að hægt sé að finna nýjar kenningar sem sameina eldri kenningar og skýra þær í þessu nýja, fjarlæga eða örsmáa samhengi. En þeim fylgir ekki sjálfkrafa sá „rökrétti“ kostur að fyrst skuggi verði alltaf til staðar – þá sé alveg eins gott að hafa þá stóra eins og litla.

Ég gæti trúað að Þorsteinn hafi hugsað á svipuðum nótum. Þótt ég hafi ekki hugmynd um það. Ég ræddi þetta aldrei við hann.

Ég hef nokkrar áhyggjur af upplýsingunni. Mér finnst stundum eins og fólk hafi tekið henni sem gefnum hlut og falið sérfróðum að fara með hana og smátt og smátt hafi menn fallið í sama farið. Og sótt í hægindi heimskunnar, myrkrið.

En að vísu meira og minna uppljómað af áhrifum upplýsingarinnar.

Að fólk hafi orðið leitt á að hanga á fjallstoppnum og styðja við grjótið og því leyft því að rúlla niður brekkuna og hlaupið á eftir.

„Best að kippa þessu úr sambandi, þessi snúra heldur aftur af mér.“

Og ég hef áhyggjur af því hvað öfgar eiga greiða leið að hjörtum manna. Hversu viljug við erum til að mála heiminn með þeim áróðurslitum sem áður voru notaðir til að fá okkur til að hugsa um aukaatriðin. Við skiptum fólki í flokka. Eflum vænissjúk viðhorf. Drögum úr sjálfsbjargarmætti og tilfinningu fyrir eigin afrekagetu. Og dembum ábyrgð á allri mögulegri og ómögulegri ógæfu yfir á misraunverulega óvini. Útrásarvíkinga, eitt-prósentið, feðraveldið.

Og þegar reynt er að rökræða skipulega og yfirvegað þá er látið sem rökræðan sjálf, sú krafa að menn komi sér saman um að búa hugmyndum sínum þann búning að þær rati að dómgreind viðmælandans, sé eitthvað sem megi hafna. Sé karllæg, kapítalísk, kúgandi.

Sem er álíka fráleitt og að segja að ekki skuli leitað að týndu barni í myrkri með leitarljósi, því ljós kasti óhjákvæmilega af sér skugga. Og því sé órökrétt að beita ljósi gegn myrkri. Betra sér að þreifa fyrir sér.

Það var upplýsingin sem að endingu kálaði kóngaveldinu. Það var upplýsingin sem kom upp um kúgun kvenna. Það var upplýsing sem benti á að vanmáttur fólks til sjálfbærs, ábyrgs vitsmunalífs væri stórlega ofmetinn. Vissulega rífur upplýsing múlinn af munnum sem fara með bull. En fyrirfram er ekki hægt að vita hvað leynist bakvið keflaðan munn. Og það eru frekar rök fyrir að fjarlægja múla en binda þá fastar.

Þegar fólk skríður inn í skuggana eða stekkur um borð í öfgarnar á tímum sem þessum, tímum óviðjafnanlegrar velsældar og friðar, í kyrrlátasta horni heimsins, þá er augljóst að við erum útsett fyrir óværum. Að við erum sjálfviljug búin að koma okkur í þá stöðu að verða hrifsuð af greipum illgjarnra og heimskra. Sá sem gælir við öfgar og heimsku í friði mun verða heltekinn af þeim í stríði.

Upplýsingin er varanlegt verkefni.

Og það má ekki lenda í tísku að hafna henni.

Sagan geymir of mörg ömurleg dæmi um það hverju það getur skilað.

Badabing-búmm!

2011-10-21T22:01:00.000Z

Þórarinn Þórarinsson, Hr. Badabing, tók sig til á feisbúkk og sagði konu að kála sér með allnokkrum ofstopa og ákefð. Í dag hristist og skelfur samviska þjóðarinnar. Óupplýsti hlutinn tautar eitthvað um skítlegt eðli mannsins en sá upplýsti talar í hálfum hljóðum um að þarna hafi Þórarinn misst það. Og fésbókar-vinir og kunningjar draga hverja aðra inn á lokaðar spjallrásir eins og yfirlæknirinn á Kleppi dró ektakvinnu Hriflu-Jónasar inn í myrkrað herbergi til að ræða sálarástand manns hennar sem lá í bælinu að hrista af sér flensuskít.

Það sem hafið er yfir vafa við frumhlaup Þórarins er að það kom við kauninn á konunni sem hann sá ástæðu til að hamast á. Það var heldur ekki sérlega fyndið eða vel heppnað.

En það var svosem ekkert rosalega hræðilegt heldur.

Ég held að svona tilvik sýni hversu ofsalega við erum orðin háð þessum sýndarveruleika sem við höfum hannað utanum okkur. Við erum eins og ívonlæn-nördarnir sem eru svo hugfangnir í leiknum að eina leiðin til að vekja þá af drómanum er að sparka fótunum undan því sem þeim er heilagt – því sýndar-réttlæti sem þeir hafa komið sér upp.

Þórarinn var orðljótur og kjaftfor – og fólk ésúsar sig og tautar. Jafnvel sama fólk og gat auðveldlega hrist af sér viðbjóðinn þegar fyrrum leiðtogi Líbíu var dregin út úr ræsi og myrtur. Það snerti sumt fólk einhvernveginn minna. En kjafturinn á Þórarni hreyfði nóg við sumum til að kúpla tilfinningunum og velsæminu í gang.

Við erum dálítið eins og drengurinn í plastkúlunni. Við förum á taugum þegar við hnerrum – en getum horft upp á ebólufaraldur gegnum plastið án þess að kippa okkur upp við það.

Málið er bara að Ísland er ekki plastkúla.

Auðvitað á maður ekkert að vera að óska öðrum dauða eða ausa eigin neikvæðni yfir aðra eins og Þórarinn gerði þarna. En maður á heldur ekki að láta eins og slíkt sé eitthvað stórkostlegt sístem-error og að nú þurfi að gera hlé á leiknum meðan viðkomandi sé tekinn ú rumferð fyrir að hafa hlaupið niður mikilvægar grunnstoðir. Velsæmið á aldrei að fá eitt að stýra því hvað telst gilt og gott.

Velsæmið hefur alla tíð verið nær algjörlega blint á hið fagra og hið sanna. Og velsæmið hefur mun oftar virkað sem höft en sem stoðir.

Vissulega er kurteisi viðkunnanlegur eiginleiki. En kurteisi þeirra sem mæla fagurt en hyggja flátt – er ekki ýkja merkileg.

Málið er að velsæmið hefur gott af barsmíðum. Bæði vegna þess að þegar barið er á því þá tileinka menn sér „dyggðugt“ líf frekar vegna þess að þeir kjósa það í stað þess að kasta því yfir sig yfirborðskennt eins og erfðaherðaslá. En líka vegna þess að með því að umbera óvinsælar skoðanir skapar maður vettvang fyrir að hlustað sé á þá sem hafa eitthvað nýtt að segja.

Það þarf ekki alltaf að kúga þá sem kjósa að vera öðruvísi en maður sjálfur.

Jafnvel þótt þeir kjósi að vera öðruvísi á dáltið kúgandi hátt.

Talíbaninn er með þig í sigtinu!

2011-10-18T23:06:00.001Z

Búrkuklæddar konur klæmdust við perra á netinu í því skyni að fá þá setta í steininn. Þetta er svosem ekki í fyrsta skipti sem þessi leikur fer fram. Það hefur alltaf verið svolítið blæti hjá þjóðinni að fá að fletta frakkanum frá flössurum og öðrum perrum. Þegar við bætist heilög vandlæting á athæfi mannanna í viðbót við umhyggju fyrir lögunum – þá er kannski ekki skrítið að dramatíkin taki völdin. Það þarf enda óvenju þroskað listrænt innsæi til að berjast fyrir málstað með því að gera sjálfan sig að holdtekju alls þess versta sem maður getur orðið.

Það að klæða sig í búrku er sosum sniðugt trikk, þótt það sé ekki mjög valdeflandi. Og í nokkru ósamræmi við að kalla sig „Stóru systur“ og standa saman í hnapp eins og samhentur hópur Klúxara undir logandi krossi við lóðamörk einhvers óstýriláts negra.

Ég ætla svosem ekkert að draga úr andstyggð minni á svona vændiskörlum. En mér þykir pínulítið vænt um samfélag þar sem maður reynir að sýna jafnvel andstæðingum sínum og svörnustu óvinum lágmarks virðingu. Mér þætti t.d. verulega ógeðfellt ef einhver siðhreinsunarhópur pantaði Hótel Borg og stefndi þangað eskort-stúlkum. Stæði síðan þar í munkakuflum eða öðrum kynferðislegum kúgunarklæðnaði og sendi út fréttarilkynningu um að Talíbanarnir væru með druslurnar í sigtinu. Og hótuðu því að afhjúpa hórurnar. T.d. á vefsíðu með mynd og stórum hórustimpli.

Trúboð eða -fræðsla í grunnskólum

2011-10-17T23:47:00.000Z

Ég tók mig til og las námskrána í kristnum fræðum áðan. Ég get ekki sagt annað en að mér hafi brugðið nokkuð rækilega. Ég er hræddur um að þar sé ekki hjálpað við að gera skýran greinarmun á trúboði og trúfræðslu. Þvert á móti virðist vera stundað reglulegt og markvisst trúboð í yngri bekkjum grunnskólans.

Það er, ef menn færu eftir námskránni. Sem fáir gera. Þrátt fyrir að námskrár hafi reglugerðargildi.

En skoðum dæmi.

Sex ára börn eiga að:

„...kynnast kristinni sköpunartrú og skoða sjálf sig, umhverfi sitt og samskipti við aðra í ljósi hennar“
„...kynnast frásögunum af fæðingu Jesú, læra einfalda jólasálma og kynnast íslenskum jólasiðum“
„...kynnast afstöðu Jesú til barna, m.a. með frásögunni Jesús blessar börnin“
„....fái tækifæri til leikrænnar tjáningar á atburðum úr biblíusögunum“
„...heimsæki kirkju og skoði helstu kirkjumuni“
„...geri sér ljóst hvað bæn er og læri að þekkja Faðir vor og aðrar valdar bænir“

Ári seinna eru þau orðin nógu þroskuð til að:

„...skoða og ræða listaverk sem túlka efni Biblíunnar og fá tækifæri til eigin listsköpunar“

Ári eftir það er tímabært að þau:

„...viti hvað kristniboð er og kynnist starfi íslenskra kristniboða erlendis“

Níu ára börn skulu:

„...auka þekkingu sína á dauða og upprisu Jesú, t.d. með kynnum af frásögum af yfirheyrslunum yfir Jesú og dauðadómnum, sögunni af ferð kvennanna að gröfinni á páskadagsmorgni og þekki frásöguna af því þegar Jesús birtist lærisveinum sínum við Tíberíasvatnið eftir upprisuna“

Auka „þekkingu“ sína á upprisu Jesú!?

Þau skulu líka:

„...heimsækja kirkju og þekkja nokkur trúarleg tákn og merkingu þeirra, kunna skil á guðsþjónustunni og helstu kirkjulegum athöfnum, svo sem skírn, fermingu, hjónavígslu og útför“

Og tíu ára börnin eiga að:

„...öðlast skilning á ástæðunum fyrir kristniboðs- og hjálparstarfi kristinnar kirkju og þekkja til einstaklinga sem unnið hafa að þvi“
„...fá vitneskju um hugtakið heilagur og mismunandi merkingar þess og temji sér virðingu fyrir því sem öðrum er heilagt“

Ég get ekki með nokkru móti séð að heimsókn Gídeón-manna stangist á við reglur aðalnámskrár. Þvert á móti eru þær í fullu samræmi við þær.

Og ganga raunar stutt.

Ég er ekki viss um að allir myndu hrópa húrra ef kristnir söfnuðir færu nú að krefjast þess að kristin fræði séu kennd nákvæmlega eins og reglur kveða á um.

Vinnuvika íslenskra skólabarna

2011-10-17T20:46:00.000Z

Ein sterkasta minning skólagöngu minnar eru haustin heima á Akureyri þegar maður gekk í skólann á fyrstu frostmorgnunum og hlustaði á brakið undir skónum og andaði að sér ísköldu og fersku haustloftinu.

Það komu tveir svona morgnar um daginn og æstu upp minninguna. Mikið var það gott.

En nú fer dimmi tíminn í hönd. Tíminn sem gerði menntaskólanum kleift að fylla í gatið á milli ljósglufanna. Það er eitthvað svo andstyggilegt við það að vakna í myrkri og fara til vinnu í myrkri. Eða það finnst mér. Einhverjum finnst það vafalaust sjarmerandi.

Snemma í morgun mættu foreldrar krakkanna okkar í unglingadeildinni í Norðlingaskóla. Við sýndum þeim hvað við erum að gera. Ég gat ekki betur séð en almenn ánægja ríkti með það sem við höfum í pípunum. Sjálfum fannst mér langmest gaman að við skyldum geta sagt þeim frá því að frá og með næstu helgi ráða nemendur því sjálfir hvort þeir mæti klukkan átta á morgnanna. Þeir sem vilja það frekar geta sofið aðeins lengur og mætt í skólann klukkan níu. Þeir eru þá bara klukkutíma lengur þann daginn.

Þetta var niðurstaða lýðræðislegst ferils sem m.a. fól í sér að fulltrúar nemenda lögðu sitt af mörkum. Í morgun var lokahaftið sprengt. Foreldrar innvinklaðir. Og svo er bara gó.

Svona finnst mér skólakerfið eigi að virka.

Næsta mál á dagskrá: Harry Potter smiðja. Við þurfum að gjöra svo vel (að kröfu námsnefndar nemenda) að umbreyta skólanum í Hogwarts og taka upp skólabúninga um tíma, flokka nemendur á vistir og taka upp kennslugreinar eins og varnir gegn myrkraöflunum og bruggun galdraseyða.

Það verður eitthvað.